જાન્યુઆરી પછી તેલના ભાવ સૌથી ઉચ્ચતમ સ્તરે, સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડશે ભાર.
વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં સતત ત્રીજા દિવસે જોરદાર ઉછાળો નોંધાયો છે. ઈરાન પર ઈઝરાયેલના વધતા જતા હુમલા અને તેના જવાબમાં ઈરાન સરકાર દ્વારા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ બંધ કરવાની ગર્ભિત ચેતવણીને કારણે તેલના ભાવમાં ‘આગ’ લાગી છે. મંગળવારે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલ ફ્યુચર્સ ૧.૪ ટકા વધીને $૭૮.૮૩ પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયા છે, જે રોકાણકારો અને ગ્રાહકો બંને માટે ચિંતાનો વિષય છે.
$૮૨ ની સપાટી અને વર્ષની ટોચ
સોમવારે ટ્રેડિંગ દરમિયાન બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત $૮૨.૩૭ સુધી પહોંચી ગઈ હતી, જે જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ પછીનું સૌથી ઊંચું સ્તર છે. છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં ભાવમાં થયેલો આ આક્રમક વધારો સ્પષ્ટ કરે છે કે બજારમાં પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષને લઈને ભારે અસ્થિરતા છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, જો આ સંઘર્ષ લાંબો સમય ચાલશે, તો તેલના ભાવોને સતત ટેકો મળશે અને તેમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા નહિવત છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: દુનિયાની ‘તેલની નસ’ પર સંકટ
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ વિશ્વનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગ છે. વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો આશરે ૨૦ ટકા ભાગ આ સાંકડી સમુદ્રધુનીમાંથી પસાર થાય છે.
-
વિક્ષેપનું જોખમ: જો ઈરાન આ માર્ગ બંધ કરે છે, તો વૈશ્વિક તેલ બજારમાં હાહાકાર મચી શકે છે.
-
ભાવની આગાહી: બજાર નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો મુખ્ય માર્ગો અવરોધાય તો બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ સરળતાથી $૧૦૦ થી $૧૧૫ સુધી અને સૌથી ખરાબ પરિસ્થિતિમાં $૧૪૦ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે.
ઉત્પાદક દેશો પાસે વિકલ્પ છે, પણ…
સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) પાસે પ્રતિદિન ૪ થી ૫ મિલિયન બેરલ વધારાનું તેલ ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા છે. પરંતુ આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ તેલનો મોટો ભાગ પણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા જ નિકાસ કરવામાં આવે છે. આથી, ઉત્પાદન વધાર્યા પછી પણ જો રસ્તો બંધ હોય, તો દુનિયા સુધી તેલ પહોંચાડવું અશક્ય બની જશે.
ભારત પર શું અસર થશે?
ભારત તેની જરૂરિયાતનું ૮૫% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં એક ડોલરનો વધારો પણ ભારતની તેલ કંપનીઓ અને સરકાર પર કરોડો રૂપિયાનું ભારણ વધારે છે. ૧. પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ: જો ક્રૂડના ભાવ વધશે, તો ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે. ૨. મોંઘવારી (Inflation): તેલ મોંઘું થવાથી ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ વધશે, જેના કારણે શાકભાજી, દૂધ અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ મોંઘી થશે. ૩. રૂપિયામાં ઘટાડો: આયાત બિલ વધવાથી ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો નબળો પડી શકે છે.
૩ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ વૈશ્વિક તેલ બજાર જે દિશામાં જઈ રહ્યું છે, તે જોતા સામાન્ય જનતાએ આગામી દિવસોમાં મોંઘવારીના વધુ એક દોર માટે તૈયાર રહેવું પડશે. બજાર હવે ઈઝરાયેલના આગામી પગલાં અને ઈરાનની દરિયાઈ રણનીતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે.
