પાકિસ્તાન ફરીથી PIA વેચવા તૈયાર: ડિસેમ્બર 23ના રોજ લાઇવ બિડિંગ, આસિમ મુનીર-સમર્થિત ‘ફૌજી ફાઉન્ડેશન’ પણ રેસમાં
નાણાકીય સંકટનો સામનો કરી રહેલું પાકિસ્તાન તેની રાષ્ટ્રીય એરલાઇન, પાકિસ્તાન ઇન્ટરનેશનલ એરલાઇન્સ (PIA) ને વેચવા માટે ફરી એકવાર પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. આ લાંબા સમયથી સંઘર્ષ કરી રહેલી કેરિયરનું ખાનગીકરણ દેશના $7 બિલિયનના આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) બેલઆઉટ યોજના હેઠળ કરવામાં આવી રહ્યું છે. વડા પ્રધાન શેહબાઝ શરીફે બુધવારે જાહેરાત કરી હતી કે PIA માટેની બિડિંગ પ્રક્રિયા 23 ડિસેમ્બર, 2025 ના રોજ યોજાશે અને આ પ્રક્રિયાનું જીવંત પ્રસારણ તમામ મીડિયા પર કરવામાં આવશે. આ વેચાણ જો સફળ થશે, તો લગભગ બે દાયકામાં પાકિસ્તાનનો પ્રથમ મોટો ખાનગીકરણ સોદો હશે.
સેના-સમર્થિત ફૌજી ફાઉન્ડેશનનો રસ
PIAના વેચાણ માટે ચાર બિડરોને પ્રી-ક્વોલિફાઈડ કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં લકી સિમેન્ટ કન્સોર્ટિયમ, આરિફ હબીબ કોર્પોરેશન કન્સોર્ટિયમ, એર બ્લુ લિમિટેડ અને ફૌજી ફર્ટિલાઇઝર કંપની લિમિટેડ (FFCL) નો સમાવેશ થાય છે. FFCL એ પાકિસ્તાની સેના-સમર્થિત ફૌજી ફાઉન્ડેશનનો એક ભાગ છે. જોકે આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર ફાઉન્ડેશનના સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટર્સમાં સીધા બેઠા નથી, પરંતુ તેઓ ક્વાર્ટરમાસ્ટર જનરલ (QMG) ની નિમણૂક દ્વારા મજબૂત સંસ્થાકીય પ્રભાવ જાળવી રાખે છે. જો ફૌજી ગ્રુપ PIAને હસ્તગત કરશે, તો તે પાકિસ્તાનના ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં સેનાની ઔપચારિક એન્ટ્રી ચિહ્નિત કરશે.
વેચાણ પાછળનું દબાણ અને પારદર્શિતાના દાવા
સરકારે PIAની ખોટ ઘટાડવા અને તેની વૈશ્વિક સ્થિતિ સુધારવા માટે આ ખાનગીકરણને પારદર્શિતા સાથે આગળ વધારવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. વડા પ્રધાન શરીફે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે જે પણ બિડર આ જવાબદારી લેશે તે રાષ્ટ્રીય એરલાઇનની “ખોવાયેલી પ્રતિષ્ઠા” પુનઃસ્થાપિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
જોકે, આ પ્રક્રિયા વિવાદોથી ઘેરાયેલી છે. પૂર્વ સેનેટ અધ્યક્ષ મિયાન રઝા રબ્બાનીએ આ ખાનગીકરણને “ગુપ્ત ઓપરેશન” ગણાવ્યું હતું, જ્યાં વિગતો માત્ર IMF સાથે વહેંચવામાં આવી છે, પરંતુ પસંદ કરાયેલા મજૂર સંઘો, વ્યાવસાયિક સંગઠનો અથવા સામાન્ય કર્મચારીઓ સાથે નહીં. તેમણે એવી ચેતવણી પણ આપી હતી કે સંરક્ષણ હેતુઓ માટે PIAનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ હોવાથી તેને વિદેશી હાથમાં મૂકવાથી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જોખમાઈ શકે છે.
અગાઉનો નિષ્ફળ પ્રયાસ અને દેવાની સફાઈ
PIA, જે 1946 માં સ્થપાઈ હતી અને કરાચીના જિન્નાહ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પર સ્થિત છે, તે લાંબા સમયથી નુકસાન, દેવું અને ઓપરેશનલ સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહી છે. ગયા વર્ષે (2024માં) એરલાઇનને વેચવાનો અગાઉનો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયો હતો. તે સમયે, રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર બ્લુ વર્લ્ડ સિટી તરફથી 60 ટકા હિસ્સા માટે આવેલી એકમાત્ર બિડ (રૂ. 10 બિલિયન અથવા $36 મિલિયન) સરકારની આધાર કિંમત (રૂ. 85 બિલિયન અથવા $305 મિલિયન) કરતાં ઘણી ઓછી હોવાથી તેને ફગાવી દેવામાં આવી હતી.
ખાનગીકરણને વધુ આકર્ષક બનાવવા માટે, સરકારે લગભગ 80 ટકા જૂનું દેવું સરકારી ચોપડામાં ટ્રાન્સફર કર્યું હતું. પુનઃરચના પછી, PIA કોર્પોરેશન લિમિટેડ (PIACL) માંથી આશરે Rs 660 બિલિયનનું જૂનું દેવું અને બિન-મુખ્ય અસ્કયામતો દૂર કરવામાં આવી હતી, જેનાથી એરલાઇન હવે માત્ર ઉડ્ડયન-કેન્દ્રિત એન્ટિટી તરીકે કાર્યરત છે.
PIA જાન્યુઆરીમાં યુરોપની ફ્લાઇટ્સ ફરી શરૂ કરી શકી હતી, કારણ કે યુરોપિયન યુનિયન એવિએશન સેફ્ટી એજન્સી (EASA) એ પાછલા વર્ષે ચાર વર્ષનો સુરક્ષા પ્રતિબંધ હટાવી લીધો હતો. આ પ્રતિબંધ 2020 માં કરાચીમાં થયેલા જીવલેણ અકસ્માત અને તત્કાલીન ઉડ્ડયન મંત્રીએ ઘણા પાકિસ્તાની પાઇલોટ્સ પાસે નકલી લાઇસન્સ હોવાનું જાહેર કર્યા બાદ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.
હાલમાં, એરલાઇનનો 34-પ્લેનનો કાફલો પાકિસ્તાનના સ્થાનિક બજારના માત્ર 23 ટકાને નિયંત્રિત કરે છે, જ્યારે મધ્ય પૂર્વીય એરલાઇન્સ કુલ ટ્રાફિકના લગભગ 60 ટકા પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે.
