મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધની પશ્ચિમ એશિયાથી દક્ષિણ એશિયા સુધી અસર; તેલના ભાવમાં ભડકો, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશમાં ઇંધણનું ગંભીર સંકટ
મધ્ય પૂર્વમાં ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચેના સૈન્ય સંઘર્ષને આજે ૧૦ દિવસ પૂર્ણ થયા છે. આ યુદ્ધે વૈશ્વિક અર્થતંત્રના સૌથી સંવેદનશીલ હિસ્સા – ‘ઉર્જા બજાર’ને હચમચાવી દીધું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ૨૦૨૨ પછી પ્રથમ વખત પ્રતિ બેરલ $૧૦૦ (આશરે ૮,૩૦૦ રૂપિયા) ની સપાટી વટાવી ગયા છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, જે વિશ્વના ૨૦% તેલ પરિવહનનો માર્ગ છે, ત્યાં યુદ્ધના વાદળો ઘેરાતા પુરવઠો ખોરવવાની આશંકા વધી ગઈ છે.
ભારતની સ્થિતિ: સાવચેતી સાથે સંતુલન
ભારત તેની જરૂરિયાતના ૮૫% થી વધુ ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે. જોકે, વૈશ્વિક સ્તરે ભાવ વધવા છતાં ભારતમાં હજુ સુધી પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં સીધો વધારો કરવામાં આવ્યો નથી.
-
વૈકલ્પિક માર્ગો: ભારત સરકાર અને રિફાઇનિંગ કંપનીઓ હાલમાં અન્ય દેશોમાંથી તેલ આયાત કરવાના વિકલ્પો શોધી રહી છે જેથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય.
-
ઘરગથ્થુ અસર: ગયા અઠવાડિયે LPG (રસોઈ ગેસ) ના ભાવમાં થયેલો વધારો સૂચવે છે કે જો યુદ્ધ લંબાશે, તો ટૂંક સમયમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં પણ ઝીંકાઈ શકે છે.
પાકિસ્તાનમાં આર્થિક ઈમરજન્સી જેવી સ્થિતિ
પાકિસ્તાન માટે આ યુદ્ધ ‘દુકાળમાં અધિક માસ’ જેવું સાબિત થયું છે. અગાઉથી જ આર્થિક સંકટમાં ફસાયેલા પાકિસ્તાનમાં પેટ્રોલનો ભાવ હવે ૩૩૬ પાકિસ્તાની રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને હાઇ-સ્પીડ ડીઝલનો ભાવ ૩૨૧ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો છે.
-
ભારે અછત: પાકિસ્તાનના અનેક શહેરોમાં પેટ્રોલ પંપો પર તાળા લાગી ગયા છે. લોકો મધ્યરાત્રિથી લિટર તેલ માટે કતારોમાં ઉભા રહી રહ્યા છે. વધતા ખર્ચ અને વિદેશી મુદ્રા ભંડારની અછતને કારણે પાકિસ્તાન વધુ તેલ આયાત કરવામાં સક્ષમ નથી.
બાંગ્લાદેશમાં ઇંધણનું રેશનિંગ
બાંગ્લાદેશમાં સ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે સરકારે ‘ઇંધણ રેશનિંગ’ એટલે કે મર્યાદિત વેચાણ પદ્ધતિ અમલમાં મૂકી છે.
-
નિયમો: હવે સામાન્ય જનતા પોતાની ઈચ્છા મુજબ પેટ્રોલ ખરીદી શકશે નહીં. માંગ અને પુરવઠા વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે દરેક વાહન માટે ઇંધણની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. બાંગ્લાદેશ સરકાર આ પગલા દ્વારા અર્થતંત્રને સંપૂર્ણપણે ઠપ્પ થતા બચાવવા માંગે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: વૈશ્વિક ચિંતાનું કેન્દ્ર
દુનિયાનો ૨૦% તેલ પુરવઠો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા પસાર થાય છે. જો ઈરાન આ માર્ગ બંધ કરે અથવા યુદ્ધને કારણે પરિવહન ખોરવાય, તો વૈશ્વિક તેલ બજારમાં હાહાકાર મચી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ અનિશ્ચિતતા જ તેલના ભાવમાં ઉછાળો લાવી રહી છે.
ઇઝરાયલ-ઈરાન યુદ્ધ હવે માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો સંઘર્ષ નથી રહ્યો, પરંતુ તે વૈશ્વિક ઉર્જા યુદ્ધ બની ગયું છે. ભારત જેવી ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાથી લઈને પાકિસ્તાન જેવા દેવા હેઠળ દબાયેલા દેશો માટે આગામી દિવસો અત્યંત નિર્ણાયક છે. જો શાંતિ સ્થાપવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો દક્ષિણ એશિયામાં મોંઘવારીનો નવો રેકોર્ડ સર્જાશે.
