15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના પાસપોર્ટમાં મોટો ફેરફાર, જાણો નવા નિયમો અને ફી
વિદેશ જવા માટે પાસપોર્ટ સૌથી મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજોમાંનો એક છે. ખાસ કરીને બાળકો માટે પાસપોર્ટ બનાવતી વખતે તેની માન્યતા અને ફી અંગે માતા-પિતાને ઘણીવાર મૂંઝવણ રહેતી હોય છે. હવે પાસપોર્ટના નિયમોમાં મહત્વનો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે, જે ખાસ કરીને 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને અસર કરશે.
વિદેશ મંત્રાલયે Passports (Amendment) Rules, 2026ને સૂચિત કર્યા છે. આ નવા નિયમો મુજબ 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકને આપવામાં આવતો 36 પાનાનો Ordinary Passport હવે પાંચ વર્ષ માટે અથવા બાળક 18 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ કરે ત્યાં સુધી માન્ય રહેશે. આ બંનેમાંથી જે સમયગાળો પહેલાં પૂરો થાય તે માન્ય ગણાશે. આ સુધારો 17 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થતાં જ અમલમાં આવ્યો છે.
શું છે નવો નિયમ?
નવા નિયમનો સીધો અર્થ એ છે કે 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળક માટે બનાવવામાં આવતા 36 પાનાના સામાન્ય પાસપોર્ટની મહત્તમ માન્યતા હવે પાંચ વર્ષની રહેશે. જોકે, બાળક 18 વર્ષનું થઈ જાય તો પાંચ વર્ષ પૂરા ન થયા હોય તો પણ પાસપોર્ટની માન્યતા ત્યાં સુધી જ રહેશે.
અહીં ઉંમરનો હિસાબ સમજવો ખૂબ જરૂરી છે. માની લો કે કોઈ બાળકની ઉંમર 10 વર્ષ છે અને તેના નામે નવો પાસપોર્ટ બનાવવામાં આવે છે. તો આ પાસપોર્ટ પાંચ વર્ષ સુધી માન્ય રહેશે અને બાળક 15 વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી તેનો ઉપયોગ કરી શકાશે.
બીજી તરફ, જો બાળક 14 વર્ષનું છે ત્યારે તેનો પાસપોર્ટ બનાવવામાં આવે છે, તો પાંચ વર્ષ પૂર્ણ થવા પહેલાં જ બાળક 18 વર્ષનું થઈ જશે. આવી સ્થિતિમાં પાસપોર્ટ 18 વર્ષની ઉંમર સુધી જ માન્ય રહેશે.
અર્થાત્ નિયમમાં બે મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે—પાસપોર્ટ જારી થયાની તારીખથી પાંચ વર્ષ અથવા બાળક 18 વર્ષનું થાય ત્યાં સુધી, જે પહેલાં આવે તે.
કયા પાસપોર્ટ પર આ નિયમ લાગુ પડશે?
આ ફેરફાર દરેક પ્રકારના પાસપોર્ટ પર લાગુ પડતો નથી. નિયમમાં ખાસ કરીને 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળક માટેના 36 પાનાના Ordinary Passportનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
પાસપોર્ટના નિયમોમાં Rule 12 હેઠળ આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. નવા Sub-rule (1A) મુજબ 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળક માટેનો 36 પાનાનો સામાન્ય પાસપોર્ટ પાંચ વર્ષ અથવા 18 વર્ષની ઉંમર સુધી, જે પહેલાં આવે ત્યાં સુધી માન્ય રહેશે.
આથી બાળકનો પાસપોર્ટ બનાવતી વખતે માતા-પિતાએ માત્ર ફી જ નહીં, પરંતુ પાસપોર્ટની કેટલા સમય માટે માન્યતા રહેશે તે પણ ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે.
ફીમાં પણ મોટો ફેરફાર
બાળકોના પાસપોર્ટની માન્યતા સાથે જોડાયેલા ફેરફાર ઉપરાંત પાસપોર્ટની ફીમાં પણ 2026માં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. નવા ફી દરો 1 જુલાઈ 2026થી લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા. Passport Sevaની સત્તાવાર વેબસાઇટ પણ સુધારેલી ફી લાગુ થવાની પુષ્ટિ કરે છે.
હવે 36 પાનાના સામાન્ય પાસપોર્ટ માટે પુખ્ત અરજદારોને ₹2,500 ચૂકવવા પડે છે. અગાઉ આ ફી ₹1,500 હતી. એટલે સામાન્ય 36 પાનાના પાસપોર્ટ માટે ₹1,000નો વધારો થયો છે.
તે જ રીતે 60 પાનાના સામાન્ય પાસપોર્ટની ફી હવે ₹3,500 છે. અગાઉ તે ₹2,000 હતી.
Tatkaal સેવામાં પણ ફીમાં વધારો થયો છે. 36 પાનાના પાસપોર્ટ માટે Tatkaal ફી હવે ₹5,000 છે, જ્યારે 60 પાનાના પાસપોર્ટ માટે ₹6,000 ચૂકવવાના રહેશે.
બાળકો માટે પાસપોર્ટની નવી ફી કેટલી?
નાબાલિકો માટે 36 પાનાના સામાન્ય પાસપોર્ટની નવી અથવા Re-issue ફી હવે ₹1,750 છે. અગાઉ આ ફી ₹1,000 હતી.
જો બાળક માટે Tatkaal હેઠળ 36 પાનાનો પાસપોર્ટ બનાવવામાં આવે તો ફી ₹4,250 છે, કારણ કે નવા ફી શેડ્યૂલમાં Tatkaal રકમ સામાન્ય ફી સહિત દર્શાવવામાં આવી છે.
આથી બાળકનો પાસપોર્ટ બનાવતા પહેલાં સામાન્ય અને Tatkaal બંને વિકલ્પોની ફી તપાસવી યોગ્ય રહેશે.
8 વર્ષ સુધીના બાળકોને મળશે 10 ટકા ડિસ્કાઉન્ટ
નવા ફી નિયમોમાં નાના બાળકો માટે એક રાહત પણ રાખવામાં આવી છે. 8 વર્ષ સુધીની ઉંમરના બાળકોના નવા પાસપોર્ટ માટેની અરજી પર 10 ટકા ડિસ્કાઉન્ટ ચાલુ રહેશે.
જોકે આ છૂટ Fresh Application માટે છે. પાસપોર્ટના Re-issue એટલે કે ફરીથી પાસપોર્ટ બનાવવાની સ્થિતિમાં આ ડિસ્કાઉન્ટ લાગુ પડતું નથી.
આ ઉપરાંત 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના Senior Citizensને પણ Fresh Passport Application માટે 10 ટકા ડિસ્કાઉન્ટની જોગવાઈ છે.
ઉદાહરણથી સમજો સમગ્ર નિયમ
આ નિયમને સરળ રીતે સમજવા માટે ત્રણ ઉદાહરણ લઈએ.
ઉદાહરણ 1:
બાળકની ઉંમર 8 વર્ષ છે. આજે તેનો પાસપોર્ટ બને છે. પાંચ વર્ષ બાદ બાળક 13 વર્ષનું થશે. તેથી નિયમ મુજબ પાસપોર્ટ પાંચ વર્ષ સુધી માન્ય રહેશે.
ઉદાહરણ 2:
બાળકની ઉંમર 14 વર્ષ છે. તેનો પાસપોર્ટ આજે બને છે. પાંચ વર્ષ બાદ તેની ઉંમર 19 વર્ષ થશે. પરંતુ પાસપોર્ટ 18 વર્ષની ઉંમર સુધી જ માન્ય રહેશે. એટલે તેને સંપૂર્ણ પાંચ વર્ષની માન્યતા નહીં મળે.
ઉદાહરણ 3:
બાળકની ઉંમર 12 વર્ષ છે. પાસપોર્ટ બનાવ્યા પછી પાંચ વર્ષમાં તેની ઉંમર 17 વર્ષ થશે. તેથી પાસપોર્ટ પાંચ વર્ષ સુધી માન્ય રહેશે, કારણ કે તે સમયગાળા દરમિયાન બાળક 18 વર્ષનું થતું નથી.
આ ત્રણેય ઉદાહરણોમાં એક જ બાબત મહત્વની છે—પાંચ વર્ષ અને 18 વર્ષની ઉંમર, બંનેમાંથી જે પહેલાં આવે ત્યાં પાસપોર્ટની માન્યતા પૂરી થશે.
15થી 18 વર્ષની ઉંમરના બાળકો માટે શું?
અહીં એક મહત્વનો મુદ્દો એ છે કે 15થી 18 વર્ષની ઉંમરના કિશોરો માટે અગાઉથી જ અલગ વિકલ્પ ઉપલબ્ધ છે. 2026ના ફી શેડ્યૂલમાં 15થી 18 વર્ષની ઉંમરના નાબાલિગો માટે 10 વર્ષની માન્યતાવાળા પાસપોર્ટની કેટેગરી પણ દર્શાવવામાં આવી છે, જો તેઓ તે કેટેગરી હેઠળ અરજી કરે.
એટલે નવા ફેરફારને એવો અર્થ ન કાઢવો જોઈએ કે 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના દરેક બાળકનો પાસપોર્ટ માત્ર પાંચ વર્ષનો જ હશે. નવા નિયમમાં ખાસ કરીને 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકના 36 પાનાના Ordinary Passport માટે પાંચ વર્ષ અથવા 18 વર્ષની ઉંમર સુધીની માન્યતા નક્કી કરવામાં આવી છે.
પાસપોર્ટ બનાવતા પહેલાં માતા-પિતાએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?
બાળક માટે પાસપોર્ટની અરજી કરતા પહેલાં તેની વર્તમાન ઉંમર ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે. જો બાળકની ઉંમર 15 વર્ષથી ઓછી હોય, તો નવા નિયમ પ્રમાણે તેની પાસપોર્ટ વેલિડિટી કેવી રીતે નક્કી થશે તે સ્પષ્ટ રીતે સમજવું જોઈએ.
સાથે જ પાસપોર્ટની સામાન્ય અને Tatkaal ફી પણ અરજી કરતા પહેલાં ચકાસવી જોઈએ. Passport Sevaની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર હાલમાં સુધારેલી ફી અને પાસપોર્ટ સેવાઓની વિગતો ઉપલબ્ધ છે.
બાળકનો પાસપોર્ટ મુસાફરી માટે મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ હોવાથી તેની Expiry Date પર પણ ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ. ખાસ કરીને વિદેશ પ્રવાસનું આયોજન હોય ત્યારે પાસપોર્ટ કેટલા સમય સુધી માન્ય છે તે અગાઉથી તપાસવું ઉપયોગી રહે છે.
શું બદલાયું, એક નજરમાં
| મુદ્દો | નવો નિયમ |
|---|---|
| લાગુ પડતા બાળકો | 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમર |
| પાસપોર્ટ | 36 પાનાનો Ordinary Passport |
| માન્યતા | 5 વર્ષ અથવા 18 વર્ષની ઉંમર સુધી |
| કઈ તારીખ પહેલાં લાગુ? | 17 સપ્ટેમ્બર 2026થી |
| નાબાલિગ માટે 36 પાનાનો સામાન્ય પાસપોર્ટ | ₹1,750 |
| નાબાલિગ માટે 36 પાનાનો Tatkaal પાસપોર્ટ | ₹4,250 |
| 8 વર્ષ સુધીના બાળક માટે Fresh Application | 10% ડિસ્કાઉન્ટ |
| 60 વર્ષથી વધુ Senior Citizen માટે Fresh Application | 10% ડિસ્કાઉન્ટ |
આ નવા નિયમથી બાળકોના પાસપોર્ટની માન્યતા અંગેનો નિયમ વધુ સ્પષ્ટ થયો છે. ખાસ કરીને 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના માતા-પિતાએ હવે પાસપોર્ટની વેલિડિટી પાંચ વર્ષ કે 18 વર્ષની ઉંમર—જે પહેલાં આવે તે પ્રમાણે ગણવી પડશે. સાથે જ 2026માં લાગુ થયેલા નવા ફી દરોને ધ્યાનમાં રાખીને અરજી કરવી જરૂરી રહેશે.
