૧૨૦ બહાદુર: રેઝાંગ લાની એ ઐતિહાસિક લડાઈ, જ્યારે ૧૨૦ ભારતીય જવાનોએ ૩૦૦૦ ચીની સૈનિકોને ધૂળ ચટાડી
૧૯૬૨ના ભારત-ચીન યુદ્ધ દરમિયાન લદ્દાખની બરફીલી ચોટીઓ પર લડાયેલી રેઝાંગ લાની લડાઈ ભારતીય સૈન્ય ઇતિહાસનો સૌથી ગૌરવશાળી અધ્યાય છે. ૧૮ નવેમ્બર ૧૯૬૨ના રોજ ૧૩ કુમાઉ રેજિમેન્ટની ચાર્લી કંપનીના ૧૨૦ વીર જવાનોએ ચીની સેનાના લગભગ ૩,૦૦૦ સૈનિકોના હુમલાનો બહાદુરીપૂર્વક સામનો કર્યો હતો. આ લડાઈ ૧૬,૦૦૦ થી ૧૮,૦૦૦ ફૂટની એ ઊંચાઈ પર લડાઈ હતી જ્યાં શ્વાસ લેવો પણ મુશ્કેલ હતો અને હાડકાં ગાળી નાખે તેવા બરફીલા પવનો ફૂંકાતા હતા.
અશક્ય પરિસ્થિતિઓમાં અતૂટ સાહસ
રેઝાંગ લાનું મેદાન કોઈપણ માનવી માટે કઠિન પરીક્ષા સમાન હતું, જ્યાં ન તો કોઈ ઝાડ હતું કે ન તો છુપાવવા માટે કોઈ આડ. ભારતીય જવાનો પાસે જૂના હથિયારો અને મર્યાદિત દારૂગોળો હતો, તેમ છતાં તેમણે પીછેહઠ કરવાને બદલે ‘છેલ્લો માણસ અને છેલ્લી ગોળી’ સુધી લડવાનો સંકલ્પ કર્યો. ચીની સેનાએ સાત વાર હુમલા કર્યા, પરંતુ દર વખતે તેમને ભારે નુકસાન વેઠવું પડ્યું. ચાર્લી કંપની, જે મુખ્યત્વે હરિયાણા અને રાજસ્થાનના અહીર યોદ્ધાઓની બનેલી હતી, તેણે ચીનના અંદાજે ૧,૩૦૦ થી વધુ સૈનિકોને ઠાર કર્યા હતા.
મેજર શૈતાન સિંહ: વીરતાની મૂર્તિ
આ મહાન સંઘર્ષનું નેતૃત્વ મેજર શૈતાન સિંહ ભાટી કરી રહ્યા હતા. મશીનગનની ગોળીઓથી પેટમાં ગંભીર રીતે ઘાયલ હોવા છતાં, તેમણે હાર ન માની. તેઓ એક પોસ્ટથી બીજી પોસ્ટ પર જઈને પોતાના જવાનોનો ઉત્સાહ વધારતા રહ્યા અને અંત સુધી આદેશો આપતા રહ્યા. જ્યારે તેમના સૈનિકોએ તેમને સુરક્ષિત સ્થળે લઈ જવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે તેમણે પોતાના જવાનોનો જીવ જોખમમાં ન મૂકતા તેમને ત્યાં જ છોડી દેવાનો આદેશ આપ્યો. તેમની આ અદમ્ય વીરતા માટે તેમને મરણોત્તર ભારતના સર્વોચ્ચ વીરતા પુરસ્કાર પરમવીર ચક્રથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
બરફમાં થીજી ગયેલા ‘અમર જવાન’
યુદ્ધ વિરામના મહિનાઓ પછી જ્યારે બચાવ ટુકડી રેઝાંગ લા પહોંચી, ત્યારે ત્યાંનું દ્રશ્ય જોઈને સૌની આંખો ભીની થઈ ગઈ. ભારતીય સૈનિકો પોતાની ખાઈઓમાં હજુ પણ તેમની રાઈફલો મજબૂતીથી પકડી રાખેલી હાલતમાં મળી આવ્યા, તેમના શરીર થીજીને પથ્થર જેવા થઈ ગયા હતા પરંતુ તેમની આંખો દુશ્મનની દિશા તરફ સ્થિર હતી. એક મેડિકલ હેલ્પરના હાથમાં હજુ પણ સિરીંજ અને પાટો હતો, જે દર્શાવે છે કે તેમણે અંતિમ શ્વાસ સુધી પોતાની ફરજ બજાવી હતી.
વારસો અને આધુનિક સિનેમા
આજે ચુશુલમાં એક યુદ્ધ સ્મારક ઊભું છે, જે આ ૧૧૪ શહીદોની યાદ અપાવે છે. આ ઐતિહાસિક ગાથાને હવે ફરહાન અખ્તરની ફિલ્મ ‘૧૨૦ બહાદુર’ દ્વારા જીવંત કરવામાં આવી છે, જેણે રેઝાંગ લાની વીરતાને ફરી એકવાર રાષ્ટ્રીય ચેતનામાં લાવી દીધી છે. આ વાર્તા માત્ર એક યુદ્ધની નથી, પરંતુ તે નૈતિક વિજયની છે જે જણાવે છે કે સાહસ હથિયારોથી નહીં, પરંતુ ક્યારેય ન ઝૂકનારા સંકલ્પથી માપવામાં આવે છે.
