ભારતના આ ઓઇલ ફિલ્ડ્સમાંથી નીકળશે અઢળક તેલ અને ગેસ, ONGC એ આ વિદેશી કંપનીને સોંપી કમાન!
ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને મોટો ઉલટફેર જોવા મળી રહ્યો છે. દેશની સરકારી માલિકીની અને જાહેર ક્ષેત્રની સૌથી મોટી તેલ અને ગેસ સંશોધન કંપની, ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન (ONGC) એ પોતાના જૂના થઈ રહેલા તેલ ક્ષેત્રોમાં નવો પ્રાણ ફૂંકવા માટે કમર કસી લીધી છે. સોમવારે કંપની દ્વારા કરવામાં આવેલી એક સત્તાવાર જાહેરાત અનુસાર, પશ્ચિમી અપતટીય (Western Offshore) વિસ્તારોમાં આવેલા પરિપક્વ તેલ અને ગેસ ક્ષેત્રોમાંથી ઉત્પાદન વધારવા માટે બ્રિટનની અગ્રણી ગ્લોબલ એનર્જી કંપની ‘બીપી પીએલસી’ (BP Plc) ની ભારતીય પાંખ, ‘બીપી એક્સપ્લોરેશન સર્વિસીસ ઇન્ડિયા લિમિટેડ’ ને ટેકનિકલ સર્વિસ પ્રોવાઇડર (TSP) તરીકે પસંદ કરવામાં આવી છે.
આ નિર્ણય પાછળ ઓએનજીસીનો મુખ્ય હેતુ મુંબઈ ઓફશોર બેસિનમાં આવેલા એવા તેલના કૂવાઓ અને વિસ્તારોની ક્ષમતા વધારવાનો છે, જ્યાં લાંબા સમયથી સતત ઉત્ખનનને કારણે હવે ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે. આ ભાગીદારી ભારતના ઉર્જા નકશા પર એક નવો વળાંક સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની અદ્યતન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને દેશની સ્થાનિક તેલ ક્ષમતાને સુધારવાનો આ એક મોટો પ્રયાસ છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાત્મક બોલી પ્રક્રિયા દ્વારા થઈ પસંદગી
આ કોઈ સામાન્ય કે સીધો કરાર નથી, પરંતુ ઓએનજીસીએ આ માટે અત્યંત કડક અને પારદર્શક વૈશ્વિક પ્રક્રિયા અપનાવી હતી. કંપનીએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બોલી (International Competitive Bidding) મંગાવી હતી. આ પ્રક્રિયા હેઠળ દુનિયાભરની દિગ્ગજ તેલ અને ગેસ કંપનીઓને આમંત્રિત કરવામાં આવી હતી અને તેમની સામે એક જ પડકાર હતો – ભારતના આ જૂના અને ઘટતા ઉત્પાદન વાળા ક્ષેત્રોમાંથી હાઇડ્રોકાર્બનની રિકવરી કેવી રીતે વધારી શકાય, તેના શ્રેષ્ઠ પ્રસ્તાવો અને ટેકનોલોજી રજૂ કરવી.
ઘણી વૈશ્વિક કંપનીઓના પ્રસ્તાવોની ચકાસણી અને મૂલ્યાંકન કર્યા પછી, બ્રિટનની બીપી (BP) કંપનીનો પ્લાન સૌથી વ્યવહારુ અને અસરકારક સાબિત થયો. આ વ્યૂહાત્મક કરાર હેઠળ, બીપી પીએલસી હવે એક ટેકનિકલ સર્વિસ પ્રોવાઇડર તરીકે કામ કરશે. કંપનીનું પ્રાથમિક કામ આ પશ્ચિમી અપતટીય ક્લસ્ટરના વર્તમાન પ્રદર્શન અને સ્થિતિનું બારીકાઈથી મૂલ્યાંકન કરવાનું રહેશે. તે વૈશ્વિક સ્તરે સફળ નીવડેલી પદ્ધતિઓ અને અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ભારતીય જળાશયો (Reservoirs), તેલના કૂવાઓ તેમજ ઉત્પાદન સુવિધાઓની મરામત અને સુધારણા માટે જરૂરી અને સચોટ સૂચનો આપશે.
આગામી ૧૦ વર્ષનો લક્ષ્યાંક: ઉત્પાદનમાં ૨૪% સુધીનો ધરખમ વધારો
આ પ્રોજેક્ટ લાંબા ગાળાના આયોજન સાથે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, અહીં એ સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે કે ઓએનજીસીના અત્યંત પ્રખ્યાત ‘મુંબઈ હાઈ’ (Mumbai High) ક્ષેત્રને આ નવી ભાગીદારીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું નથી. મુંબઈ હાઈ માટે ઓએનજીસીનો બીપી એક્સપ્લોરેશન આલ્ફા લિમિટેડ સાથે પહેલેથી જ એક અલગ સ્તરનો કરાર અમલમાં છે. તેથી, આ નવો કરાર પશ્ચિમી અપતટીય વિસ્તારના અન્ય મહત્વના બ્લોક્સ અને ક્લસ્ટર માટે કરવામાં આવ્યો છે.
આ નવા પશ્ચિમી અપતટીય ક્લસ્ટર માટે બ્રિટિશ ઊર્જા કંપની બીપીએ આગામી ૧૦ વર્ષના કરાર ગાળા દરમિયાન ઉત્પાદનમાં મસમોટા વધારાનો અંદાજ રજૂ કર્યો છે. કંપનીના વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી આકલન મુજબ:
-
કાચા તેલ (Crude Oil) ના ઉત્પાદનમાં: વર્તમાન બેઝલાઇન સ્તરની સરખામણીએ અંદાજે ૧૦.૮ ટકા નો વધારો થવાની સંભાવના છે.
-
કુદરતી ગેસ (Natural Gas) ના ઉત્પાદનમાં: અંદાજે ૩૧.૫ ટકા નો મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે.
-
કુલ ઉત્પાદન (Oil + Oil Equivalent Gas – O+OEG): જો તેલ અને તેલ સમકક્ષ ગેસ બંનેને સાથે ગણવામાં આવે, તો આગામી એક દાયકામાં કુલ ઉત્પાદનમાં અંદાજે ૨૪ ટકા નો ધરખમ અને રેકોર્ડબ્રેક વધારો થવાની આશા છે. આ વધારો ભારતની તેલ આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં પણ મદદરૂપ બનશે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ થી જમીની સ્તરે દેખાશે અસર અને ચૂકવણીની ફોર્મ્યુલા
આ પ્રોજેક્ટ માત્ર કાગળ પર નથી, પરંતુ તેના અમલીકરણની ચોક્કસ ટાઈમલાઈન પણ નક્કી કરવામાં આવી છે. ઓએનજીસીના જણાવ્યા અનુસાર, આ ટેકનિકલ સુધારાઓ અને જમીની કામગીરીની પ્રારંભિક અસર નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ (FY27) થી જ દેશના તેલ ઉત્પાદન પર દેખાવાની શરૂ થઈ જશે. જ્યારે આ પ્રોજેક્ટની સંપૂર્ણ ક્ષમતા અને તેની પૂર્ણ-સ્તરની અસરો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૯-૩૦ (FY30) થી જોવા મળશે, જે આગામી વર્ષોમાં ભારતની સ્થાનિક ઊર્જા જરૂરિયાતોને મોટી રાહત આપશે.
જો આ કરાર હેઠળ ચૂકવણીની વ્યવસ્થા (Payment Mechanism) ની વાત કરીએ, તો તેને ખૂબ જ વ્યવસાયિક અને પરિણામ-આધારિત બનાવવામાં આવી છે. શરૂઆતના પ્રથમ બે વર્ષ માટે, જ્યારે બીપી કંપની પરિસ્થિતિનું આકલન કરશે અને માળખાકીય સુધારાની રૂપરેખા તૈયાર કરશે, ત્યારે તેને એક નિર્ધારિત અથવા નિશ્ચિત (Fixed Fee) ફી ચૂકવવામાં આવશે.
પરંતુ, ખરી મજા ત્યાર પછી શરૂ થશે. બે વર્ષ બાદ, પ્રોજેક્ટમાં થનારા વધારાના ખર્ચ અને રોકાણને એડજસ્ટ કર્યા પછી, બીપીને મળનારી ફી સીધી રીતે ઉત્પાદન સાથે જોડવામાં આવશે. એટલે કે, કંપની પોતાની ટેકનોલોજી દ્વારા હાઇડ્રોકાર્બનના ઉત્પાદનમાં જેટલો વધારો કરશે, તે વધેલા ઉત્પાદનમાંથી મળનારા મહેસૂલ (Revenue-linked) ના આધારે જ તેને સર્વિસ ચાર્જ ચૂકવવામાં આવશે. આ ફોર્મ્યુલા બંને કંપનીઓ માટે ફાયદાકારક છે, કારણ કે બીપી જેટલું સારું કામ કરશે, બંનેને એટલો જ વધુ આર્થિક નફો થશે.
