બ્રેસ્ટ કેન્સર અને યુવાવસ્થા: ૩૦ થી ૪૦ ની વયની મહિલાઓ કેમ આવી રહી છે નિશાના પર? નિષ્ણાતોનો ખુલાસો.
લાંબા સમય સુધી એવી માન્યતા હતી કે સ્તન કેન્સર માત્ર ૫૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરની મહિલાઓને જ અસર કરે છે. પરંતુ, તાજેતરના આંકડા અને તબીબી સંશોધનોએ આ ધારણાને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે. ભારતમાં ૨૦૧૨ થી ૨૦૨૨ ના દાયકા દરમિયાન સ્તન કેન્સરનો દર વાર્ષિક ૧.૪ ટકાની ઝડપે વધ્યો છે, જેમાં સૌથી વધુ અસર યુવાન સ્ત્રીઓમાં જોવા મળી રહી છે.
યુવા પેઢી કેમ બની રહી છે શિકાર?
નિષ્ણાતોના મતે, ભારતમાં યુવા વસ્તીનું મોટું પ્રમાણ અને બદલાતી જીવનશૈલી આ આંકડાઓ પાછળનું મુખ્ય કારણ છે. નીચે મુજબના પરિબળો યુવાન સ્ત્રીઓમાં જોખમ વધારી રહ્યા છે:
જીવનશૈલી અને આહાર: આધુનિક જીવનશૈલીમાં દારૂનું વધતું સેવન એક ચિંતાજનક પાસું છે. દારૂ શરીરમાં ‘એસ્ટ્રોજન’ હોર્મોનનું સ્તર વધારે છે અને ડીએનએને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, જે કેન્સરના કોષો વિકસાવવામાં મદદ કરે છે.
સ્થૂળતા અને બેઠાડુ જીવન: શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ અને જંક ફૂડને કારણે વધતી સ્થૂળતા શરીરમાં બળતરા (Inflammation) પેદા કરે છે. આ હોર્મોનલ અસંતુલન કેન્સરના જોખમને બમણું કરે છે.
આનુવંશિકતા (Genetics): જોકે મોટાભાગના કેસ જીવનશૈલી આધારિત હોય છે, પરંતુ ૫-૧૦% કિસ્સાઓમાં BRCA1 અને BRCA2 જીનનું મ્યુટેશન જવાબદાર હોય છે. યુવાન સ્ત્રીઓમાં જો આ જીન હોય, તો કેન્સર થવાની સંભાવના ઘણી વધી જાય છે.
પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ: માઇક્રોપ્લાસ્ટિક્સ અને હવામાં ફેલાયેલા ઝેરી તત્વો ‘એન્ડોક્રાઇન ડિસ્ટ્રપ્ટર્સ’ તરીકે કામ કરે છે, જે સ્ત્રીઓના હોર્મોન્સ સાથે છેડા કરે છે.
લક્ષણો: જે સામાન્ય લાગે છે પણ હોઈ શકે છે જીવલેણ
ઘણીવાર યુવાન સ્ત્રીઓ એવું વિચારે છે કે તેમને કેન્સર ન થઈ શકે, જેના કારણે તેઓ શરૂઆતના સંકેતોને અવગણે છે. ડોકટરોના મતે નીચેના લક્ષણો પર ધ્યાન આપવું અનિવાર્ય છે:
-
પીડારહિત ગઠ્ઠો: સ્તન અથવા બગલના ભાગમાં કોઈ નાનો, સખત ગઠ્ઠો દેખાય જે દબાણ કરવા છતાં દુખતો ન હોય.
-
ત્વચામાં ફેરફાર: સ્તનની ત્વચા લાલ થવી, કરચલી પડવી અથવા સંતરાની છાલ જેવી (Dimpling) દેખાવી.
-
નિપલમાંથી સ્ત્રાવ: લોહીયુક્ત અથવા અસામાન્ય પ્રવાહીનું બહાર આવવું.
-
કદમાં ફેરફાર: એક સ્તનના કદ અથવા આકારમાં અચાનક મોટો ફેરફાર જણાય.
-
સતત થાક અને અસ્વસ્થતા: કોઈ પણ દેખીતા કારણ વગર લાંબા સમય સુધી શરીરમાં નબળાઈ અનુભવવી.
મોડા નિદાનનું જોખમ અને સ્ક્રીનીંગનો અભાવ
ભારતમાં સામાજિક સંકોચ અને જાગૃતિનો અભાવ કેન્સરના નિદાનમાં મોટો અવરોધ છે. યુવાન સ્ત્રીઓ માટે નિયમિત ‘મેમોગ્રાફી’ની ભલામણ સામાન્ય રીતે કરવામાં આવતી નથી, જેના કારણે રોગ ત્રીજા કે ચોથા તબક્કે પહોંચે ત્યારે જ ખબર પડે છે. ડોકટરો સલાહ આપે છે કે ૨૦ વર્ષની ઉંમર પછી દરેક સ્ત્રીએ દર મહિને ‘સેલ્ફ બ્રેસ્ટ એક્ઝામિનેશન’ (પોતે જ તપાસ) કરવી જોઈએ.
સ્તન કેન્સર એ હવે માત્ર ઉંમર સાથે જોડાયેલો રોગ નથી. યુવાન સ્ત્રીઓએ પોતાની સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યેની પ્રાથમિકતાઓ બદલવી પડશે. સંતુલિત આહાર, નિયમિત કસરત અને શરીરના નાનામાં નાના ફેરફાર પ્રત્યે જાગૃતિ જ આ જંગ જીતવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
