મોંઘી ખાંડે લોકોના મોંની મીઠાશ ઘટાડી દીધા બાદ હવે ડુંગળીના વધતા ભાવોએ ગૃહિણીઓનું બજેટ ખોરવવાનું શરૂ કર્યું છે. ખાસ કરીને ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બર મહિના દરમિયાન ડુંગળીના ભાવમાં દર વર્ષે અચાનક ઉછાળો જોવા મળતો હોય છે. જોકે, આ વખતે વધતી મોંઘવારી વચ્ચે સરકારે સમયસર પગલાં ભરીને નાગરિકોને મોટી રાહત આપવાના પ્રયાસો ઝડપી બનાવ્યા છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશમાં ડુંગળીની કોઈ અછત નથી અને પુરવઠો જાળવી રાખવા માટે તમામ જરૂરી નીતિગત પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
નાસિકથી ૨૪ ઓગસ્ટથી ઉપડશે ‘કાંડા એક્સપ્રેસ’
ડુંગળીના પરિવહનમાં થતા વિલંબને દૂર કરવા અને દેશના ખૂણે-ખૂણે ઝડપથી પુરવઠો પહોંચાડવા માટે સરકારે રેલવેના સહયોગથી ‘કાંડા એક્સપ્રેસ’ ચલાવવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. આ વિશેષ માલગાડીઓ દ્વારા મોટા પાયે ડુંગળીનો જથ્થો નાસિકથી ઉપાડીને વિવિધ રાજ્યોમાં પહોંચાડવામાં આવશે. આજથી, એટલે કે ૨૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજથી નાસિકથી આ પુરવઠો રવાના કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ રહી છે.
પ્રારંભિક તબક્કામાં આ વિશેષ ડુંગળીનો જથ્થો દેશના પાંચ મુખ્ય અને મોટા શહેરો—દિલ્હી, ચેન્નાઈ, મદુરાઈ, કોચી અને ગુવાહાટી ખાતે મોકલવામાં આવશે. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, આ શહેરોમાં પુરવઠો પહોંચ્યા બાદ સ્થાનિક બજારોની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને અન્ય નાના-મોટા શહેરોમાં પણ કાંડા એક્સપ્રેસનો વિસ્તાર કરવામાં આવશે.
રેલવે દ્વારા સપ્લાયમાં મોટો ઉછાળો
સરકારે આંકડાકીય માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન ૧૪ રેલવે રેક દ્વારા આશરે ૧૨,૦૦૦ ટન ડુંગળી પાંચ શહેરોમાં પહોંચાડવામાં આવી હતી. પરંતુ આ વર્ષે ૨૦૨૫-૨૬ માં આ યોજનાનો વ્યાપ અભૂતપૂર્વ રીતે વધારી દેવામાં આવ્યો છે. હવે ૮૬ રેલવે રેક દ્વારા આશરે ૮૮,૦૦૦ ટન ડુંગળી દેશના જુદા જુદા ભાગોમાં મોકલવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જેથી કોઈપણ શહેરમાં કૃત્રિમ અછત ઊભી ન થાય.
ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બરમાં જ ભાવ કેમ વધે છે?
દર વર્ષે આ જ સમયગાળા દરમિયાન ડુંગળી મોંઘી થવા પાછળ કેટલાક ખાસ કારણો જવાબદાર હોય છે. ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બરમાં આવતા તહેવારોને કારણે દેશભરમાં ડુંગળીની માંગમાં અચાનક મોટો વધારો થાય છે. આ ઉપરાંત, ચોમાસાની ઋતુને કારણે રસ્તાઓ અને પરિવહન પર પડતી અસર, જૂના પાકની ઓછી આવક અને નવી ફસલ બજારમાં આવવામાં થતા વિલંબને કારણે સપ્લાય ચેઇન ખોરવાય છે. ભાવને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે સરકાર પોતાના સરકારી બફર સ્ટોકમાંથી ડુંગળી મુક્ત કરે છે અને મુખ્ય જથ્થાબંધ બજારોમાં સસ્તા દરે વેચાણ માટે મૂકે છે.
ઉત્પાદન અંદાજ અને ગ્રાહક-ખેડૂત હિતનું સંતુલન
કેન્દ્રીય મંત્રાલયના અંદાજ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ ના વર્ષમાં દેશમાં ડુંગળીનું કુલ ઉત્પાદન આશરે ૩૦.૭૩૭ મિલિયન ટન સુધી પહોંચવાની પૂરી શક્યતા છે. આ જંગી ઉત્પાદનને કારણે આવનારા મહિનાઓમાં ડુંગળીની વાસ્તવિક અછત સર્જાવાની કોઈ સંભાવના નથી.
સરકારનું કહેવું છે કે તેમની નીતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગ્રાહકો અને ખેડૂતો બંનેના હિતોનું સંતુલન જાળવવાનો છે. એક તરફ ગ્રાહકોને અસહ્ય ભાવવધારામાંથી બચાવવા માટે બફર સ્ટોકમાંથી સસ્તી ડુંગળી બજારમાં મૂકવામાં આવી રહી છે, તો બીજી તરફ ખેડૂતોને પણ તેમના ઉત્પાદનના યોગ્ય અને વાજબી ભાવ મળતા રહે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. હાલ સરકાર બજારના દરો, હરાજી અને પુરવઠા પર ચોવીસે કલાક નજર રાખી રહી છે.
