પ્રાકૃતિક ખેતીથી ખેડૂત જગદીશભાઈ દેસાઈનો નવીન સફળતાનો માર્ગ
આજના સમયમાં સૌરાષ્ટ્ર સહિતના અનેક વિસ્તારોમાં ખેડૂતો રાસાયણિક ખેતીનો ઘટાડો કરી પ્રાકૃતિક પદ્ધતિઓ તરફ વળી રહ્યા છે. જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટી જવાથી અને ખાતર–જંતુનાશકોના ઊંચા ખર્ચને કારણે ખેડૂતો વિકલ્પો શોધવા મજબૂર બન્યા છે. આ પરિવર્તન વચ્ચે ભાવનગર જિલ્લાના મહુવા તાલુકાના કંટાસર ગામના ખેડૂત જગદીશભાઈ દેસાઈ ઘણા સમયથી પ્રાકૃતિક ખેતી કરીને એક પ્રેરણાદાયક માર્ગ દર્શાવી રહ્યા છે. તેમની મહેનત અને અનોખી પદ્ધતિઓએ અન્ય ખેડુતોને પણ આ દિશામાં આગળ વધવા પ્રોત્સાહિત કર્યા છે.
ડ્રેગન ફ્રુટ અને હળદરનું સફળ આંતરખેતી મોડલ
જગદીશભાઈએ શરૂઆતમાં ડ્રેગન ફ્રુટનું રોપણ કર્યું, જે એકવાર વાવ્યા પછી ઘણા વર્ષો સુધી ઉપજ આપતું રહે છે. 10 ફૂટ × 10 ફૂટના અંતરે રોપાયેલા છોડ વચ્ચે પૂરતી જગ્યા ખાલી રહેતી હતી. આ ખાલી જગ્યાનો સદુપયોગ કરવા તેમને હળદરની ખેતી શરૂ કરવાની પ્રેરણા મળી. ડ્રેગન ફ્રુટ 11મા મહિના પછી ઉપજ આપવાનું શરૂ કરે છે, જ્યારે હળદર ચોમાસા પછી વાવાય અને લગભગ નવ મહિના પછી તૈયાર થાય છે. બંને પાકનો સમય એકબીજાને અનુકૂળ હોવાથી ઉપજ અને ઉત્પાદનમાં સંતુલન જળવાઈ રહે છે.
પ્રાકૃતિક ખાતરોનો ઉપયોગ અને વધતી બજાર માંગ
જગદીશભાઈ જણાવે છે કે ડ્રેગન ફ્રુટના મોટા છોડની નીચે પૂરતો તડકો અને હવા મળી રહે છે, જેના કારણે હળદર ઉત્તમ ગુણવત્તાની થાય છે. હળદરની માવજતમાં તેઓ જીવામૃત, ગાયના છાણનું ખાતર, ઘન જીવામૃત જેવા માત્ર પ્રાકૃતિક સ્ત્રોતોનો જ ઉપયોગ કરે છે. રાસાયણિક દવાઓથી દૂર રહેલી તેમની હળદરની સુગંધ અને સ્વાદ દૂર દૂર સુધી જાણીતા થયા છે. ઘરમાં જ કંદને સાફ કરી, ઉકાળી, સૂકવી અને પીસીને બનાવાયેલો પાવડર તેઓ 250 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચે છે, જેના માટે ગ્રાહકો પોતે જ ઘરે આવી ખરીદી કરે છે. એક હેક્ટરમાંથી તેમને 35 થી 40 હજાર રૂપિયાની વધારાની આવક થાય છે.
જમીનનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ અને ખેડૂતો માટે પ્રેરણા
જગદીશભાઈ દેસાઈનું કહેવું છે કે પ્રાકૃતિક ખેતીમાં ખર્ચ ઓછો અને ઉત્પાદનની ગુણવત્તા ઊંચી મળતી હોવાના કારણે બજારમાં તેનો ભાવ સારો મળે છે. તેઓ અન્ય ખેડુતોને પણ ખાલી પડતી જમીનનો પૂરતો ઉપયોગ કરવા અને પ્રાકૃતિક પદ્ધતિઓ અપનાવવા સલાહ આપે છે. ઓછા ખર્ચે વધુ આવક મેળવવાનું તેમનું મોડલ સૌરાષ્ટ્રના અનેક ખેડુતો માટે જીવંત ઉદાહરણ બની ગયું છે કે કુદરત સાથે મેળ રાખીને પણ ખેતીમાંથી લાભ મેળવી શકાય છે.
