વિદેશી પ્રવાસ હવે બનશે વધુ યાદગાર: કસ્ટમ્સ ડ્યુટીના નિયમોમાં ઐતિહાસિક છૂટછાટ
વધતા જતા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ અને મધ્યમ વર્ગની ખરીદશક્તિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારના નાણા મંત્રાલય દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૬ના પ્રારંભે હવાઈ મુસાફરો માટે કસ્ટમ્સ ડ્યુટીના નિયમોમાં ઐતિહાસિક સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. વિદેશથી પરત ફરતા ભારતીય પ્રવાસીઓ માટે હવે ૭૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીની કિંમતનો સામાન સંપૂર્ણપણે ડ્યુટી ફ્રી એટલે કે કરમુક્ત જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ નવા ફેરફારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મુસાફરોને એરપોર્ટ પર થતી હેરાનગતિમાંથી મુક્તિ અપાવવાનો અને પ્રવાસના અનુભવને વધુ સુખદ બનાવવાનો છે. અગાઉ આ મર્યાદા ઓછી હોવાને કારણે સામાન્ય ચીજવસ્તુઓ પર પણ મુસાફરોએ લાંબી તપાસ અને ટેક્સની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડતું હતું, પરંતુ હવે આ નવી મર્યાદાથી લાખો પ્રવાસીઓને સીધો ફાયદો થશે.
ડ્યુટી ફ્રી મર્યાદામાં વધારો અને તેના આર્થિક પાસાઓ
સરકારના આ નવા નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘ઈઝ ઓફ લિવિંગ’ અને મુસાફરીમાં સરળતા લાવવાનું છે. અગાઉના વર્ષોમાં ડ્યુટી ફ્રી એલાઉન્સ (Duty-Free Allowance) મર્યાદિત હતું, જેના કારણે વિદેશથી લાવવામાં આવેલી મોંઘી ભેટો કે ઘરવખરીના સામાન પર ભારે ટેક્સ ચૂકવવો પડતો હતો. હવે, ૭૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીની છૂટ મળવાને કારણે મુસાફરો મોંઘા ગેજેટ્સ, બ્રાન્ડેડ કપડાં અને અન્ય ઈલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓ કોઈપણ વધારાના ટેક્સ વિના ભારત લાવી શકશે. આ ફેરફાર ખાસ કરીને તેવા પ્રવાસીઓ માટે વરદાન સાબિત થશે જેઓ વર્ષમાં એકાદ વાર ટૂંકા ગાળા માટે વિદેશ પ્રવાસે જાય છે અને પોતાના પરિવાર માટે ખરીદી કરીને પરત ફરે છે. આનાથી એરપોર્ટ પર ગ્રીન ચેનલનો ઉપયોગ પણ વધશે અને ઈમિગ્રેશન પ્રક્રિયા ઝડપી બનશે.
સોના અને ચાંદીના દાગીના લાવવાના નિયમોમાં મોટી સુવિધા
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સોના પ્રત્યેનો લગાવ હંમેશાથી રહ્યો છે અને વિદેશથી આવતા ભારતીયો અવારનવાર દાગીના સાથે લાવતા હોય છે. નવા નિયમો મુજબ, જ્વેલરી લાવવાની પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક અને સરળ બનાવવામાં આવી છે. જો કોઈ ભારતીય મુસાફર એક વર્ષથી વધુ સમય વિદેશમાં રહ્યો હોય, તો તે લિંગના આધારે નક્કી કરેલી મર્યાદા મુજબ સોનાના દાગીના ડ્યુટી ફ્રી લાવી શકે છે. પુરૂષ મુસાફરો માટે હવે ૫૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધીના સોનાના દાગીના અને મહિલા મુસાફરો માટે ૧,૦૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધીના સોનાના દાગીના પર કોઈ ટેક્સ લાગશે નહીં. આ ઉપરાંત, જો દાગીનાની કિંમત આ મર્યાદાથી વધુ હોય તો પણ કસ્ટમ્સ વિભાગે ટેક્સના દરમાં ઘટાડો કર્યો છે, જેથી લોકોએ ચોરી-છૂપીથી દાગીના લાવવાની જરૂર નહીં પડે.
ઈલેક્ટ્રોનિક સામાન અને મોંઘી ચીજવસ્તુઓ પર નવી છૂટછાટ
આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન, લેપટોપ અને સ્માર્ટવોચ જેવી વસ્તુઓ અનિવાર્ય બની ગઈ છે. ૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬થી અમલી બનેલા નવા દિશાનિર્દેશો મુજબ, એક મુસાફર પોતાની સાથે વ્યક્તિગત વપરાશ માટે એક નવું લેપટોપ અથવા ટેબલેટ સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત લાવી શકે છે, જે ૭૫,૦૦૦ની મર્યાદાથી અલગ ગણવામાં આવશે. આ સિવાય અન્ય ઈલેક્ટ્રોનિક આઈટમ્સ જેમ કે કેમેરા કે મ્યુઝિક સિસ્ટમ પણ નિર્ધારિત મર્યાદામાં સમાવી શકાય છે. સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે જો સામાનનો ઉપયોગ વ્યવસાયિક હેતુ માટે ન હોય અને તે વ્યક્તિગત વપરાશ માટે હોય, તો મુસાફરોને બિનજરૂરી પ્રશ્નો પૂછવામાં આવશે નહીં. આ પગલાથી ટેક-પ્રેમી મુસાફરોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે.
કસ્ટમ્સ ક્લિયરન્સ પ્રક્રિયાનું ડિજિટલાઈઝેશન અને ઝડપી તપાસ
નિયમોમાં ફેરફારની સાથે સાથે એરપોર્ટ પર તપાસની પદ્ધતિમાં પણ ધરખમ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. હવે મુસાફરોએ એરપોર્ટ પર લાંબી કતારોમાં ઉભા રહીને સામાન જાહેર કરવાની જરૂર નથી. કસ્ટમ્સ વિભાગે એક નવી મોબાઈલ એપ લોન્ચ કરી છે, જેના દ્વારા મુસાફરો ફ્લાઈટ લેન્ડ થાય તે પહેલા જ પોતાના સામાનની વિગત ઓનલાઈન ભરી શકે છે. જો તમારો સામાન ૭૫,૦૦૦ રૂપિયાની મર્યાદામાં છે, તો તમારે સીધા ‘ગ્રીન ચેનલ’ માંથી બહાર નીકળી જવાનું રહેશે. આધુનિક સ્કેનર્સ અને AI-આધારિત સિસ્ટમ દ્વારા હવે માત્ર શંકાસ્પદ સામાનની જ તપાસ કરવામાં આવે છે, જેના કારણે નિર્દોષ પ્રવાસીઓનો કિંમતી સમય બચે છે અને ભ્રષ્ટાચારની શક્યતાઓ પણ નહિવત થઈ ગઈ છે.
દારૂ અને સિગારેટ માટેના કડક પણ સ્પષ્ટ નિયમો
જ્યારે સામાન્ય સામાનની મર્યાદા વધારવામાં આવી છે, ત્યારે માદક દ્રવ્યો અને તમાકુના ઉત્પાદનો માટેના નિયમો યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે જેથી તેના દુરુપયોગને રોકી શકાય. કોઈપણ પુખ્ત વયનો મુસાફર હજુ પણ ૨ લિટર સુધીનો દારૂ અથવા વાઇન અને ૧૦૦ નંગ સિગારેટ અથવા ૨૫ નંગ સિગાર ડ્યુટી ફ્રી લાવી શકે છે. જો કોઈ મુસાફર આ મર્યાદાથી વધુ જથ્થો લાવે છે, તો તેના પર ભારે દંડ અને ટેક્સ વસૂલવાની જોગવાઈ છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય મોજશોખની વસ્તુઓ પર નિયંત્રણ રાખીને સામાન્ય વપરાશની વસ્તુઓમાં મુસાફરોને રાહત આપવાનો છે. આ સ્પષ્ટતાને કારણે વિદેશથી પરત ફરતા પ્રવાસીઓમાં કોઈ પણ પ્રકારની મૂંઝવણ રહેશે નહીં.
નિષ્કર્ષ અને મુસાફરો માટે મહત્વની સલાહ
ભારત સરકારનો આ નિર્ણય પ્રવાસન અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સકારાત્મક ગણવામાં આવી રહ્યો છે. ૭૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીની ડ્યુટી ફ્રી મર્યાદા અને જ્વેલરી લાવવાની સરળતાથી વિદેશમાં વસતા ભારતીયો (NRIs) અને પ્રવાસીઓમાં આનંદની લહેર છે. જોકે, મુસાફરોને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ જે પણ મોંઘી વસ્તુઓ ખરીદે તેના અસલી બિલ હંમેશા પોતાની પાસે રાખે. જો કસ્ટમ્સ અધિકારી દ્વારા પૂછપરછ કરવામાં આવે, તો આ બિલ કિંમત સાબિત કરવામાં મદદરૂપ થશે. આ નવા નિયમો માત્ર પ્રવાસીઓને આર્થિક લાભ જ નથી આપતા, પરંતુ દેશના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ્સ પર વિશ્વસ્તરીય સુવિધાઓ અને પારદર્શિતાનો અહેસાસ પણ કરાવે છે.
