પાસપોર્ટના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર: નામ બદલવા માટે હવે ‘સરકારી ગેઝેટ’ ગણાશે માન્ય દસ્તાવેજ
પાસપોર્ટમાં નામ બદલવાની પ્રક્રિયા અત્યાર સુધી સામાન્ય નાગરિકો માટે ઘણી જટિલ અને લાંબી સાબિત થતી હતી. પરંતુ તાજેતરમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટના એક આદેશ બાદ કેન્દ્ર સરકારે આ પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવી દીધી છે. હવેથી ભારતીય પાસપોર્ટમાં નામ બદલાવવા માટે ‘ભારતનું રાજપત્ર’ (Gazette of India) અથવા રાજ્ય સરકારના ગેઝેટને પણ એક કાયદેસર અને માન્ય દસ્તાવેજ તરીકે સ્વીકારવામાં આવશે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ ફેરફાર પાછળ ‘રાજ ત્રેહન વિરુદ્ધ ભારત સંઘ’નો કેસ જવાબદાર છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં ચાલેલી સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે વિદેશ મંત્રાલયને ટકોર કરી હતી કે ગેઝેટ ઓફ ઈન્ડિયા એ સરકારનું સત્તાવાર પ્રકાશન છે, તો તેને નામ બદલવા માટે માન્ય દસ્તાવેજ તરીકે કેમ સ્વીકારવામાં આવતું નથી? હાઈકોર્ટની આ સલાહ બાદ વિદેશ મંત્રાલયે પોતાની ભૂલ સ્વીકારી હતી. મંત્રાલયે કબૂલ્યું કે વર્ષ 2020ની માર્ગદર્શિકા બનાવતી વખતે અજાણતામાં ગેઝેટને માન્ય દસ્તાવેજોની યાદીમાં સામેલ કરવાનું રહી ગયું હતું. હવે આ ભૂલ સુધારી લેવામાં આવી છે.
હવે નામ બદલવા માટે કયા ડોક્યુમેન્ટ્સ ચાલશે?
નવા સુધારેલા નિયમો મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના પાસપોર્ટમાં નામ બદલાવવા માંગતી હોય, તો તેણે નીચેનામાંથી કોઈ પણ એક પ્રક્રિયા અનુસરવાની રહેશે:
બે સ્થાનિક સમાચાર પત્રોની કટિંગ: (જેમાં નામ બદલ્યાની જાહેરાત આપી હોય).
રાજ્ય સરકારના ગેઝેટની સૂચના: રાજ્ય સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયેલ નામ બદલવાની જાહેરાત.
ગેઝેટ ઓફ ઈન્ડિયાની સૂચના: ભારત સરકારના સત્તાવાર ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયેલ નોટિફિકેશન.
પાસપોર્ટ ઓફિસના અધિકારીઓને આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે જો કોઈ નાગરિક ગેઝેટ રજૂ કરે, તો તેને નામ બદલવા માટે પૂરતો પુરાવો માનવામાં આવે અને પ્રક્રિયા આગળ વધારવામાં આવે.
પાસપોર્ટમાં નામ બદલાવવાની ઓનલાઈન પ્રક્રિયા
જો તમે પણ તમારા પાસપોર્ટમાં નામ કે અટક બદલાવવા માંગો છો, તો તેની રીત નીચે મુજબ છે:
સૌ પ્રથમ ‘પાસપોર્ટ સેવા પોર્ટલ’ પર જઈને ઓનલાઈન અરજી કરવાની રહેશે.
ત્યાં તમારે ‘Re-issue of Passport’ નો વિકલ્પ પસંદ કરી ‘Change in Name’ પર ક્લિક કરવાનું રહેશે.
જરૂરી ફી અને ડોક્યુમેન્ટ્સ અપલોડ કર્યા બાદ તમારે નજીકના પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્ર (PSK) ની એપોઇન્ટમેન્ટ લેવી પડશે.
ત્યાં જઈને તમારા ઓરિજિનલ ડોક્યુમેન્ટ્સનું વેરિફિકેશન કરાવવું પડશે. વેરિફિકેશન પૂર્ણ થયા બાદ, પોલીસ રિપોર્ટના આધારે તમને નવા નામ સાથેનો નવો પાસપોર્ટ ઈસ્યુ કરવામાં આવશે.
લગ્ન કે છૂટાછેડાના કિસ્સામાં શું કરવું?
ઘણીવાર મહિલાઓને લગ્ન પછી અથવા છૂટાછેડા પછી નામ બદલાવવાની જરૂર પડતી હોય છે. તે માટેના નિયમો પણ સ્પષ્ટ છે:
લગ્ન બાદ: જો લગ્ન પછી પાસપોર્ટમાં પતિનું નામ ઉમેરવું હોય અથવા પોતાની અટક બદલવી હોય, તો ‘મેરેજ સર્ટિફિકેટ’ (લગ્નની નોંધણીનું પ્રમાણપત્ર) આપવું પડશે. સાથે જ પતિ કે પત્નીના પાસપોર્ટની નકલ પણ જોડવી પડશે.
છૂટાછેડા બાદ: જો છૂટાછેડા પછી ફરીથી જૂનું નામ કે અટક પાછી મેળવવી હોય, તો કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલી છૂટાછેડાની ડિક્રી (Divorce Decree) સબમિટ કરવી અનિવાર્ય છે.
