PF એકાઉન્ટ નિયમો: નોકરી છોડ્યા પછી પણ ક્યાં સુધી મળતું રહે છે વ્યાજ? જાણી લો આ મહત્વની સમયમર્યાદા
કર્મચારીઓના ભવિષ્યની સુરક્ષા અને નિવૃત્તિ પછીના જીવન માટે પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય સાધન છે. મોટાભાગના નોકરીયાત લોકો પીએફના નિયમોથી અજાણ હોવાને કારણે પોતાની કમાણી ગુમાવી બેસે છે.
નોકરીયાત વર્ગ માટે એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPF) એ માત્ર દર મહિને થતી નાની બચત નથી, પરંતુ તેમના આખા જીવનની કમાણી અને ભવિષ્યની સુરક્ષિત મૂડી છે. નોકરી દરમિયાન પીએફ ખાતામાં જમા થતી રકમ પર સરકાર દર વર્ષે આકર્ષક વ્યાજ આપે છે, જેનાથી નિવૃત્તિ સુધીમાં એક મોટું ભંડોળ તૈયાર થાય છે. જો કે, સામાન્ય રીતે પીએફ ખાતાધારકોમાં એક એવી મોટી ગેરસમજ પ્રવર્તે છે કે જો ૩ વર્ષ (૩૬ મહિના) સુધી ખાતામાં કંપની કે કર્મચારી તરફથી કોઈ નવો ફાળો (Contribution) જમા ન થાય, તો એકાઉન્ટ ‘ઇન-ઓપરેટિવ’ એટલે કે નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે અને તેના પર વ્યાજ મળવાનું બંધ થઈ જાય છે.
પરંતુ એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (EPFO) ના વાસ્તવિક નિયમો આનાથી તદ્દન અલગ છે. નોકરી બદલતી વખતે કે રિટાયરમેન્ટ સમયે તમારી મહેનતની કમાણી અટકી ન જાય તે માટે પીએફ ખાતું ક્યારે નિષ્ક્રિય થાય છે અને ક્યાં સુધી વ્યાજ મળે છે તે અંગેની સચોટ માહિતી હોવી અત્યંત અનિવાર્ય છે.
કઈ ઉંમરે નોકરી છોડવાથી ક્યાં સુધી વ્યાજ મળે છે?
EPFO ના સત્તાવાર નિયમો અનુસાર, પીએફ ખાતામાં વ્યાજ મળવાની પ્રક્રિયા કર્મચારીની ઉંમર અને તેની નિવૃત્તિના વર્ષ સાથે સીધી જોડાયેલી છે:
-
૫૫ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરે રિટાયરમેન્ટ: જો કોઈ કર્મચારી ૫૫ વર્ષ કે તેનાથી વધુ ઉંમરે કંપનીમાંથી વિધિવત નિવૃત્ત થાય છે, તો તેના ખાતામાં છેલ્લો ફાળો જમા થયાના આગામી ૩૬ મહિના (૩ વર્ષ) સુધી વ્યાજ મળતું રહે છે. આ ૩ વર્ષનો સમયગાળો પૂરો થયા પછી જ તેનું ખાતું ઇન-ઓપરેટિવ બને છે અને વ્યાજ મળવાનું બંધ થાય છે.
-
૫૫ વર્ષની ઉંમર પહેલાં નોકરી છોડવી: જો કોઈ સભ્ય કરિયરના વચગાળામાં એટલે કે ૫૫ વર્ષની ઉંમર વટાવતા પહેલાં ગમે ત્યારે નોકરી છોડી દે છે અને નવું કન્ટ્રીબ્યુશન બંધ થઈ જાય છે, તો પણ નિયમ મુજબ તેને ૫૮ વર્ષની ઉંમર સુધી વ્યાજ મળતું રહે છે. એટલે કે, વચગાળામાં નોકરી છોડવા છતાં ૩ વર્ષની મર્યાદા અહીં લાગુ પડતી નથી, પરંતુ ૫૮ વર્ષ પૂરા થયા બાદ જ ખાતું નિષ્ક્રિય થાય છે.
-
૫૮ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરે રિટાયરમેન્ટ: જો કોઈ કર્મચારી ૫૮ વર્ષની ઉંમરે સત્તાવાર રીતે નિવૃત્ત થાય છે, તો તેને ૬૧ વર્ષની ઉંમર સુધી પીએફ ખાતા પર વ્યાજ મળવાનું ચાલુ રહે છે. તે જ રીતે, જો કોઈ સંસ્થામાં સભ્ય ૭૦ વર્ષની ઉંમરે નિવૃત્ત થાય છે, તો તેને ૭૩ વર્ષની ઉંમર સુધી વ્યાજનો પૂરો લાભ મળે છે અને ત્યારબાદ જ ખાતું ઇન-ઓપરેટિવ થાય છે.
આ ૪ મુખ્ય પરિસ્થિતિઓમાં જ ખાતું થાય છે ‘ઇન-ઓપરેટિવ’
EPFO મુખ્યત્વે નીચે દર્શાવેલી ચાર વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિઓમાં જ પીએફ ખાતાને નિષ્ક્રિય શ્રેણીમાં મૂકે છે, બાકીની તમામ સ્થિતિઓમાં ખાતું સક્રિય ગણાય છે:
૧. કાયમી વિદેશ પ્રવાસ: જો કોઈ પીએફ સભ્ય ભારત છોડીને કાયમી ધોરણે વિદેશમાં સ્થાયી થઈ જાય છે, તો વિદેશ ગયા બાદ ખાતામાં છેલ્લો ફાળો જમા થયાના ૩૬ મહિના પછી તેનું એકાઉન્ટ ઇન-ઓપરેટિવ થઈ જાય છે.
૨. સભ્યનું અવસાન: જો પીએફ ખાતાધારકનું અકાળે અવસાન થાય અને તેમના પરિવારજનો કે નોમિની સભ્યના મૃત્યુના ૩ વર્ષ સુધી પીએફની રકમ મેળવવા માટે કોઈ ક્લેમ (દાવો) રજૂ ન કરે, તો તે ખાતું નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.
૩. ક્લેમ રિજેક્ટ થઈને નાણાં પરત આવવા: ઘણીવાર સભ્ય અંતિમ પતીજ (Final Settlement) માટે ‘ફોર્મ ૧૯’ ભરે છે અને ક્લેમ પાસ પણ થઈ જાય છે, પરંતુ જો ગ્રાહકનું બેંક ખાતું બંધ હોય કે વિગતો ખોટી હોય તો પીએફની રકમ EPFOમાં પાછી આવી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં જો રકમ પરત આવ્યાના ૩૬ મહિના સુધી નવો દાવો ન કરાય, તો ખાતું ઇન-ઓપરેટિવ બની જાય છે.
૪. નિવૃત્તિની નિર્ધારિત મર્યાદા: રિટાયરમેન્ટની ઉંમર પૂરી થયા બાદ નિયત કરાયેલા ૩ વર્ષ સુધી પૈસા ઉપાડવામાં ન આવે તો ખાતું નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.
નિષ્ક્રિય ખાતામાંથી પૈસા કેવી રીતે મેળવવા?
જો તમારું પીએફ એકાઉન્ટ ઇન-ઓપરેટિવ થઈ ગયું હોય, તો ગભરાવાની જરૂર નથી. તમે ઓનલાઈન પોર્ટલ અથવા ‘ઉમંગ એપ’ (Umang App) ની મદદથી સરળતાથી તમારી મૂડી પાછી મેળવી શકો છો કે ટ્રાન્સફર કરી શકો છો:
-
પૈસા ઉપાડવા માટે: પીએફ સભ્ય પોતે ફાઇનલ વિડ્રોઅલ માટે ઓનલાઇન ‘ફોર્મ ૧૯’ ભરીને પોતાના પૂરા પૈસા વ્યાજ સાથે ઉપાડી શકે છે.
-
પરિવારજનો માટે ડેથ ક્લેમ: જો પીએફ સભ્ય હયાત ન હોય, તો તેમના પરિવારના સભ્યો ‘ડેથ ક્લેમ ફોર્મ’ (Death Claim Form) અને જરૂરી દસ્તાવેજો સબમિટ કરીને રકમ મેળવી શકે છે.
-
જૂનું ખાતું નવા ખાતામાં ટ્રાન્સફર: જો તમે નોકરી બદલી હોય અને જૂનું નિષ્ક્રિય ખાતું નવી કંપનીના ચાલુ ખાતા સાથે જોડવા માંગતા હોવ, તો ‘ટ્રાન્સફર ક્લેમ ફોર્મ ૧૩’ (Form 13) નો ઉપયોગ કરીને ઓનલાઈન ટ્રાન્સફર કરી શકો છો.
તમારી પીએફ પાસબુક જોવા, યુનિવર્સલ એકાઉન્ટ નંબર (UAN) એક્ટિવેટ કરવા અને કોઈ પણ પ્રકારનો ઓનલાઈન ક્લેમ ફાઈલ કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારની સુરક્ષિત ‘ઉમંગ એપ’ (Umang App) સૌથી શ્રેષ્ઠ અને સરળ માધ્યમ છે.
