IPO માર્કેટમાં ₹4.67 લાખ કરોડની વિશાળ પાઇપલાઇન: રોકાણકારો માટે તક કે પડકાર?
ભારતનો પ્રાથમિક શેરબજાર આગામી સમયગાળામાં ભારે સક્રિય રહેવાની શક્યતા છે. મોટી સંખ્યામાં કંપનીઓ શેરબજારમાં લિસ્ટિંગ માટે તૈયારી કરી રહી છે અને તેમની પાછળ IPOની એક વિશાળ પાઇપલાઇન ઊભી થઈ છે. પ્રાઇમ ડેટાબેઝના ઉપલબ્ધ આંકડાઓ મુજબ, SEBIની મંજૂરી મેળવી ચૂકેલી અને ડ્રાફ્ટ પેપર દાખલ કરી ચૂકેલી કંપનીઓ મળીને આશરે ₹4.67 લાખ કરોડ એકત્ર કરવાની તૈયારીમાં છે.
આ આંકડો માત્ર એક સામાન્ય સંખ્યા નથી. તે દર્શાવે છે કે ભારતીય કંપનીઓ હવે મૂડીબજારને વિકાસ માટેના મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ તરીકે જોઈ રહી છે. બીજી તરફ, રોકાણકારો માટે પણ આગામી મહિનાઓમાં નવા અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાંથી આવતા IPOમાં રોકાણની તકો ઊભી થવાની છે. જોકે, IPOની સંખ્યા વધે એટલે દરેક ઇશ્યૂમાં રોકાણ કરવું ફાયદાકારક રહેશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
₹4.67 લાખ કરોડની IPO પાઇપલાઇન કેવી રીતે બની?
પ્રાઇમ ડેટાબેઝના આંકડા અનુસાર, કુલ 158 કંપનીઓને IPO મારફતે અંદાજે ₹2,96,258 કરોડ એકત્ર કરવાની SEBIની મંજૂરી મળી ચૂકી છે. આ ઉપરાંત 72 કંપનીઓએ આશરે ₹1,70,680 કરોડ એકત્ર કરવા માટે ડ્રાફ્ટ પેપર દાખલ કર્યા છે.
બંને આંકડાઓને જોડવામાં આવે તો કુલ સંભવિત IPO પાઇપલાઇન લગભગ ₹4,66,938 કરોડ એટલે કે ₹4.67 લાખ કરોડ સુધી પહોંચે છે.
આ કંપનીઓમાંથી કેટલીક પહેલેથી જ પોતાના ક્ષેત્રમાં જાણીતી છે, જ્યારે કેટલીક ઝડપથી વિકસતા નવા બિઝનેસ મોડલનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એટલે આગામી IPO સિઝનમાં રોકાણકારોને ટેકનોલોજી, ફિનટેક, ફાઇનાન્સ, કન્ઝ્યુમર, ઇ-કોમર્સ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને અન્ય ક્ષેત્રોની કંપનીઓ જોવા મળી શકે છે.
NSE અને Jio Platforms પર ખાસ નજર
આ વિશાળ પાઇપલાઇનમાં કેટલીક કંપનીઓ એવી છે, જેના IPOની બજાર આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યું છે. તેમાં National Stock Exchange એટલે કે NSE અને Jio Platformsના નામ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.
NSEનો IPO લાંબા સમયથી ચર્ચામાં રહ્યો છે. રેગ્યુલેટરની મંજૂરી મળ્યા બાદ હવે આ ઇશ્યૂને લઈને રોકાણકારોની ઉત્સુકતા વધુ વધી છે. અહેવાલો અનુસાર NSE આશરે ₹30,000 કરોડની આસપાસની રકમ એકત્ર કરી શકે છે.
NSEનું લિસ્ટિંગ ભારતીય કેપિટલ માર્કેટ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ ઘટના બની શકે છે, કારણ કે તે દેશના સૌથી મહત્વપૂર્ણ શેરબજાર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંસ્થાઓમાંનું એક છે. તેના IPOને માત્ર રોકાણના દૃષ્ટિકોણથી જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ભારતીય નાણાકીય બજાર માટે પણ મહત્વની ઘટના તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
બીજી તરફ, Reliance Industries સાથે જોડાયેલ Jio Platforms પણ IPOની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, કંપની લગભગ 4 અબજ ડોલરનું IPO લાવી શકે છે. જો આવું થાય તો તે ભારતના સૌથી મોટા IPOમાં સ્થાન મેળવી શકે છે.
માત્ર મોટી કંપનીઓ જ નહીં, નવી પેઢીના બિઝનેસ પણ મેદાનમાં
આ IPO પાઇપલાઇનની ખાસિયત એ છે કે તેમાં માત્ર પરંપરાગત મોટી કંપનીઓ જ નથી. નવી અર્થવ્યવસ્થાના અનેક બિઝનેસ પણ જાહેર બજારમાં પ્રવેશવાની તૈયારીમાં છે.
Zepto જેવી ઝડપી ગ્રોસરી ડિલિવરી કંપની, PhonePe જેવી ડિજિટલ પેમેન્ટ કંપની અને Cult.fit જેવી ફિટનેસ અને વેલનેસ કંપનીઓ IPOની સંભવિત યાદીમાં છે. આ ઉપરાંત Hero FinCorp, Kent RO Systems, Avaada Electro અને Oravel Stays જેવી કંપનીઓ પણ રોકાણકારોના ધ્યાનમાં રહી શકે છે.
આ કંપનીઓ અલગ-અલગ ક્ષેત્રોમાં કામ કરે છે અને તેમની વૃદ્ધિની સંભાવના પણ અલગ છે. તેથી આગામી સમયમાં IPO રોકાણકારો માટે એક જ પ્રકારની તક નહીં, પરંતુ વિવિધ પ્રકારના બિઝનેસમાં ભાગીદારી કરવાની તક બની શકે છે.
શું આટલી મોટી IPO સપ્લાયથી શેરબજાર પર દબાણ આવશે?
આ સવાલ હાલમાં સૌથી મહત્વનો છે. જ્યારે એકસાથે મોટી સંખ્યામાં IPO બજારમાં આવે ત્યારે રોકાણકારો પાસે મર્યાદિત મૂડીને અલગ-અલગ ઇશ્યૂમાં વહેંચવાની ફરજ પડે છે.
તેના કારણે કેટલાક રોકાણકારો પોતાના હાલના શેર વેચીને IPOમાં પૈસા લગાવી શકે છે. જો આવું મોટા પ્રમાણમાં થાય તો સેકન્ડરી માર્કેટ એટલે કે પહેલેથી લિસ્ટેડ શેરોમાં વેચવાલી વધી શકે છે.
પરંતુ બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ પ્રક્રિયાને માત્ર શેરબજારમાંથી પૈસા બહાર નીકળતા તરીકે જોવી યોગ્ય નથી. ઘણા કિસ્સામાં તે માત્ર મૂડીનું એક સેગમેન્ટમાંથી બીજા સેગમેન્ટમાં સ્થળાંતર હોય છે.
સરળ ભાષામાં કહીએ તો રોકાણકાર શેરબજાર છોડતો નથી, પરંતુ પોતાના પૈસાને એવી જગ્યાએ ખસેડે છે જ્યાં તેને વધુ સારું રિટર્ન મળવાની સંભાવના દેખાય.
રોકાણકારોની પસંદગી હવે વધુ કડક બની શકે
IPOની સંખ્યા વધે ત્યારે રોકાણકારો માટે સૌથી મોટો પડકાર યોગ્ય કંપની પસંદ કરવાનો બને છે. અગાઉ બજારમાં IPO માટે ઉત્સાહ એટલો વધારે હતો કે ઘણી વખત કંપનીના બિઝનેસ અને વેલ્યુએશન કરતાં માત્ર લિસ્ટિંગ ગેઇનની આશા વધારે મહત્વની બની જતી હતી.
હવે પરિસ્થિતિ ધીમે ધીમે બદલાઈ રહી છે. બજારમાં વિકલ્પો વધતાં રોકાણકારો પાસે પસંદગી કરવાની વધુ તક છે. પરિણામે કંપનીની કમાણી, દેવું, બિઝનેસ મોડલ, કેશ ફ્લો, સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ અને IPOનું વેલ્યુએશન જેવા મુદ્દાઓ વધુ મહત્વના બનશે.
AlfAccurate Advisorsના ફાઉન્ડર અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર રાજેશ કોઠારીના મત મુજબ, બજારમાં લિક્વિડિટી હોવા છતાં રોકાણકારો દરેક નવા IPOમાં આંખ બંધ કરીને પૈસા લગાવવાની જગ્યાએ સારી ગુણવત્તા, વૃદ્ધિની શક્યતા અને યોગ્ય વેલ્યુએશન ધરાવતી કંપનીઓને પ્રાથમિકતા આપશે.
આ વલણ IPO માર્કેટને લાંબા ગાળે વધુ પરિપક્વ બનાવી શકે છે.
વેલ્યુએશન બની શકે છે સૌથી મોટો નિર્ણાયક મુદ્દો
કોઈપણ IPOનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે કંપની કેટલી સારી છે તે જેટલું મહત્વનું છે, એટલું જ મહત્વનું એ પણ છે કે કંપનીના શેર માટે કેટલો ભાવ માંગવામાં આવે છે.
એક ઉત્તમ બિઝનેસ પણ જો ખૂબ ઊંચા વેલ્યુએશન પર IPO લાવે તો તેમાં રોકાણકાર માટે જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. બીજી તરફ, યોગ્ય ભાવ પર મળતી સારી કંપની લાંબા ગાળે વધુ આકર્ષક રોકાણ બની શકે છે.
આથી IPOમાં રોકાણ કરતા પહેલાં કંપનીના IPO પ્રાઇસને તેના નફા, વેચાણ, કેશ ફ્લો અને સમાન ક્ષેત્રની લિસ્ટેડ કંપનીઓના વેલ્યુએશન સાથે સરખાવવું જરૂરી બની શકે છે.
આગામી IPO સીઝનમાં “કંપની સારી છે કે નહીં?” કરતાં “કંપનીના શેરની કિંમત યોગ્ય છે કે નહીં?” એવો સવાલ કદાચ વધુ મહત્વનો બનશે.
SIPના સતત પ્રવાહથી IPOને મળી શકે છે ટેકો
ભારતીય બજારમાં ઘરેલું રોકાણકારોની ભાગીદારી છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નોંધપાત્ર રીતે વધી છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને SIP દ્વારા નિયમિત રીતે બજારમાં આવતી મૂડી પ્રાથમિક બજાર માટે પણ મહત્વપૂર્ણ આધાર બની રહી છે.
માસ્ટરટ્રસ્ટના ચીફ રિસર્ચ ઓફિસર રવિ સિંહના જણાવ્યા મુજબ, દર મહિને ₹24,000 કરોડથી વધુના SIP ઇનફ્લો અને QIB તથા HNI રોકાણકારોની ભાગીદારી IPOની મોટી સપ્લાયને શોષવામાં મદદ કરી શકે છે.
આનો અર્થ એ છે કે ભારતીય બજારમાં હવે માત્ર વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો પર જ નિર્ભરતા નથી. ઘરેલું રોકાણકારો, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, HNI અને અન્ય સંસ્થાકીય રોકાણકારો પણ બજારમાં મોટી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.
QIB અને HNI રોકાણકારોની ભૂમિકા વધશે
IPOમાં Qualified Institutional Buyers એટલે કે QIBs અને High Net-worth Individuals એટલે કે HNIsની ભાગીદારી પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
આ પ્રકારના રોકાણકારો સામાન્ય રીતે કંપનીના બિઝનેસ મોડલ, નાણાકીય પરિણામો અને વેલ્યુએશનનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરે છે. જો IPOનું વેલ્યુએશન તેમને યોગ્ય લાગે તો તેઓ મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ કરી શકે છે.
આથી આગામી સમયમાં રિટેલ રોકાણકારો માટે QIBની માંગ અને સંસ્થાકીય રોકાણકારોની પ્રતિક્રિયા પણ IPOનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે એક સંકેત બની શકે છે. જોકે, માત્ર QIB સબ્સ્ક્રિપ્શનના આધારે રોકાણનો નિર્ણય લેવો યોગ્ય નથી.
મિડકેપ અને સ્મોલકેપ વેલ્યુએશન પણ મહત્વનું
સેકન્ડરી માર્કેટના વેલ્યુએશનનો પણ IPO બજાર પર સીધો પ્રભાવ પડી શકે છે.
રવિ સિંહના જણાવ્યા મુજબ, Nifty Midcap 150 લગભગ 29ના P/E રેશિયો આસપાસ અને સ્મોલકેપ સેગમેન્ટ લગભગ 33ના P/E આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું. આવા ઊંચા વેલ્યુએશનના વાતાવરણમાં રોકાણકારો નવા IPOમાં વધુ સાવધાનીપૂર્વક પ્રવેશી શકે છે.
જો કોઈ નવી કંપનીનો IPO તેના ક્ષેત્રની પહેલેથી લિસ્ટેડ કંપનીઓ કરતાં ઘણો મોંઘો હોય, તો રોકાણકારો તેની સામે પ્રશ્નો ઉઠાવી શકે છે. બીજી તરફ, યોગ્ય વેલ્યુએશન ધરાવતી કંપની IPO માર્કેટમાં વધુ આકર્ષણ મેળવી શકે છે.
IPOમાં રોકાણ એટલે માત્ર લિસ્ટિંગ ગેઇન નહીં
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં IPO શબ્દ સાંભળતાં જ ઘણા રિટેલ રોકાણકારોના મનમાં લિસ્ટિંગ ગેઇનની આશા ઉભી થાય છે. પરંતુ દરેક IPO લિસ્ટિંગના દિવસે નફો આપશે જ એવું નથી.
IPOમાં રોકાણ કરતી વખતે કંપનીના લાંબા ગાળાના બિઝનેસ મોડલને સમજવું જરૂરી છે. કંપનીના ઉત્પાદનો અથવા સેવાઓ માટે બજાર કેટલું મોટું છે, કંપની કેટલા સમયથી નફામાં છે, તેની આવક કેટલી ઝડપથી વધી રહી છે, દેવું કેટલું છે અને પ્રમોટર્સનો ટ્રેક રેકોર્ડ કેવો છે—આ બધા પ્રશ્નોના જવાબ શોધવા જરૂરી છે.
સાથે જ IPOમાંથી મળનારા પૈસાનો કંપની શું ઉપયોગ કરવાની છે તે પણ જોવું જોઈએ. જો મૂડીનો ઉપયોગ બિઝનેસ વિસ્તરણ, દેવું ઘટાડવા અથવા નવી ક્ષમતા ઊભી કરવા માટે થવાનો હોય તો તે અલગ બાબત છે. બીજી તરફ, જો મોટો હિસ્સો માત્ર જૂના શેરધારકોના શેર વેચાણ એટલે કે Offer for Saleમાં જતો હોય તો રોકાણકારે તેની અલગ રીતે તપાસ કરવી જોઈએ.
વૈશ્વિક બજારોની સ્થિતિ પણ અસર કરશે
ભારતીય IPO માર્કેટ સંપૂર્ણપણે સ્થાનિક પરિબળો પર આધારિત નથી. વૈશ્વિક વ્યાજદર, અમેરિકન બજારની દિશા, વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારોના પ્રવાહ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રની સ્થિતિ પણ IPOની સફળતાને અસર કરી શકે છે.
જો વૈશ્વિક બજારોમાં અનિશ્ચિતતા વધે અથવા વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય બજારમાંથી મૂડી પાછી ખેંચે, તો IPO માટેનું સેન્ટિમેન્ટ નબળું પડી શકે છે. બીજી તરફ, જો વૈશ્વિક રોકાણકારો ઉભરતા બજારો પ્રત્યે સકારાત્મક રહે અને ભારતમાં આર્થિક વૃદ્ધિનો વિશ્વાસ જળવાઈ રહે તો IPO માટેનું વાતાવરણ વધુ મજબૂત બની શકે છે.
આથી આગામી IPOની સફળતા માત્ર કંપનીના નામ અથવા તેની લોકપ્રિયતા પર નિર્ભર નહીં રહે.
રોકાણકારો માટે હવે “ચૂંટો અને રોકાણ કરો”નો સમય
₹4.67 લાખ કરોડની સંભવિત IPO પાઇપલાઇન ચોક્કસપણે ભારતીય મૂડીબજારની મજબૂતી દર્શાવે છે. પરંતુ મોટી સંખ્યામાં IPO આવવાના છે એટલે તમામ IPOમાં રોકાણ કરવાની જરૂર નથી.
રોકાણકારોએ દરેક કંપનીને અલગ રીતે જોવી પડશે. કંપનીનું વેલ્યુએશન, નફાકારકતા, વૃદ્ધિની સંભાવના, દેવું, મેનેજમેન્ટ, ઉદ્યોગની સ્થિતિ અને IPOમાંથી મળનારી મૂડીનો ઉપયોગ જેવા મુદ્દાઓનું વિશ્લેષણ કર્યા પછી જ નિર્ણય લેવો વધુ યોગ્ય રહેશે.
ખાસ કરીને રિટેલ રોકાણકારોએ માત્ર ગ્રે માર્કેટ પ્રીમિયમ, સોશિયલ મીડિયા પરની ચર્ચા અથવા અન્ય લોકોના ઉત્સાહના આધારે નિર્ણય લેવાનું ટાળવું જોઈએ.
આગામી સમય IPO માર્કેટ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે
ભારતીય પ્રાથમિક બજાર હાલમાં એક એવા તબક્કે છે જ્યાં એક તરફ કંપનીઓને મૂડીની જરૂરિયાત છે અને બીજી તરફ ઘરેલું રોકાણકારો પાસે રોકાણ માટે મોટી રકમ ઉપલબ્ધ છે. આ બંને પરિબળો સાથે આવે ત્યારે IPO માર્કેટમાં સક્રિયતા વધવી સ્વાભાવિક છે.
NSE અને Jio Platforms જેવી મોટી કંપનીઓથી લઈને Zepto, PhonePe અને અન્ય નવી પેઢીની કંપનીઓ સુધીની સંભવિત IPO યાદી બજારને વધુ રસપ્રદ બનાવી રહી છે.
પરંતુ અંતે IPO માર્કેટમાં સફળતા માત્ર મોટા નામોથી નક્કી થશે નહીં. કંપનીની ગુણવત્તા, યોગ્ય વેલ્યુએશન અને રોકાણકારોને મળતી સુરક્ષાની યોગ્ય ગૂંજાઈશ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિબળ બની શકે છે.
આગામી સમયમાં IPOની સંખ્યા વધશે તેમ રોકાણકારો માટે વિકલ્પો પણ વધશે અને જોખમ પણ. તેથી દરેક IPOને એકસરખું જોવાને બદલે કંપનીના મૂળભૂત પરિબળો અને તેની ઓફર કરવામાં આવતી કિંમત વચ્ચેનું સંતુલન સમજવું જરૂરી રહેશે.
એકંદરે જોવામાં આવે તો ₹4.67 લાખ કરોડની IPO પાઇપલાઇન ભારતીય પ્રાથમિક બજાર માટે એક મોટો સંકેત છે. જો લિક્વિડિટી મજબૂત રહે, રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જળવાઈ રહે અને કંપનીઓ યોગ્ય વેલ્યુએશન સાથે બજારમાં આવે, તો આગામી સમય ભારતીય IPO માર્કેટ માટે અત્યંત સક્રિય બની શકે છે.
