અમેરિકાનો ‘સ્પેશિયલ 301 રિપોર્ટ 2026’: વિયેતનામ પર લટકતી તલવાર, ભારત હજુ પણ ‘પ્રાયોરિટી લિસ્ટ’માં
અમેરિકાના ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ ઓફિસ (USTR) એ વર્ષ 2026 માટેનો પોતાનો વાર્ષિક અહેવાલ પ્રસિદ્ધ કર્યો છે. આ અહેવાલનો મુખ્ય હેતુ એ તપાસવાનો છે કે અમેરિકાના વ્યાપારી ભાગીદારો ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી રાઇટ્સ (IPR) જેમ કે પેટન્ટ, કોપીરાઈટ અને ટ્રેડમાર્કનું કેટલી ગંભીરતાથી પાલન કરે છે. આ વર્ષે 100 થી વધુ દેશોની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, જેમાં અમેરિકાએ કડક વલણ અપનાવીને કેટલાક મોટા દેશોને ચેતવણી આપી છે.
વિયેતનામ પર ‘રેડ સિગ્નલ’: સૌથી કડક શ્રેણીમાં સમાવેશ
આ વર્ષની રિપોર્ટમાં સૌથી મોટો ઝટકો વિયેતનામને લાગ્યો છે. અમેરિકાએ વિયેતનામને ‘પ્રાયોરિટી ફોરેન કન્ટ્રી’ (PFC) જાહેર કર્યું છે. આ એ શ્રેણી છે જેમાં એવા દેશોને મૂકવામાં આવે છે જેમની IP નીતિઓ અમેરિકા માટે સૌથી વધુ નુકસાનકારક હોય.
વિયેતનામ માટે આ ખતરાની ઘંટડી સમાન છે કારણ કે હવે આગામી 30 દિવસમાં USTR એ નક્કી કરશે કે ‘ટ્રેડ એક્ટ 1974’ ના સેક્શન 301 હેઠળ વિયેતનામ વિરુદ્ધ સત્તાવાર તપાસ શરૂ કરવી કે નહીં. જો તપાસમાં દોષી સાબિત થાય તો અમેરિકા વિયેતનામ પર આકરા વ્યાપારી પ્રતિબંધો લાદી શકે છે.
ભારત અને ‘પ્રાયોરિટી વોચ લિસ્ટ’નું ગણિત
ભારત માટે સ્થિતિ બહુ બદલાઈ નથી. ભારતને ફરી એકવાર ‘પ્રાયોરિટી વોચ લિસ્ટ’ (Priority Watch List) માં રાખવામાં આવ્યું છે. આ યાદીમાં ભારત સહિત કુલ 6 દેશો છે:
ભારત
ચીન
રશિયા
ચિલી
ઇન્ડોનેશિયા
વેનેઝુએલા
અમેરિકાનું માનવું છે કે ભારતમાં પેટન્ટ મેળવવાની પ્રક્રિયા, ડેટા પ્રોટેક્શન અને પાઈરેસી જેવા મુદ્દાઓ પર હજુ પણ ઘણું કામ કરવાની જરૂર છે. જોકે, ભારત હંમેશા કહેતું આવ્યું છે કે તેના IP કાયદાઓ વિશ્વ વ્યાપાર સંગઠન (WTO) ના ધોરણો મુજબ જ છે. છતાં, અમેરિકા આગામી સમયમાં આ મુદ્દે ભારત સાથે વધુ ઊંડી અને કડક ચર્ચાઓ કરશે તે સ્પષ્ટ છે.
‘વોચ લિસ્ટ’માં સામેલ દેશો અને યુરોપિયન યુનિયનનો આંચકો
રિપોર્ટમાં 19 દેશોને ‘વોચ લિસ્ટ’ માં રાખવામાં આવ્યા છે. આ દેશોમાં પાકિસ્તાન, કેનેડા, બ્રાઝિલ, મેક્સિકો, આર્જેન્ટિના અને તુર્કીનો સમાવેશ થાય છે. આ દેશોમાં IP ને લગતી સમસ્યાઓ છે ખરી, પરંતુ તે પ્રાયોરિટી લિસ્ટ જેટલી ગંભીર નથી.
આ વખતે સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે યુરોપિયન યુનિયન (EU) ને પહેલીવાર ‘વોચ લિસ્ટ’માં નાખવામાં આવ્યું છે. આ દર્શાવે છે કે અમેરિકા હવે પોતાના નજીકના સાથી દેશો સામે પણ IP બાબતે કોઈ બાંધછોડ કરવા તૈયાર નથી. બીજી તરફ, આર્જેન્ટિના અને મેક્સિકોએ પોતાની વ્યવસ્થામાં સુધારો કરતા તેમને પ્રાયોરિટી લિસ્ટમાંથી હટાવીને સામાન્ય વોચ લિસ્ટમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. જ્યારે બલ્ગેરિયાને આ યાદીમાંથી સંપૂર્ણ મુક્ત કરી દેવામાં આવ્યું છે.
અમેરિકાની આટલી સખ્તાઈ કેમ?
અમેરિકી અધિકારીઓનું કહેવું છે કે તેમના ઇનોવેટર્સ, કલાકારો અને બ્રાન્ડ્સની મહેનતની ચોરી ન થાય તે જોવાની તેમની ફરજ છે. જ્યારે કોઈ દેશમાં પાઈરેટેડ સોફ્ટવેર, નકલી દવાઓ કે ડુપ્લીકેટ બ્રાન્ડેડ વસ્તુઓ ખુલ્લેઆમ વેચાય છે, ત્યારે તે અમેરિકન અર્થતંત્રને મોટું નુકસાન પહોંચાડે છે. આ રિપોર્ટ એક રીતે ‘દબાણ લાવવાનું હથિયાર’ છે જેના દ્વારા અમેરિકા અન્ય દેશોને પોતાના કાયદાઓ કડક બનાવવા મજબૂર કરે છે.
ભારત પર આની શું અસર થશે?
ભારત માટે આ યાદીમાં હોવું એ કોઈ નવી વાત નથી, પરંતુ 2026 ના આ રિપોર્ટ બાદ ભારત પર દબાણ વધશે કે તે ફાર્માસ્યુટિકલ અને ડિજિટલ કોપીરાઈટના કાયદાઓમાં અમેરિકાની ઈચ્છા મુજબ ફેરફાર કરે. ભારત માટે પડકાર એ છે કે તે પોતાના નાગરિકોના હિતો (જેમ કે સસ્તી દવાઓ) અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારી દબાણ વચ્ચે કેવી રીતે સંતુલન જાળવે છે.
