પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં રાહત કે ઝટકો? જાણો દેશના મુખ્ય શહેરોમાં આજનો તાજો દર
નવા અઠવાડિયાના પ્રારંભ સાથે જ સામાન્ય નાગરિકો અને વાહનચાલકો માટે સૌથી પહેલો સવાલ એ હોય છે કે આજે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ ફેરફાર થયો છે કે નહીં. સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા મુજબ, આજે દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. ઇંધણના ભાવ અગાઉના સ્તરે જ સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે, જેનાથી વાહનચાલકોને મોટી રાહત મળી છે.
દિલ્હી, મુંબઈ, કોલકાતા અને ચેન્નાઈ જેવા દેશના તમામ અગ્રણી મહાનગરોમાં આજે અઠવાડિયાના પહેલા દિવસે ભાવ યથાવત રહ્યા છે. પાટનગર દિલ્હીમાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર અંદાજે ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૨૦ રૂપિયાના સ્તરે પહોંચ્યું છે. દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં પેટ્રોલનો દર પ્રતિ લિટર ૧૧૧.૨૧ રૂપિયા અને ડીઝલનો દર ૯૭.૮૩ રૂપિયા નોંધાયો છે.
ક્રૂડ ઓઈલમાં અસ્થિરતા છતાં ભાવો સ્થિર કેમ?
વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના દરોમાં સતત ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલતા ભૂ-રાજકીય તણાવના નવા તબક્કા વચ્ચે પણ તેલ પુરવઠા અંગે સકારાત્મક સંકેતો મળ્યા છે. ખાસ કરીને ઓઈલ ટેન્કરો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવતી ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ મારફતે શિપિંગ અવરોધ વગર ચાલુ રહેશે તેવી આશા જાગતાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં આંશિક ઘટાડો નોંધાયો હતો.
ભારતમાં પાછલા કેટલાક સમયથી ઈંધણના ભાવમાં મોટી વધઘટ થઈ નથી. અગાઉ સતત ભાવવધારાના તબક્કામાં પેટ્રોલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ૨.૬૧ રૂપિયા અને ડીઝલના ભાવમાં ૨.૭૧ રૂપિયા સુધીનો વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો હતો. ત્યાર બાદથી સ્થાનિક બજારમાં કિંમતો મોટે ભાગે સ્થિરતા તરફ આગળ વધી રહી છે.
ભારતીય બજાર અને વૈશ્વિક ક્રૂડનું ગણિત
વિશ્વમાં ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૫ ટકાથી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ બહારના દેશોમાંથી આયાત કરે છે. પરિણામે, વૈશ્વિક સ્તરે થતી કોઈપણ રાજકીય કે આર્થિક હલચલની સીધી અસર ભારતના આયાત બિલ પર પડે છે. છતાં પણ, સામાન્ય ગ્રાહકો સુધી પહોંચતા છૂટક ઈંધણના ભાવ હંમેશાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલની દૈનિક ચાલ સાથે સીધા જોડાયેલા રહેતા નથી.
સ્થાનિક બજારમાં છૂટક ભાવ નક્કી કરવામાં આંતરરાષ્ટ્રીય દર ઉપરાંત અન્ય ઘણા મહત્વના પરિબળો કામ કરે છે. જેમાં મુખ્યત્વે ડોલર સામે રૂપિયાનો વિનિમય દર, ક્રૂડ ઓઈલને પ્રોસેસ કરવાનો ખર્ચ, એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ઈંધણ પહોંચાડવાનો ટ્રાન્સપોર્ટેશન ચાર્જ, પેટ્રોલ પંપ ડીલર્સનું કમિશન અને કેન્દ્ર તથા રાજ્ય સરકારો દ્વારા લાદવામાં આવતા અલગ-અલગ ટેક્સ (વેટ અને એક્સાઈઝ ડ્યુટી) મુખ્ય ભાગ ભજવે છે.
દેશના વિવિધ શહેરોમાં ભાવમાં તફાવત શા માટે?
દેશભરમાં દરેક રાજ્યમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ અલગ-અલગ જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોલકાતામાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર ૧૧૩.૪૭ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૮૨ રૂપિયા આસપાસ છે, જ્યારે ચેન્નાઈમાં પેટ્રોલ ૧૦૭.૭૭ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૫૫ રૂપિયાના સ્તરે છે. દક્ષિણ ભારત અને ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યોમાં પણ આ દરોમાં તફાવત છે.
બેંગલુરુમાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૧૦.૯૩ રૂપિયા, હૈદરાબાદમાં ૧૧૫.૬૯ રૂપિયા, જ્યારે પટનામાં ૧૧૩.૩૫ રૂપિયા સુધી પહોંચેલો છે. લખનઉ અને અગરતલા જેવા શહેરોમાં પેટ્રોલનો દર ૧૦૨ થી ૧૦૫ રૂપિયા વચ્ચે રહે છે.
શહેર દીઠ ભાવોમાં આવતો આ તફાવત મુખ્યત્વે સ્થાનિક રાજ્યો દ્વારા વસૂલવામાં આવતા ‘વેલ્યુ એડેડ ટેક્સ’ (VAT) અને સંબંધિત વિસ્તાર સુધી ઈંધણ પહોંચાડવાના લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચના કારણે હોય છે. જે રાજ્યોમાં વેટનો દર વધુ હોય છે ત્યાં દરો ઊંચા જોવા મળે છે.
હાલ પૂરતું, ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા ભાવ સ્થિર રાખવામાં આવતા સામાન્ય નાગરિકોના દૈનિક બજેટને રાહત મળી છે, પરંતુ આવનારા દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડની ચાલી રહેલી અસ્થિરતા સ્થાનિક બજાર પર કેવો પ્રભાવ પાડે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
