ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિઆને અમેરિકાને આપી ખુલ્લી ચેતવણી, શાંતિની આશાઓ ધૂંધળી.
મધ્ય-પૂર્વનું રણ અત્યારે એક અગ્નિપરીક્ષામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલો બે અઠવાડિયાનો અસ્થાયી યુદ્ધવિરામ આવતીકાલે એટલે કે 21 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ પૂર્ણ થઈ રહ્યો છે. વિશ્વ જ્યારે યુદ્ધવિરામ લંબાવાની અપેક્ષા રાખી રહ્યું હતું, ત્યારે ઈરાને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ને ફરીથી બ્લોક કરીને આશા પર પાણી ફેરવી દીધું છે. આ ગૂંચવણને ઉકેલવા માટે પાકિસ્તાની આર્મી ચીફ જનરલ અસીમ મુનીરે સીધો યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ સાથે સંપર્ક સાધ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે સ્થિતિ કેટલી નાજુક છે.
અસીમ મુનીરની મધ્યસ્થી અને ટ્રમ્પને ચેતવણી
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, પાકિસ્તાની સુરક્ષા સૂત્રોએ પુષ્ટિ કરી છે કે આર્મી ચીફ અસીમ મુનીરે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરી છે. મુનીરે ટ્રમ્પને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું નાકાબંધી એ શાંતિ વાટાઘાટોમાં સૌથી મોટો અવરોધ છે. હોર્મુઝ એ વિશ્વના તેલ પુરવઠા માટેની જીવાદોરી સમાન છે. જો ઈરાન આ માર્ગ બંધ રાખશે, તો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર તૂટી શકે છે. ટ્રમ્પે પાકિસ્તાની આર્મી ચીફની સલાહ પર ગંભીરતાથી વિચાર કરવાની ખાતરી આપી છે, જે પાકિસ્તાનની આ સંઘર્ષમાં મધ્યસ્થી તરીકેની ભૂમિકાને મજબૂત બનાવે છે.
ઈરાનનો ઈનકાર અને પરમાણુ જીદ
બીજી તરફ, તેહરાનમાંથી આવતા સમાચાર પ્રોત્સાહક નથી. ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિઆને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન કોઈ પણ દબાણ સામે ઝુકશે નહીં. તેમણે ખાસ કરીને ઈરાનના પરમાણુ અને ટેકનોલોજીકલ અધિકારો વિશે વાત કરતા કહ્યું કે, “કોઈ પણ દેશ આપણા વૈજ્ઞાનિક વિકાસને છીનવી શકે નહીં.” ઈરાને બીજા રાઉન્ડની વાટાઘાટોમાં જોડાવાનો ઈનકાર કર્યો છે કારણ કે અમેરિકાની માંગણીઓ તેને અસ્વીકાર્ય લાગે છે. તેહરાનનું માનવું છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર યુદ્ધવિરામના નામે ઈરાન પર એકપક્ષીય શરતો લાદવા માંગે છે.
ઇસ્લામાબાદમાં અમેરિકી સૈન્ય હિલચાલ: નુરખાન એરબેઝ પર હલચલ
રવિવારે પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં ત્યારે અફરાતફરી મચી ગઈ જ્યારે અમેરિકાના ચાર લશ્કરી વિમાનો નુરખાન એરબેઝ પર ઉતર્યા. આ વિમાનોમાં યુએસ સિક્રેટ સર્વિસના 22 હાઈ-પ્રોફાઈલ અધિકારીઓ અને સુરક્ષા સાધનોનો સમાવેશ થતો હતો. અહેવાલો મુજબ, આ તૈયારી યુએસના ખાસ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને ટ્રમ્પના જમાઈ જેરેડ કુશનરના આગમન માટે કરવામાં આવી રહી છે. જેરેડ કુશનર, જેઓ મધ્ય-પૂર્વના પ્રશ્નોમાં ટ્રમ્પના સૌથી વિશ્વાસુ સલાહકાર માનવામાં આવે છે, તેઓ ઇસ્લામાબાદમાં ઈરાની પ્રતિનિધિઓ સાથે ગુપ્ત બેઠક કરી શકે તેવી સંભાવના છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સ આ મુલાકાતમાં સામેલ નથી, જે દર્શાવે છે કે આ મિશન અત્યંત વિશિષ્ટ અને મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યું છે.
હોર્મુઝનો મુદ્દો કેમ છે કેન્દ્રસ્થાને?
લેબનોન અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના તાજેતરના યુદ્ધવિરામ પછી એવી આશા જાગી હતી કે હવે આખો પ્રદેશ શાંત થશે. પરંતુ ઈરાને હોર્મુઝનો માર્ગ ફરીથી બંધ કરીને અમેરિકાને તેની શક્તિનો પરિચય આપ્યો છે. આ માર્ગ દ્વારા દરરોજ લાખો બેરલ તેલ પસાર થાય છે. ઈરાન આ નાકાબંધીનો ઉપયોગ અમેરિકા પર આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવા માટેના સોદાબાજી (Bargaining Chip) તરીકે કરી રહ્યું છે. જો 21 એપ્રિલ સુધીમાં કોઈ ઉકેલ નહીં આવે, તો આ નાકાબંધી સીધા યુદ્ધમાં ફેરવાઈ શકે છે.
પાકિસ્તાનનું બદલાતું વલણ
પાકિસ્તાન અત્યારે ‘બે તલવારની ધાર’ પર ચાલી રહ્યું છે. એક તરફ તેનું પાડોશી ઈરાન છે, જેની સાથે તેના સંબંધો તાજેતરના મહિનાઓમાં તણાવપૂર્ણ રહ્યા છે, અને બીજી તરફ અમેરિકા છે, જેની સાથે તે આર્થિક મદદ માટે ફરીથી નજીક આવવા માંગે છે. ઇસ્લામાબાદમાં પોલીસ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી રૂટ સલાહ અને નુરખાન એરબેઝ પરની સુરક્ષા સૂચવે છે કે પાકિસ્તાન આ શાંતિ વાટાઘાટોને સફળ બનાવવા માટે પોતાની પૂરી તાકાત લગાવી રહ્યું છે.
શું શાંતિ શક્ય છે?
21 એપ્રિલની ડેડલાઇન નજીક છે અને બંને પક્ષો વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ છે. જો સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર પાકિસ્તાનમાં ઈરાની નેતૃત્વને મનાવવામાં સફળ રહેશે, તો જ ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ટાળી શકાશે. ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ અને હોર્મુઝ પરની પકડ આ આખી રાજદ્વારી ચેસના સૌથી મહત્વના પૌન (Pawns) છે. આગામી 24 કલાક માત્ર મધ્ય-પૂર્વ માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વની સ્થિરતા માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.
