ભારત પાસે છે તેલનો તોતિંગ ભંડાર, આપણે કેમ પાછળ? પાકિસ્તાની મંત્રીએ સ્વીકારી હકીકત

તેલ સંકટ અને બે દેશોની બે અલગ વાસ્તવિકતા: ભારતની સ્થિરતા સામે પાકિસ્તાનનું સંઘર્ષ

વર્તમાન વૈશ્વિક રાજનીતિ અને ઈરાન યુદ્ધ જેવી તંગદિલી વચ્ચે કાચા તેલના ભાવમાં લાગેલી આગે દક્ષિણ એશિયાના બે પાડોશી દેશોની આર્થિક તૈયારીઓની પોલ ખોલી દીધી છે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $126 સુધી પહોંચી ગયા, ત્યારે ભારતે પોતાની મજબૂત આર્થિક નીતિઓને કારણે સ્થિરતા જાળવી રાખી, જ્યારે પાકિસ્તાન ગંભીર ઉર્જા અને નાણાકીય સંકટમાં ફસાયેલું જોવા મળ્યું. પાકિસ્તાનના પેટ્રોલિયમ મંત્રી અલી પરવેઝ મલિકે પોતે જ સ્વીકાર્યું છે કે ભારત આ મામલે પાકિસ્તાન કરતાં ઘણું આગળ અને સુરક્ષિત છે.

વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર: ભારતની તાકાત અને પાકિસ્તાનની નબળાઈ

કોઈપણ દેશની સુરક્ષા માત્ર સરહદો પર જ નથી હોતી, પરંતુ તેની ઉર્જા સુરક્ષામાં પણ છુપાયેલી હોય છે. અલી પરવેઝ મલિકે એક સ્થાનિક ન્યૂઝ ચેનલને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું કે ભારત પાસે આશરે 60 થી 70 દિવસ સુધી ચાલે તેટલો વિશાળ ‘વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ’ (SPR) છે. આ ભંડારનો અર્થ એ છે કે જો હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં નાકેબંધી થાય અને તેલનો પુરવઠો અટકી જાય, તો પણ ભારત મહિનાઓ સુધી પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને થંભવા દેશે નહીં.

“જો હું ન હોત તો તું જેલમાં હોત…” – ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇઝરાયેલી પીએમ નેતન્યાહૂને કેમ આપવી પડી આવી કડક ચેતવણી?

મધ્ય-પૂર્વમાં ફરી યુદ્ધના ભણકારા: બૈરૂત પર હુમલો થયો તો ઈરાન નહીં બેસે ચૂપ

તેની સામે પાકિસ્તાનની સ્થિતિ દયનીય છે. મંત્રીએ ખુલાસો કર્યો કે પાકિસ્તાન પાસે કોઈ ‘વ્યૂહાત્મક ભંડાર’ નથી, માત્ર ‘વ્યાવસાયિક ભંડાર’ છે. પાકિસ્તાન પાસે માંડ 5 થી 7 દિવસનો કાચો માલ છે અને રિફાઈન્ડ ઉત્પાદનો પણ માત્ર 20-21 દિવસ ચાલે તેટલા જ છે. આટલી ઓછી ક્ષમતા હોવાને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં થોડો પણ ફેરફાર પાકિસ્તાનની જનતાને સીધી અસર કરે છે.

ફોરેક્સ રિઝર્વ: આર્થિક કવચ

ભારતની આર્થિક સ્થિરતાનું બીજું મોટું કારણ તેનું વિશાળ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserve) છે, જે હાલમાં $600 અબજથી પણ વધુ છે. આ આર્થિક મજબૂતી ભારતને વિશ્વના કોઈપણ ખૂણેથી તેલ ખરીદવાની શક્તિ આપે છે. મલિકે કબૂલ્યું કે ભારતે રશિયા સહિત અનેક દેશો પાસેથી તેલ ખરીદ્યું અને પોતાના આર્થિક કવચનો ઉપયોગ કરીને મોંઘવારીના મોજાને દેશમાં પ્રવેશતા અટકાવ્યો.

બીજી તરફ, પાકિસ્તાન વિદેશી મુદ્રાના અભાવે સતત IMF (આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ) ના દરવાજા ખટખટાવી રહ્યું છે. ત્યાંની સરકાર પાસે બજારના ઉતાર-ચઢાવ સામે લડવા માટે કોઈ નાણાકીય ભંડોળ બચ્યું નથી, જેના કારણે સામાન્ય જનતા પર પેટ્રોલિયમ લેવી અને ટેક્સનો બોજ નાખવો તેમની મજબૂરી બની ગઈ છે.

IMF ની શરતો અને પાકિસ્તાનની મજબૂરી

પાકિસ્તાનના મંત્રીએ પોતાની લાચારી વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું કે તેઓ IMF ના સખત બેલઆઉટ પ્રોગ્રામમાં બંધાયેલા છે. જ્યારે તેલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા, ત્યારે ભારત સરકારે પોતાના નાગરિકોને રાહત આપવા માટે કેન્દ્રીય આબકારી જકાત (Excise Duty) માં પ્રતિ લિટર 10 રૂપિયાનો ઘટાડો કર્યો. ભારત પાસે ‘ફિસ્કલ સ્પેસ’ (નાણાકીય અવકાશ) હતી, એટલે કે તે ટેક્સ ઘટાડવાની ક્ષમતા ધરાવતું હતું કારણ કે તે IMF ના કોઈ પ્રોગ્રામ હેઠળ નથી.

પરંતુ પાકિસ્તાનમાં સ્થિતિ ઊંધી છે. IMF ની શરતો મુજબ સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર ટેક્સ વધારવો જ પડે છે. મંત્રીએ જણાવ્યું કે તેઓએ IMF સાથે ‘પડદા પાછળ’ લાંબી ચર્ચાઓ કરવી પડી જેથી ટેક્સમાં થોડો ઘટાડો કરીને જનતાને રાહત આપી શકાય. આ આર્થિક ગુલામી પાકિસ્તાનને પોતાની મરજી મુજબ નિર્ણયો લેતા અટકાવે છે.

અમેરિકા હવે રાષ્ટ્રપતિની મરજીથી હુમલો નહીં કરી શકે, સંસદની મંજૂરી બની અનિવાર્ય

ટ્રમ્પને જેનો ડર હતો તે જ થયું: સ્પીકરના તમામ અવરોધો છતાં યુએસ સંસદમાં રાષ્ટ્રપતિ વિરુદ્ધ ઐતિહાસિક ઠરાવ પસાર

ભાવમાં અસ્થિરતા અને રાહતનો વિરોધાભાસ

તાજેતરમાં પાકિસ્તાન સરકારે પેટ્રોલના ભાવમાં 80 રૂપિયાનો ઘટાડો કરીને તેને 378 રૂપિયા પ્રતિ લિટર સુધી લાવ્યા છે. જોકે, આ ઘટાડો પાછલા દિવસે કરાયેલા ધરખમ ભાવવધારા બાદ લેવામાં આવ્યો છે. વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફનું કહેવું છે કે સરકાર આ બોજ પોતાની તિજોરી પર લેશે, પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ પ્રકારની રાહત લાંબો સમય ટકી શકશે નહીં કારણ કે પાકિસ્તાનનું અર્થતંત્ર પહેલેથી જ વેન્ટિલેટર પર છે.

🇵🇰🗣🛢No Petroleum Reserves for Even a Single Day, says #Pakistan’s Federal Minister for #Petroleum, Ali Pervaiz Malik,

❗️Adding that the country is not like 🇮🇳 #India with 60–70 days of reserves that can be released with a single signature, and warning that people still do not… pic.twitter.com/RcwHbH1YxX

— Mahalaxmi Ramanathan (@MahalaxmiRaman) April 28, 2026

ભારતમાં ચિત્ર તદ્દન અલગ છે. કેન્દ્ર સરકાર અને તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ યોગ્ય આયોજન દ્વારા ભાવને લાંબા સમય સુધી સ્થિર રાખ્યા છે. ભારત સરકારે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ છતાં ટેક્સ ઘટાડીને સામાન્ય માણસના ખિસ્સાને બચાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે.

આત્મનિર્ભરતાનો મંત્ર

ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વારંવાર ભાર મૂક્યો છે કે ભારત પાસે કાચા તેલનો પૂરતો ભંડાર હોવો જોઈએ અને દેશે ઉર્જા ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનવું પડશે. ભારત માત્ર તેલ ખરીદતું જ નથી, પરંતુ તેના શુદ્ધિકરણ (Refining) માં પણ વિશ્વમાં અગ્રણી છે. ભારતના વ્યૂહાત્મક ભંડાર અને વૈવિધ્યસભર ઉર્જા સ્ત્રોતો તેને કોઈપણ વૈશ્વિક આંચકા સામે લડવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.