નેપાળમાં વિનાશકારી પૂર-ભૂસ્ખલન બાદ 5,500થી વધુ લોકો ગુમ, છતાં 900 હાઇડ્રોપાવર કર્મચારીઓની શોધ પર કેમ ભાર?
નેપાળમાં ભયાનક પૂર અને ભૂસ્ખલનને લગભગ બે અઠવાડિયા થવા આવ્યા છે, છતાં કુદરતી આફતના નિશાન હજુ પણ અનેક વિસ્તારોમાં સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યા છે. રસ્તાઓ પર કાટમાળના ઢગલા, નદીઓના બદલાયેલા પ્રવાહ અને ભૂસ્ખલનથી કટાઈ ગયેલા વિસ્તારો વચ્ચે બચાવ અને રાહત કામગીરી સતત ચાલી રહી છે. સૌથી મોટો પડકાર છે—ગુમ થયેલા લોકોને શોધવાનો.
આપત્તિના 13 દિવસ બાદ પણ 5,500થી વધુ લોકો ગુમ હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. તેમ છતાં નેપાળના બચાવ દળો હાલમાં ખાસ કરીને એક જૂથની શોધ પર વધુ ધ્યાન આપી રહ્યા છે. આ જૂથમાં હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ સાથે જોડાયેલા આશરે 900 લોકોનો સમાવેશ થાય છે. અધિકારીઓને આશંકા છે કે આ લોકોમાંથી લગભગ 121 કર્મચારીઓ પનબિજળી પ્રોજેક્ટ્સની સુરંગોમાં ફસાયેલા હોઈ શકે છે.
સવાલ એ છે કે જ્યારે હજારો લોકોનો પત્તો નથી, ત્યારે બચાવ કામગીરીનું ધ્યાન આ 900 લોકો પર કેમ કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે? તેનો જવાબ સુરંગોની રચના, ત્યાં બચી રહેવાની સંભાવના અને તાજેતરમાં થયેલા સફળ બચાવ અભિયાનોમાં છુપાયેલો છે.
સુરંગોમાં ફસાયેલા લોકો જીવતા હોવાની આશા કેમ?
બચાવકર્મીઓ માટે સમય ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. સામાન્ય રીતે કોઈ વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી કાટમાળ નીચે ફસાયેલો હોય ત્યારે જીવિત બચવાની સંભાવના ઘટતી જાય છે. પરંતુ હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટની સુરંગોની સ્થિતિ સામાન્ય કાટમાળ કરતાં અલગ હોઈ શકે છે.
આ સુરંગોની અંદર કેટલાક સ્થળોએ હવાની જગ્યા, રૂમ અથવા અન્ય ખુલ્લા ભાગો હોવાની શક્યતા રહે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ આવી જગ્યાએ પહોંચી ગયો હોય તો બહારની દુનિયા સાથે સંપર્ક તૂટી ગયા પછી પણ તે થોડો સમય જીવિત રહી શકે છે.
આ જ કારણસર બચાવ ટીમો સુરંગોમાં ખાસ સાધનો અને ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહી છે. હેતુ માત્ર કાટમાળ હટાવવાનો નથી, પરંતુ સુરંગની અંદર કોઈ વ્યક્તિ જીવિત છે કે નહીં તેની શક્ય તેટલી વહેલી તકે ખબર મેળવવાનો છે.
900 હાઇડ્રોપાવર કર્મચારીઓમાંથી 121 પર ખાસ નજર
અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ સાથે સંકળાયેલા આશરે 900 લોકો લાપતા છે. જોકે તેનો અર્થ એ નથી કે આ તમામ લોકો સુરંગોમાં ફસાયેલા છે.
નેપાળની સેનાના બચાવકર્મીઓનું કહેવું છે કે આ લોકો પ્રોજેક્ટના અલગ-અલગ ભાગોમાં કામ કરતા હતા. કેટલાક પાવર પ્લાન્ટના અન્ય વિસ્તારોમાં હોઈ શકે છે, જ્યારે કેટલાક સુરંગોની અંદર ગયા હોઈ શકે છે.
આ તમામમાંથી આશરે 121 લોકો સુરંગોમાં ફસાયેલા હોવાની આશંકા છે. તેથી બચાવ દળો માટે આ સ્થળો પ્રાથમિકતા બની ગયા છે.
જો સુરંગમાં હવાની જગ્યા ઉપલબ્ધ હોય અને કોઈ વ્યક્તિ હજુ સુધી જીવિત હોય તો તેને બચાવવા માટે સમય સામેની રેસ ચાલી રહી છે. એક પણ જીવ બચાવવાની શક્યતા હોય ત્યાં સુધી બચાવકર્મીઓ પ્રયાસ ચાલુ રાખવા માગે છે.
ચિલિમે હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ પણ બન્યો કેન્દ્રબિંદુ
રસુવા જિલ્લામાં આવેલો ચિલિમે હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ પણ બચાવ અભિયાનમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.
અહેવાલ મુજબ, ચિલિમે પ્રોજેક્ટના છ કર્મચારીઓ ગુમ છે, જેમાંથી ચારને બચાવ દળો શોધી રહ્યા છે. બચાવ કામગીરી સાથે જોડાયેલા સાંસદ શ્રી રામ ન્યુપાનેએ જણાવ્યું હતું કે આ લોકો હજુ જીવિત હોવાની આશા રાખવામાં આવી રહી છે.
ચિલિમે પ્રોજેક્ટ સુધી પહોંચવું પણ સરળ નથી. પૂર અને ભૂસ્ખલનના કારણે માર્ગો અને આસપાસનો ભૂપ્રદેશ ભારે નુકસાનગ્રસ્ત થયો છે. તેથી સામાન્ય બચાવ સાધનોની સાથે વિશેષ ટેક્નિકલ સાધનોની પણ જરૂર પડી રહી છે.
અધિકારીઓએ પ્રોજેક્ટ માટે જરૂરી વિશેષ ઉપકરણો અને ટેક્નોલોજી મેળવવાનું શરૂ કર્યું છે. હવે આ સાધનોની મદદથી સુરંગોની અંદર શોધખોળ વધુ અસરકારક બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
ચાર લોકોને જીવતા બચાવ્યા બાદ આશા વધી
બચાવ ટીમોની આશા વધારવાનું એક મોટું કારણ તાજેતરમાં થયેલા સફળ બચાવ અભિયાનો છે.
આપત્તિના ઘણા દિવસો બાદ પણ ચાર લોકોને જીવતા બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે. શનિવારે એક ચીની નાગરિકને સુરંગમાંથી જીવિત બચાવવામાં આવ્યો હતો. તે પહેલાં શુક્રવારે બે હાઇડ્રોપાવર કર્મચારીઓને બીજી એક સુરંગમાંથી બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા.
આ ઉપરાંત શનિવારે એક નેપાળી મહિલાને તેના કાટમાળમાં દટાયેલા ઘરેથી જીવિત બહાર કાઢવામાં આવી હતી.
આ ચાર બચાવ અભિયાનોનું મહત્વ ઘણું મોટું છે. લાંબો સમય વીતી ગયા બાદ પણ જો કોઈ વ્યક્તિ જીવિત મળી શકે છે, તો સુરંગો અને કાટમાળમાં ફસાયેલા અન્ય લોકો માટે પણ આશાની એક કિરણ રહે છે.
પરિવારો માટે આ આશા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ગુમ થયેલા લોકોના પરિવારજનો હજુ પણ પોતાના સ્વજનો પરત ફરવાની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
26 ઓગસ્ટે શરૂ થયો હતો વિનાશ
આ વિનાશકારી આપત્તિ 26 ઓગસ્ટે નેપાળ અને ચીનના તિબેટ વિસ્તારમાં આવેલી હિમાલયની સરહદ નજીક શરૂ થઈ હતી.
એક ગ્લેશિયરનો હિસ્સો તૂટ્યા બાદ વિશાળ પ્રમાણમાં માટી, પથ્થરો અને અન્ય સામગ્રી નદીમાં આવી પડ્યા હતા. ત્યારબાદ આવેલા પૂરે આસપાસના વિસ્તારોમાં ભારે તબાહી મચાવી હતી.
પાણી અને કાટમાળના જોરદાર પ્રવાહે ગામો અને નગરોને અસર કરી હતી. અનેક મકાનોને નુકસાન થયું, જ્યારે રસ્તાઓ અને હાઇવે પણ કાટમાળથી ઢંકાઈ ગયા.
કેટલાક વિસ્તારોમાં ભૂસ્ખલનના કારણે સંપર્ક સંપૂર્ણપણે તૂટી ગયો હતો. આ કારણે બચાવ ટીમોને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચવામાં પણ ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
નેપાળ અને તિબેટમાં ભારે જાનહાનિ
પૂર અને ભૂસ્ખલનની આ દુર્ઘટનામાં નેપાળ અને તિબેટ વિસ્તારમાં અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 1,380 લોકોના મોત થયાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ ઉપરાંત 5,500થી વધુ લોકો ગુમ હોવાનું કહેવાય છે. ગુમ થયેલા લોકોની ચોક્કસ સ્થિતિ જાણવા માટે અનેક સ્થળોએ શોધ અભિયાન ચાલી રહ્યું છે.
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે આ માત્ર એક સ્થાનિક પૂર કે ભૂસ્ખલનની ઘટના નથી, પરંતુ વિશાળ માનવીય સંકટ છે. અનેક પરિવારો પોતાના પરિવારના સભ્યો અંગે માહિતીની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
અનેક વિસ્તારો સુધી પહોંચવું હજુ મુશ્કેલ
બચાવ કામગીરીમાં સૌથી મોટો પડકાર ભૂગોળ અને રસ્તાઓની સ્થિતિ છે. હિમાલયનો પ્રદેશ પહેલેથી જ મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશ ધરાવે છે. તેના પર પૂર અને ભૂસ્ખલન પછી રસ્તાઓને નુકસાન પહોંચતાં બચાવ ટીમોની કામગીરી વધુ મુશ્કેલ બની છે.
ઘણા સ્થળોએ ભારે મશીનરી પહોંચાડવી મુશ્કેલ બની રહી છે. જ્યાં મશીનો પહોંચી શકતી નથી ત્યાં બચાવકર્મીઓને હાથથી અથવા નાના સાધનોની મદદથી કાટમાળ હટાવવો પડે છે.
સુરંગોમાં કામ કરતી વખતે જોખમ પણ વધારે છે. કોઈપણ સમયે વધુ કાટમાળ ખસી શકે છે અથવા પાણીનો પ્રવાહ વધવાની શક્યતા રહે છે. તેથી બચાવ ટીમોને ખૂબ જ સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધવું પડે છે.
નેપાળે આંતરરાષ્ટ્રીય મદદ માંગી
આપત્તિનું પ્રમાણ મોટું હોવાથી નેપાળ સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય પાસેથી મદદની અપીલ કરી છે.
સરકારને ખાસ કરીને એવા સાધનોની જરૂર છે જે મોટા પાયે શોધ અને બચાવ કામગીરીમાં મદદ કરી શકે. તેમાં હાઇ-કેપેસિટી ડ્રોન, બેલી બ્રિજ, DNA ટેસ્ટિંગ કિટ્સ, સુરંગોમાં બચાવ કામગીરી માટેના ખાસ સુરક્ષા સૂટ અને સંભવિત મહામારીને રોકવા માટે જરૂરી સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે.
ડ્રોનનો ઉપયોગ એવા વિસ્તારોની તપાસ માટે થઈ શકે છે જ્યાં જમીન માર્ગે પહોંચવું મુશ્કેલ છે. DNA કિટ્સનો ઉપયોગ મૃતદેહોની ઓળખ કરવામાં મદદરૂપ બની શકે છે, ખાસ કરીને જ્યારે મૃતદેહોની સ્થિતિને કારણે પરંપરાગત ઓળખ શક્ય ન હોય.
બેલી બ્રિજ જેવા અસ્થાયી પુલો પણ તૂટી ગયેલા માર્ગો અને નદી-નાળાઓને પાર કરીને રાહત કામગીરી આગળ વધારવામાં મદદ કરી શકે છે.
ચીન પાસેથી પણ ગુમ થયેલા લોકો અંગે માહિતીની માંગ
આપત્તિનો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો ચીનના તિબેટ વિસ્તારમાં પણ છે. ચીન તરફથી મળતી માહિતી અનુસાર, શોધ અભિયાન દરમિયાન વધુ 12 મૃતદેહો મળી આવ્યા હતા.
ગુમ થયેલા લોકોમાં ભારતીય અથવા ભારતીય મૂળના કેટલાક લોકો પણ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ લોકો માનસરોવર અને કૈલાશ પર્વતની યાત્રા માટે તિબેટ ગયા હતા.
વિદેશી પ્રવાસીઓ ગુમ થયા બાદ તેમના પરિવારજનો ચીન પાસેથી સતત માહિતીની માંગ કરી રહ્યા છે. પરિવાર માટે સૌથી મુશ્કેલ સ્થિતિ એ હોય છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જીવિત છે કે નહીં તેની પણ જાણકારી ન હોય.
ચીનના વિદેશ મંત્રાલય તરફથી કહેવામાં આવ્યું છે કે શોધ અને બચાવ કામગીરી ચાલુ રાખવામાં આવશે અને આપત્તિ બાદની સ્થિતિ અંગે માહિતી આપવામાં આવશે.
વિદેશી મીડિયાને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની મુલાકાત
આપત્તિની ગંભીરતા અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માહિતી મેળવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઘટનામાં ચીને વિદેશી મીડિયાના કેટલાક પ્રતિનિધિઓને સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની મુલાકાત કરવાની મંજૂરી આપી.
રોઇટર્સ સહિત આઠ વિદેશી મીડિયા સંસ્થાઓના પત્રકારોએ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની મુલાકાત લીધી હતી.
આ પ્રકારની મુલાકાતોથી બહારની દુનિયાને જમીની સ્થિતિ સમજવામાં મદદ મળી શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે રસ્તાઓ તૂટી ગયા હોય અને અનેક વિસ્તારો સામાન્ય સંપર્કથી દૂર થઈ ગયા હોય ત્યારે સ્થળ પરની માહિતી ખૂબ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
13મા દિવસે નેપાળમાં શોક
નેપાળમાં સોમવારે આપત્તિ બાદનો 13મો શોક દિવસ મનાવવામાં આવ્યો. હિન્દુ પરંપરા અનુસાર 13મો દિવસ શોકના સમયગાળાનો અંતિમ દિવસ માનવામાં આવે છે.
આ પ્રસંગે સરકારી કચેરીઓ તેમજ વિદેશમાં આવેલા નેપાળી રાજદ્વારી મિશનોમાં રાષ્ટ્રીય ધ્વજ અડધી કાઠીએ ફરકાવવામાં આવ્યો હતો.
સરકારે આ પ્રસંગે કોઈ મોટો કાર્યક્રમ યોજ્યો નહોતો. દેશનું ધ્યાન હજુ પણ રાહત અને બચાવ કામગીરી પર કેન્દ્રિત છે.
રાષ્ટ્રીય શોકની વચ્ચે પણ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં બચાવ કામગીરી અટકાવવામાં આવી નથી. ગુમ થયેલા લોકોની શોધ હજુ સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા છે.
રાષ્ટ્રપતિ અને સરકારની નજર પણ રાહત કામગીરી પર
નેપાળના રાષ્ટ્રપતિ રામચંદ્ર પૌડેલે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની મુલાકાત લીધી હતી. આવી મુલાકાતોનો હેતુ માત્ર પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરવાનો નથી, પરંતુ સ્થાનિક લોકો અને બચાવ ટીમોની જરૂરિયાતોને સમજવાનો પણ છે.
નેશનલ ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટરના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં શોધ અને બચાવ કામગીરી ચાલુ છે.
સરકાર સામે એક સાથે અનેક પડકારો છે—ગુમ થયેલા લોકોની શોધ, મૃતદેહોની ઓળખ, રસ્તાઓ અને પુલોનું પુનઃનિર્માણ, અસરગ્રસ્ત પરિવારોને રાહત અને ભવિષ્યમાં રોગચાળો ફેલાય નહીં તેની વ્યવસ્થા.
નુવાકોટ જેલમાંથી 923 કેદીઓનો બચાવ
આ આપત્તિ દરમિયાન નેપાળની નુવાકોટ જિલ્લા જેલમાંથી 923 કેદીઓના બચાવની ઘટના પણ સામે આવી છે.
પ્રધાનમંત્રી બાલેન્દ્ર શાહના જણાવ્યા અનુસાર, પૂરનું પાણી વધતાં જેલના સુરક્ષા કર્મચારીઓએ કેદીઓને ઊંચાઈ પર આવેલી ઇમારતમાં ખસેડ્યા હતા. આ ઝડપી નિર્ણયને કારણે મોટી જાનહાનિ ટાળી શકાયી.
પૂર દરમિયાન જેલની દીવાલ અને ગેટ તોડીને લગભગ 50 કેદીઓ ભાગી ગયા હતા. જોકે, બાદમાં તેમને ફરીથી પકડી લેવામાં આવ્યા હતા.
આ ઘટના બતાવે છે કે આપત્તિની સ્થિતિમાં થોડા સમયની અંદર લેવામાં આવતા નિર્ણયો કેટલા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન: સુરંગોમાં કોઈ જીવિત છે?
બચાવ કામગીરીનો સૌથી ભાવનાત્મક અને મહત્વપૂર્ણ સવાલ હજુ પણ એ જ છે કે સુરંગોમાં ફસાયેલા લોકોમાંથી કેટલા લોકો જીવિત છે?
અધિકારીઓ પાસે હાલમાં તેનો ચોક્કસ જવાબ નથી. પરંતુ તાજેતરમાં કેટલાક લોકોને ઘણા દિવસો બાદ જીવિત બહાર કાઢવામાં આવ્યા હોવાથી આશા સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ નથી.
સુરંગોમાં હવાની જગ્યા અને અન્ય ખુલ્લા વિસ્તારો હોવાની શક્યતા બચાવકર્મીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. જો આવા વિસ્તારોમાં કોઈ વ્યક્તિ પહોંચી શકી હોય તો તેના જીવિત બચવાની શક્યતા સામાન્ય કાટમાળમાં ફસાયેલા વ્યક્તિ કરતાં વધારે હોઈ શકે છે.
આ જ કારણસર 900 હાઇડ્રોપાવર કર્મચારીઓમાંથી ખાસ કરીને સુરંગોમાં ફસાયેલા હોવાની આશંકા ધરાવતા 121 લોકોની શોધને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.
હજારો પરિવારો હજુ રાહ જોઈ રહ્યા છે
આ સમગ્ર આપત્તિનો સૌથી મોટો માનવીય ચહેરો ગુમ થયેલા લોકોના પરિવારજનો છે. 5,500થી વધુ લોકો ગુમ હોવાના અહેવાલો વચ્ચે હજારો પરિવારો હજુ પોતાના સ્વજનો અંગે એક સારા સમાચારની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
બચાવકર્મીઓ માટે દરેક કલાક મહત્વનો છે. એક તરફ તેઓ મૃતદેહો શોધીને પરિવારજનોને ઓળખમાં મદદ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ જ્યાં જીવિત વ્યક્તિ મળવાની સંભાવના છે ત્યાં દરેક શક્ય રસ્તો અજમાવી રહ્યા છે.
સુરંગોમાં ચાલી રહેલી શોધખોળ એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ બની છે કે અહીં હજુ જીવન બચાવવાની શક્યતા માનવામાં આવી રહી છે.
નેપાળની આ આપત્તિએ એકસાથે અનેક ગંભીર પડકારો ઊભા કર્યા છે. હજારો લોકો ગુમ છે, અનેક પરિવારો પોતાના સ્વજનોની રાહ જોઈ રહ્યા છે અને ઘણા વિસ્તારો હજુ પણ દુર્ગમ છે.
આ સ્થિતિમાં 900 હાઇડ્રોપાવર કર્મચારીઓની શોધ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું કારણ તેમની સંખ્યા નહીં, પરંતુ સુરંગોમાં જીવિત મળી આવવાની સંભાવના છે. આશરે 121 લોકો સુરંગોમાં ફસાયેલા હોવાની આશંકા હોવાથી બચાવ દળો માટે આ સ્થળો સૌથી તાત્કાલિક પ્રાથમિકતા બની ગયા છે.
તાજેતરમાં ચાર લોકોને જીવિત બચાવવાની સફળતા એ આશાને વધુ મજબૂત બનાવી છે. જોકે, હજુ સુધી સુરંગોમાં ફસાયેલા લોકોની ચોક્કસ સંખ્યા અને તેમની સ્થિતિ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી મળી નથી.
