‘આત્મનિર્ભર ભારત’ તરફ મજબૂત ડગલું: ભારતીય નૌસેના હવે સમુદ્રમાં કરશે ‘મિની સબમરીન’થી પ્રહાર
ભારતીય નૌસેના પોતાની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાઓમાં વધારો કરવા અને સમુદ્રી સરહદોને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, નૌસેના હવે ‘મિની સબમરીન’ (જેને મિજેટ સબમરીન પણ કહેવામાં આવે છે) ખરીદવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય નૌસેનાના વિશેષ દળો એટલે કે ‘માર્કોસ’ (MARCOS – મરીન કમાન્ડોઝ) ની ક્ષમતાઓને અનેકગણી વધારવાનો છે. આ સબમરીન નૌસેનાને તટીય વિસ્તારો અને સંવેદનશીલ દરિયાઈ સરહદો પર દુશ્મનો સામે નિર્ણાયક સરસાઈ અપાવશે.
માર્કોસ કમાન્ડોઝ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે
ભારતીય નૌસેનાના માર્કોસ કમાન્ડોઝ વિશ્વના સૌથી કુશળ વિશેષ દળોમાંના એક છે. આ મિની સબમરીન તેમના માટે ‘સ્વિમર ડિલિવરી વ્હીકલ’ (SDV) અથવા ‘સ્પેશિયલ ઓપરેશન્સ વેસલ’ (SOV) તરીકે કામ કરશે. તેની મદદથી માર્કોસ કમાન્ડોઝ સમુદ્રના પેટાળમાંથી કોઈ પણ પ્રકારના અવાજ કે હલચલ વગર દુશ્મનના વિસ્તારમાં પ્રવેશ કરી શકશે. આ સબમરીન દ્વારા તેઓ ખૂબ જ ગુપ્ત રીતે દુશ્મનના લક્ષ્યની નજીક પહોંચી શકશે, પોતાનો ઓપરેશન પૂરો કરશે અને દુશ્મનને ભનક પણ ન લાગે તે રીતે સુરક્ષિત પરત ફરી શકશે. આ પ્રક્રિયામાં ગુપ્તતા સૌથી મહત્વનું પાસું છે, જે આ સબમરીન્સ ખૂબ જ અસરકારક રીતે પૂરું પાડી શકે છે.
શરૂઆતમાં બે અને ત્યારબાદ પાંચ સબમરીનનું લક્ષ્ય
નૌસેનાના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટના પહેલા તબક્કામાં બે મિની સબમરીન ખરીદવાની યોજના છે. જોકે, આ પ્રોજેક્ટના પરિણામો અને જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને ભવિષ્યમાં પાંચ કે તેથી વધુ આવી સબમરીન્સને નૌસેનાના કાફલામાં સામેલ કરવામાં આવી શકે છે. આ માત્ર ભારતની સુરક્ષા જરૂરિયાતો માટે જ નહીં, પરંતુ ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના સંકલ્પને સાકાર કરવાની દિશામાં પણ એક મહત્વનું પગલું છે.
સ્વદેશી અને વિદેશી ટેકનોલોજીનો સમન્વય
આ મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ માટે ભારતીય નૌસેના અત્યારે દેશી અને વિદેશી બંને સ્તર પર તપાસ કરી રહી છે. ભારતમાં મઝાગોન ડોક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડ (MDL) અને લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો (L&T) જેવી બે મુખ્ય કંપનીઓ સાથે નૌસેનાએ વાતચીત શરૂ કરી છે. MDL એ ‘અરોવાના’ નામનો એક પ્રોટોટાઈપ વિકસાવ્યો છે, જ્યારે L&T એ ‘SOV-400’ ડિઝાઇન તૈયાર કરી છે.
આ સાથે જ, નૌસેના કેટલીક યુરોપિયન કંપનીઓ જેવી કે ઈટાલીની ફિનકેન્ટિએરી (Fincantieri) અને ડ્રાસ (Drass) ની ટેકનોલોજી પર પણ વિચાર કરી રહી છે. નૌસેના આ વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન તેમની તકનીકી ક્ષમતા, ઉથલા (છીછરા) દરિયાઈ વિસ્તારોમાં ઓપરેશન કરવાની ક્ષમતા અને માર્કોસની વિશેષ જરૂરિયાતોના આધારે કરી રહી છે.
મિની સબમરીન શું છે અને તેની વિશેષતા શું છે?
મિની સબમરીન એ સામાન્ય યુદ્ધ જહાજ કે સબમરીનની તુલનામાં ઘણી નાની હોય છે. સામાન્ય રીતે તેનું વજન 150 થી 550 ટન વચ્ચે હોય છે અને તે એકસાથે 8 થી 20 કમાન્ડોને લઈ જવામાં સક્ષમ હોય છે. તેની સૌથી મોટી ખાસિયત તેની અદ્યતન ટેકનોલોજી છે:
લો-નોઈઝ ટેકનોલોજી: આ સબમરીન સમુદ્રમાં ખૂબ જ ઓછો અવાજ કરે છે, જેથી દુશ્મનના રડાર કે સોનાર તેને સરળતાથી પકડી શકતા નથી.
આધુનિક સેન્સર્સ: તે અત્યાધુનિક સેન્સર્સથી સજ્જ હોય છે જે અંધારા અને અઘરા દરિયાઈ વાતાવરણમાં પણ લક્ષ્યને ટ્રેક કરી શકે છે.
ઓપરેશનલ ફ્લેક્સિબિલિટી: તે છીછરા પાણીમાં પણ ખૂબ જ સરળતાથી કાર્ય કરી શકે છે, જ્યાં મોટી સબમરીન જઈ શકતી નથી.
શા માટે આ પ્રોજેક્ટ મહત્વનો છે?
ભારતને આ પ્રકારની સબમરીનની જરૂરિયાતનો અહેસાસ પહેલીવાર 2008ના મુંબઈ આતંકવાદી હુમલા પછી થયો હતો. તે સમયે દરિયાઈ માર્ગે થયેલી ઘૂસણખોરીએ ભારતની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં રહેલી ખામીઓને ઉજાગર કરી હતી. જોકે, ત્યારબાદ શરૂ કરવામાં આવેલી ખરીદ પ્રક્રિયા ટેકનિકલ કારણો અને ભાગીદારી અંગેના મતભેદોને કારણે ઘણા વર્ષો સુધી અટવાઈ ગઈ હતી. હવે જ્યારે આ પ્રક્રિયા ફરી વેગવંતી બની છે, ત્યારે તે ભારતની દરિયાઈ સીમાઓને વધુ સુરક્ષિત બનાવવાની દિશામાં એક મજબૂત પ્રયાસ માનવામાં આવે છે.
