વિવાદો વચ્ચે મોહન ભાગવતનું બેબાક નિવેદન! સંઘર્ષ નહીં, ભારતીય ‘નેશનહુડ’ લોકોના ઊંડા આંતરસંબંધોમાંથી જન્મે છે
રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના સરસંઘચાલક શ્રી મોહન ભાગવતે શનિવારે સ્પષ્ટતા કરી કે વિવાદોમાં પડવું એ ભારતનો સ્વભાવ નથી, પરંતુ એકતા અને ભાઈચારો એ આપણી પરંપરા છે. તેમણે પશ્ચિમી ‘રાષ્ટ્રવાદ’ થી અલગ ભારતીય ‘રાષ્ટ્રીયતા’ ની વિભાવના પર ભાર મૂક્યો, જે સંઘર્ષના બદલે લોકોના ઊંડા આંતરસંબંધો અને પ્રકૃતિ સાથે સહ-અસ્તિત્વમાંથી જન્મે છે.
નાગપુરમાં એક કાર્યક્રમને સંબોધિત કરતા ભાગવતે કહ્યું કે ભારતની રાષ્ટ્રની વિભાવના પશ્ચિમી વ્યાખ્યાઓથી મૂળભૂત રીતે અલગ છે.
વિવાદોથી દૂર રહેવું એ ભારતનો સ્વભાવ
મોહન ભાગવતે પોતાના સંબોધનમાં ભારપૂર્વક કહ્યું, “અમારો કોઈની સાથે કોઈ વિવાદ નથી. અમે વિવાદોથી દૂર રહીએ છીએ, વિવાદ કરવો એ આપણા દેશના સ્વભાવમાં નથી. સાથે રહેવું અને ભાઈચારાને પ્રોત્સાહન આપવું એ આપણી પરંપરા છે.”
તેમણે વૈશ્વિક ઇતિહાસ તરફ ધ્યાન દોરતા કહ્યું કે દુનિયાના અન્ય ભાગોનો વિકાસ સંઘર્ષથી ભરેલી પરિસ્થિતિઓમાં થયો છે. આ વિશે વાત કરતા તેમણે કહ્યું, “એકવાર કોઈ વિચાર કે રાય બની ગયા પછી, તે વિચાર સિવાયની કોઈપણ વસ્તુ અસ્વીકાર્ય બની જાય છે. તેઓ બીજા વિચારો માટે દરવાજા બંધ કરી દે છે અને તેને ‘વાદ’ (Ideology) કહેવા લાગે છે.”
આનાથી વિપરીત, ભારતની પરંપરા હંમેશા સહ-અસ્તિત્વ, સામૂહિક સદ્ભાવ અને એકબીજાને સ્વીકારવાની રહી છે, જે વિશ્વના અન્ય દેશોના સંઘર્ષ-આધારિત ઇતિહાસથી જુદી છે.
‘અમે રાષ્ટ્રવાદ નહીં, રાષ્ટ્રીયતા શબ્દનો ઉપયોગ કરીએ છીએ’
RSS પ્રમુખે સ્પષ્ટતા કરી કે પશ્ચિમી દેશો ભારતની ‘રાષ્ટ્ર-વિચાર‘ ની વિભાવનાને સંપૂર્ણપણે સમજી શકતા નથી, તેથી તેમણે તેને ‘રાષ્ટ્રવાદ’ કહેવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું:
“અમારી ‘રાષ્ટ્ર’ ની વિભાવના પશ્ચિમી રાષ્ટ્રના વિચારથી અલગ છે. અમે રાષ્ટ્રીયતા શબ્દનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, રાષ્ટ્રવાદનો નહીં.”
મોહન ભાગવતે રાષ્ટ્રવાદ શબ્દ સાથે જોડાયેલા વૈશ્વિક ભયને સમજાવતા કહ્યું કે, “રાષ્ટ્ર વિશેના અત્યંત ગર્વ ને કારણે બે વિશ્વયુદ્ધો થયા, તેથી જ કેટલાક લોકો રાષ્ટ્રવાદ શબ્દથી ડરે છે.”
તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતીય દૃષ્ટિકોણથી ‘રાષ્ટ્રવાદ’ એ કોઈ મુદ્દો નથી, પરંતુ ‘નેશનહુડ’ એટલે કે રાષ્ટ્રીયતામાં વિશ્વાસ કરવો એ ભારતનો મૂળભૂત વિચાર છે.
રાષ્ટ્રીયતા અહંકારથી નહીં, અંતરસંબંધોથી જન્મી
મોહન ભાગવતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતની રાષ્ટ્રીયતા અહંકાર અથવા ગર્વમાંથી પેદા થઈ નથી. આ રાષ્ટ્રીયતા તો અહીંના લોકો વચ્ચેના ઊંડા આંતરસંબંધ અને પ્રકૃતિ સાથેના સહ-અસ્તિત્વની ભાવનામાંથી જન્મી છે.
તેમણે કહ્યું કે, ભારત એક એવી સભ્યતા છે જેણે હંમેશા ‘સર્વ ધર્મ સમભાવ’ અને ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ્’ ના સિદ્ધાંતોને અપનાવ્યા છે. આ જ કારણ છે કે ભારતમાં ‘રાષ્ટ્ર’નો વિચાર કોઈ રાજકીય કે સૈન્ય સિદ્ધાંત નથી, પરંતુ એક સાંસ્કૃતિક અને આધ્યાત્મિક ઓળખ છે.
મોહન ભાગવતે પોતાના સંબોધનમાં જ્ઞાનના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે વ્યવહારિક સમજ અને સાર્થક જીવન જીવવું એ માત્ર માહિતી ભેગી કરવા કરતાં ઘણું વધારે મહત્વ ધરાવે છે. તેમણે યુવાનોને સંઘર્ષના બદલે એકતા અને સહકારના મૂલ્યોને આત્મસાત કરવા પ્રેરણા આપી.
