ગોલ્ડ અને સિલ્વર ETF રોકાણકારોની લોટરી? સેબીના નવા માસ્ટરપ્લાનથી માર્કેટમાં મોટો ફેરફાર
શેરબજારમાં એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETF) માં રોકાણ કરનારા રોકાણકારો માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અપડેટ સામે આવ્યા છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI) ના નવા નિયમો સોમવાર, ૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ થી દેશભરમાં લાગુ થઈ ગયા છે. અગાઉ આ નિયમો ૧ સપ્ટેમ્બરથી લાગુ થવાના હતા, પરંતુ શેરબજારો (Exchanges) ને તેમની આઈટી સિસ્ટમ અને સોફ્ટવેર અપડેટ કરવા માટે વધારાનો સમય આપવાના હેતુથી આ ડેડલાઈન એક અઠવાડિયું લંબાવવામાં આવી હતી.
સેબીના આ નવા નિયમોની સૌથી વ્યાપક અને સાનુકૂળ અસર ગોલ્ડ (સોનું) અને સિલ્વર (ચાંદી) ઈટીએફના ટ્રેડિંગ પર જોવા મળશે. હવે આંતરરાષ્ટ્રીય કે સ્થાનિક બજારમાં ભારે ઉતાર-ચઢાવ કે વોલેટિલિટી દરમિયાન પણ ઈટીએફની બજાર કિંમત તેની અંડરલાઇઇંગ વેલ્યુ (સાચી કિંમત) થી બહુ અલગ કે વિપરીત નહીં રહે.
જૂની વ્યવસ્થાની મોટી ક્ષતિ અને ફેરફારની જરૂરિયાત
દરેક ઈટીએફ સાથે બે ખાસ આંકડા જોડાયેલા હોય છે – એનએવી (NAV – નેટ એસેટ વેલ્યુ) અને માર્કેટ પ્રાઈસ (બજાર કિંમત). માર્કેટ પ્રાઈસ એ લેવાલ અને વેચવાલ વચ્ચેના સોદા પર નિર્ભર કરે છે, જ્યારે એનએવી એ ફંડ પાસે રહેલી સિક્યોરિટીઝ કે કિંમતી ધાતુઓની પ્રતિ યુનિટ વાસ્તવિક કિંમત છે. નિયમ મુજબ આ બંને આંકડા વચ્ચે બહુ મોટો તફાવત ન હોવો જોઈએ.
જૂની સિસ્ટમમાં સ્ટોક એક્સચેન્જ દરરોજનો બેઝ પ્રાઈસ (મૂળ કિંમત) નક્કી કરવા માટે બે દિવસ જૂનો એનએવી (T-2 NAV) ઉપયોગમાં લેતા હતા. શાર્પ ફાઇનાન્શિયલ્સના ફાઉન્ડર બાલકૃષ્ણ બગડિયાના જણાવ્યા મુજબ, જૂની સિસ્ટમમાં એક મોટી ગંભીર ક્ષતિ હતી. જો રાતોરાત વૈશ્વિક બજારમાં કોઈ ઈટીએફની ફેર વેલ્યુમાં અચાનક મોટો ઉછાળો આવે, તો ૨૦ ટકાની સર્કિટ લિમિટ આવી જવાને કારણે તેનું ટ્રેડિંગ વચ્ચે જ અટકી જતું હતું. આવી સ્થિતિમાં ઈટીએફ પોતાની સાચી વેલ્યુ સુધી પહોંચી જ શકતું નહોતું. આ ઉપરાંત, ઈક્વિટી, ઓવરનાઈટ બોન્ડથી લઈને ગોલ્ડ સુધીના તમામ ઈટીએફ પર એકસરખો ૨૦ ટકાનો નિયમ લાગુ થતો હતો, જે વ્યાવહારિક નહોતો.
બેઝ પ્રાઈસ નક્કી કરવાની નવી અને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ
સેબીએ હવે બેઝ પ્રાઈસની ગણતરી કરવાની આખી રીત બદલી નાખી છે. હવે દરરોજનો બેઝ પ્રાઈસ બે દિવસ જૂના એનએવી પર નક્કી નહીં થાય. તેની જગ્યાએ અગાઉના ટ્રેડિંગ સેશનના છેલ્લા ૩૦ મિનિટમાં થયેલા ટ્રેડ્સનો ‘વોલ્યુમ-વેઇટેડ એવરેજ પ્રાઇસ’ (VWAP) ધ્યાને લેવામાં આવશે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, નવી ટ્રેડિંગ રેન્જ હવે ઠીક ત્યાંથી જ શરૂ થશે જ્યાં ઈટીએફ એ આગલા દિવસે સાંજે પોતાનો કારોબાર પૂરો કર્યો હતો.
એસેટ ક્લાસ મુજબ પ્રાઈસ બેન્ડમાં કરાયેલા ફેરફારો
સેબીએ હવે દરેક એસેટ ક્લાસના સ્વભાવ અને જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને અલગ-અલગ પ્રાઈસ બેન્ડ બનાવ્યા છે:
ઈક્વિટી અને ડેટ ETF: આ ફંડ્સ માટે શરૂઆતી ટ્રેડિંગ રેન્જ ૧૦ ટકા રહેશે. જરૂરિયાત ઊભી થાય તો આ લિમિટ ધીમે-ધીમે વધીને ૨૦ ટકા સુધી જઈ શકે છે. લિમિટ હિટ થયા પછી દર વખતે ૧૫ મિનિટનો ‘કૂલિંગ-ઓફ બ્રેક’ આપવામાં આવશે.
ગોલ્ડ અને સિલ્વર ETF: સોના-ચાંદીના ઈટીએફ માટે નિયમો વધુ ફ્લેક્સિબલ કરવામાં આવ્યા છે. તેમનું ટ્રેડિંગ ૬ ટકાની રેન્જથી શરૂ થશે. કારણ કે ગ્લોબલ બુલિયન માર્કેટ ચોવીસે કલાક ચાલુ રહે છે, તેથી આ ઈટીએફમાં કોઈપણ ઉપલી સીમા (અપર લિમિટ) વગર ૩ ટકાના સ્ટેપ્સમાં બેન્ડ સતત વધતો રહેશે. આનાથી રાતોરાત ગ્લોબલ માર્કેટમાં થતી હિલચાલનો સીધો અને સાચો ફાયદો ભારતીય રોકાણકારોને મળી શકશે.
ઓવરનાઈટ અને લિક્વિડ ETF: આ ફંડ્સની વેલ્યુમાં બહુ ઓછો ફેરફાર થાય છે, તેથી તેમનો ફિક્સ્ડ બેન્ડ ૫ ટકા રાખવામાં આવ્યો છે.
આ ઉપરાંત, હવે સ્ટોક્સની જેમ જ ગોલ્ડ-સિલ્વર ઈટીએફમાં પણ દરરોજ સવારે પ્રી-ઓપન કોલ ઓક્શન યોજાશે. આનાથી બજાર ખુલતા પહેલા જ માંગ અને પુરવઠા (Demand & Supply) ના આધારે સાચો ઓપનિંગ પ્રાઈસ મળી શકશે.
રોકાણકારો માટે શું નથી બદલાયું?
નિયમોમાં આટલા મોટા અને ક્રાંતિકારી ફેરફારો છતાં કેટલીક બાબતો પહેલા જેવી જ રહેશે. ઈટીએફના ભાવ હજુ પણ તેના એનએવીના બદલે ડિસ્કાઉન્ટ કે પ્રીમિયમ પર ટ્રેડ થઈ શકે છે. આ તફાવત ટ્રેડિંગના નિયમોથી નહીં પરંતુ બજારની લિક્વિડિટી અને માંગ-પુરવઠા પર નિર્ભર કરે છે.
તેથી રોકાણકારોએ ટ્રેડિંગ કરતી વખતે પોતાનો iNAV (ઇન્ટ્રાડે એનએવી) સતત ચેક કરતા રહેવું જોઈએ અને હંમેશા ‘લિમિટ ઓર્ડર’ નો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આ સિવાય ઈટીએફ સાથે જોડાયેલા ટેક્સેશન, ખર્ચ (Expense Ratio) અને રિટર્નના નિયમોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
