શ્રમ કાયદા: વેપારમાં સરળતા કે કામદારોની ગુલામી? ૧ એપ્રિલના વિરોધ પ્રદર્શન પાછળના ૫ મુખ્ય કારણો.
આજે ૨૮ માર્ચ, ૨૦૨૬ અને શનિવારનો દિવસ છે. માર્ચ મહિનો પૂરો થવાને આડે હવે ગણતરીના દિવસો બાકી છે ત્યારે દેશના શ્રમ જગતમાં એક મોટા આંદોલનની પૂર્વભૂમિકા બંધાઈ રહી છે. આગામી ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ના રોજ જ્યારે નવું નાણાકીય વર્ષ શરૂ થશે, ત્યારે દેશભરના મજૂર સંગઠનો તેને ‘કાળા દિવસ’ તરીકે મનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
ભારતના શ્રમ ઇતિહાસમાં ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬નો દિવસ સંઘર્ષના પ્રતીક તરીકે નોંધાવા જઈ રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ૨૧ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ના રોજ અમલમાં લવાયેલા ચાર નવા શ્રમ સંહિતા (Labor Codes) વિરુદ્ધ દેશના તમામ મુખ્ય ટ્રેડ યુનિયનોએ ‘દેશવ્યાપી કાળો દિવસ’ મનાવવાની જાહેરાત કરી છે. જ્યારે સરકાર આ સુધારાને ‘ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ’ માટે અનિવાર્ય ગણાવી રહી છે, ત્યારે શ્રમિક સંગઠનો તેને કામદારોના અધિકારો પર તરાપ માની રહ્યા છે.
વિરોધનું કેન્દ્ર: ચાર નવા શ્રમ સંહિતા
સેન્ટ્રલ ટ્રેડ યુનિયનોના સંયુક્ત મંચનો દાવો છે કે વેતન, ઔદ્યોગિક સંબંધો, સામાજિક સુરક્ષા અને વ્યવસાયિક સલામતીને લગતા આ ચાર નવા કાયદાઓ કામદારોને વસાહતી કાળ (Colonial Era) જેવી પરિસ્થિતિમાં ધકેલી દેશે. યુનિયનોનો આરોપ છે કે:
-
નવા કાયદામાં સામૂહિક સોદાબાજી (Collective Bargaining) કરવાની શક્તિ નબળી પાડવામાં આવી છે.
-
સરકારે ૨૯ જટિલ કાયદાઓને સમાપ્ત કરીને જે નવી સંહિતા બનાવી છે, તેમાં શ્રમિકોના હિતોના બદલે નોકરીદાતાઓનો પક્ષ લેવામાં આવ્યો છે.
-
આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમ ધોરણોનું ઉલ્લંઘન કરીને મજૂર સંગઠનો સાથે પૂરતી ચર્ચા કરવામાં આવી નથી.
કેવી રીતે નોંધાવાશે વિરોધ?
૧ એપ્રિલના રોજ દેશભરની ફેક્ટરીઓ, સરકારી ઓફિસો, ખાનગી એકમો અને ખાણોમાં કામદારો પોતાના ગણવેશ પર કાળી પટ્ટી ધારણ કરશે. લંચ બ્રેક દરમિયાન સૂત્રોચ્ચાર અને વિરોધ પ્રદર્શનો કરવામાં આવશે. ગુજરાત સહિત અનેક રાજ્યોમાં સાયકલ રેલી, મોટરસાયકલ રેલી અને ધરણા પ્રદર્શનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
સંગઠનોની એકતા અને સમર્થન
આ વિરોધ પ્રદર્શનને AITUC, HMS, CITU, SEVA અને LPF જેવા તમામ મોટા યુનિયનોનું સમર્થન પ્રાપ્ત છે. નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે, સંયુક્ત કિસાન મોરચા (SKM) એ પણ આ ‘કાળા દિવસ’ ને પોતાનું સંપૂર્ણ સમર્થન જાહેર કર્યું છે, જે શ્રમિક અને ખેડૂત એકતાનો મજબૂત સંકેત આપે છે.
સરકારનો પક્ષ અને મડાગાંઠ
બીજી તરફ, સરકારનું કહેવું છે કે આ સુધારા ૨૧મી સદીના ભારત માટે જરૂરી છે. તેનાથી રોકાણ વધશે, રોજગારીની તકો ઉભી થશે અને જૂના જટિલ કાયદાઓની જાળમાંથી મુક્તિ મળશે. ૧૨ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ થયેલી ઐતિહાસિક સામાન્ય હડતાળ પછી પણ સરકાર અને સંગઠનો વચ્ચે વાટાઘાટો નિષ્ફળ રહી છે, જેને કારણે હવે ૧ એપ્રિલે ટકરાવની સ્થિતિ સર્જાઈ છે.
૨૮ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ જ્યારે દેશ નવા નાણાકીય વર્ષના સ્વાગતની તૈયારી કરી રહ્યો છે, ત્યારે શ્રમિકોનો આ વિરોધ અર્થતંત્ર પર કેવી અસર પાડશે તે જોવું રહ્યું. શું સરકાર યુનિયનોની માંગણીઓ સામે ઝૂકશે કે પછી શ્રમ કાયદાના આ નવા પ્રકરણમાં વધુ ઘર્ષણ જોવા મળશે?
