MCX પર સોના-ચાંદીના વાયદા ભાવ ગગડ્યા, છતાં બજારમાં કેમ યથાવત છે કિંમતી ધાતુઓનો ભડકો?
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સોનું અને ચાંદી માત્ર ઘરેણાં નથી, પરંતુ કટોકટીના સમયની મૂડી અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. લગ્નસરાની મોસમ હોય કે કોઈ મોટો તહેવાર, કિંમતી ધાતુઓની ખરીદી અનિવાર્ય બની જાય છે. વૈશ્વિક બજારમાં ચાલી રહેલી ભારે અસ્થિરતા અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વચ્ચે કિંમતી ધાતુઓના ભાવ અત્યાર સુધીની સર્વોચ્ચ ઐતિહાસિક સપાટીની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે. મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) અને સ્થાનિક બુલિયન માર્કેટમાંથી મળતા અહેવાલો મુજબ, ભાવમાં સામાન્ય ઘટાડો નોંધાયો હોવા છતાં કિંમતો સામાન્ય ખરીદદારોના બજેટની બહાર દેખાઈ રહી છે.
વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને સરહદી તણાવ વચ્ચે દેશના બુલિયન માર્કેટમાં સોના અને ચાંદીના ભાવોએ તમામ જૂના રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે. લગ્નપ્રસંગો કે અન્ય તહેવારો માટે કિંમતી ધાતુઓની ખરીદી કરવા ઈચ્છતા મધ્યમવર્ગ માટે ઝવેરી બજારના આંખે અંધારા લાવી દે તેવા આંકડા સામે આવ્યા છે. મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર સોનાના વાયદા ભાવમાં સવારના સત્રમાં ૦.૦૧ ટકા એટલે કે માત્ર ૧૮ રૂપિયાનો નજીવો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જેની સાથે ૨૪ કેરેટ સોનાનો વાયદા ભાવ રૂ. ૧,૫૫,૭૨૨ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામના સ્તરે ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો. બીજી તરફ, ચાંદીના વાયદા ભાવમાં પણ ૦.૦૪ ટકા એટલે કે ૧૧૬ રૂપિયાનો સાધારણ ઘટાડો નોંધાતા તે રૂ. ૨,૬૪,૬૮૦ પ્રતિ કિલોગ્રામની સપાટી પર જોવા મળી હતી. વાયદા બજારમાં આ મામૂલી ઘટાડો સ્થાનિક બજારની સર્વોચ્ચ કિંમતોને પ્રભાવિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો છે.
શા માટે ભડકે બળ્યા છે કિંમતી ધાતુઓના ભાવ?
બજારના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, સોના અને ચાંદીના ભાવમાં થઈ રહેલા આ આસમાની વધારા પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ મોટા પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે. પ્રથમ, વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ (Global Tensions), જેના કારણે સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે સોના તરફ રોકાણકારોની દોટ વધી છે. બીજું, શેરબજારની વધઘટ વચ્ચે મોટા રોકાણકારો અને કેન્દ્રીય બેંકો દ્વારા સોનાની સતત થઈ રહેલી આક્રમક ખરીદી. ત્રીજું અને સૌથી મહત્ત્વનું કારણ એ છે કે ભારતમાં કિંમતી ધાતુઓ પર આયાત કર (Import Duty) માં થયેલો વધારો, જેના લીધે સ્થાનિક બજારમાં માલ પહોંચતા સુધીમાં કિંમતો ખૂબ વધી જાય છે. આ ઉપરાંત, ચાંદીની વધતી જતી ઔદ્યોગિક માંગ (Industrial Demand) તેને સતત નવી ઊંચાઈ તરફ ધકેલી રહી છે.
દેશના મુખ્ય શહેરોમાં સોનાના છૂટક ભાવોની સ્થિતિ
સ્થાનિક બુલિયન માર્કેટના ટેક્સ અને સરચાર્જના કારણે અલગ-અલગ શહેરોમાં સોનાના ભાવમાં તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે.
-
ગુજરાત (અમદાવાદ): રાજ્યના મુખ્ય સર્રાફા બજાર અમદાવાદમાં આજે ૨૪ કેરેટ સોનાનો ભાવ રૂ. ૧,૫૬,૧૬૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ પર પહોંચ્યો છે. જ્યારે દાગીના બનાવવા માટે સૌથી વધુ વપરાતા ૨૨ કેરેટ સોનાની કિંમત રૂ. ૧,૪૩,૧૫૦ અને ૧૮ કેરેટ સોનાનો ભાવ રૂ. ૧,૧૭,૧૩૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ નોંધાયો છે. બિહારના પટના અને મધ્યપ્રદેશના ઇન્દોરમાં પણ આ જ સમાન કિંમતો જોવા મળી રહી છે.
-
મેટ્રો શહેરોની સ્થિતિ: દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં શુદ્ધ ૨૪ કેરેટ સોનું રૂ. ૧,૫૬,૨૬૦ ના સ્તરે વેચાઈ રહ્યું છે, જ્યારે ૨૨ કેરેટ માટે રૂ. ૧,૪૩,૨૫૦ અને ૧૮ કેરેટ માટે રૂ. ૧,૧૭,૨૩૦ ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. ઉત્તર પ્રદેશના લખનૌ, અયોધ્યા, કાનપુર અને નોઈડા સહિતના શહેરોમાં પણ દિલ્હી જેવા જ ભાવો લાગુ છે. આર્થિક પાટનગર મુંબઈ અને કોલકાતામાં ૨૪ કેરેટ સોનાનો ભાવ રૂ. ૧,૫૬,૧૧૦ છે, જ્યારે દક્ષિણ ભારતના ચેન્નાઈમાં સોનું સૌથી મોંઘું એટલે કે રૂ. ૧,૫૭,૯૭૦ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામના સ્તરે પહોંચી ગયું છે.
દેશભરમાં ચાંદીના ભાવે મચાવી હાહાકાર
સોનાની જેમ જ ચાંદીના ભાવો પણ સામાન્ય ગ્રાહકોની પહોંચથી દૂર થઈ ગયા છે. દેશના મોટાભાગના અગ્રણી શહેરો જેવા કે દિલ્હી, મુંબઈ, કોલકાતા, અમદાવાદ, પટના અને લખનૌમાં ૧ કિલોગ્રામ ચાંદીનો ભાવ રૂ. ૨,૮૦,૦૦૦ ની સપાટી પર સ્થિર છે. આ શહેરોમાં ૧૦ ગ્રામ ચાંદી ખરીદવા માટે પણ રૂ. ૨,૮૦૦ નો ખર્ચ કરવો પડી રહ્યો છે. જો તમિલનાડુના ચેન્નાઈની વાત કરીએ તો ત્યાં ચાંદીના ભાવો અન્ય રાજ્યો કરતા વધુ ઊંચા છે. ચેન્નાઈમાં આજે ૧ કિલો ચાંદીનો ભાવ રૂ. ૨,૯૦,૦૦૦ ના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જે મધ્યમવર્ગીય પરિવારો માટે ચિંતાનો વિષય છે.
