ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ઐતિહાસિક વેપાર કરારના પ્રથમ તબક્કા પર આખરી મહોરની તૈયારી
વૈશ્વિક બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી સંબંધોના મંચ પરથી ભારત માટે એક અત્યંત મહત્વના અને સકારાત્મક સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે સત્તાવાર રીતે જાહેરાત કરી છે કે ભારત અને અમેરિકા તેમના પ્રારંભિક દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારને આખરી ઓપ આપવાની ખૂબ જ નજીક પહોંચી ગયા છે. મંત્રી ગોયલના જણાવ્યા અનુસાર, આ કરારના મોટાભાગના જટિલ અને મુખ્ય પાસાઓ પર બંને દેશો વચ્ચે પહેલેથી જ વ્યાપક સંમતિ સધાઈ ચૂકી છે અને આ સોદાનું આશરે ૯૯% જેટલું કામ સંતોષકારક રીતે પૂર્ણ થઈ ગયું છે.
આ ઐતિહાસિક જાહેરાત એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે અમેરિકાનું એક ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ વાર્તાલાપના નવા અને નિર્ણાયક રાઉન્ડ માટે નવી દિલ્હી આવી પહોંચ્યું છે. પત્રકાર પરિષદને સંબોધતાં કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, યુએસ ટીમની કાનૂની અને આર્થિક સમિતિના કેટલાક સભ્યો ભારતમાં પહેલેથી જ આવી ચૂક્યા છે, જ્યારે બાકીના વરિષ્ઠ સભ્યો સોમવારે મોડી રાત્રે દિલ્હી ઉતરી જશે. આ હાઈ-પ્રોફાઈલ પ્રતિનિધિમંડળ ૨, ૩ અને ૪ જૂનના રોજ યોજાનારી શ્રેણીબદ્ધ બેઠકોમાં સક્રિયપણે ભાગ લેશે. નોંધનીય છે કે બંને દેશોના ટોચના નેતાઓએ ચાલુ વર્ષે ૩ ફેબ્રુઆરીએ જ આ વ્યૂહાત્મક ફ્રેમવર્ક કરારની સત્તાવાર જાહેરાત કરી દીધી હતી.
ભારત-અમેરિકા વેપાર વાટાઘાટો: મુખ્ય એજન્ડા, નેતૃત્વ અને અપેક્ષિત ક્ષેત્રો
આ હાઈ-લેવલ દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટોમાં કયા વિષયો પર મંથન થવાનું છે અને બંને દેશોના પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ કોણ કરી રહ્યું છે, તેની વિગતો નીચે આપેલા કોષ્ટકમાં જોઈ શકાય છે:
| વાટાઘાટોનું નેતૃત્વ (બંને પક્ષો) | મુખ્ય વ્યૂહાત્મક એજન્ડા | કરાર હેઠળ આવરી લેવાયેલા મુખ્ય આર્થિક ક્ષેત્રો |
|
અમેરિકા (US): મુખ્ય વાટાઘાટકાર બ્રેન્ડન લિંચ ભારત (India): વાણિજ્ય વિભાગના અધક સચિવ દર્પણ જૈન |
૧. ટેરિફ રાહત: યુએસ સેક્શન ૩૦૧ ની તપાસમાંથી રાહત મેળવવી.
૨. પ્રિફરેન્શિયલ એક્સેસ: અન્ય વૈશ્વિક સ્પર્ધકોની તુલનામાં ભારતીય ઉત્પાદનોને અમેરિકન બજારમાં પ્રાધાન્ય આપવું. |
બજાર ઍક્સેસ (Market Access): બંને દેશોમાં સ્થાનિક ચીજવસ્તુઓની સરળ પહોંચ. નોન-ટેરિફ અવરોધો હટાવવા: વ્યાપારિક નિયમો અને ટેકનિકલ અડચણો સરળ કરવી. કસ્ટમ્સ અને વેપાર સુવિધા: નિકાસ-આયાતની પ્રક્રિયા ડિજિટલ અને ઝડપી બનાવવી. આર્થિક સુરક્ષા સહયોગ: સંયુક્ત રોકાણ પ્રોત્સાહન. |
વાટાઘાટોનો નવો રાઉન્ડ અને ભારતની રણનીતિ
લાંબા સમયના અંતરાલ બાદ ફરી શરૂ થઈ રહેલી આ ભારત-અમેરિકા દ્વિપક્ષીય વેપાર વાટાઘાટોથી પરિચિત આંતરિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય વાટાઘાટકારો આ વખતે અત્યંત આક્રમક અને સ્પષ્ટ રણનીતિ સાથે ટેબલ પર બેસવાના છે. ભારતીય ટીમનું મુખ્ય ધ્યાન વૈશ્વિક બજારના અન્ય હરીફ દેશોની સરખામણીમાં અમેરિકામાં ભારતીય ઉત્પાદનોને ‘પસંદગીની એક્સેસ’ (Preferential Access) અપાવવા પર કેન્દ્રિત રહેશે. આ ઉપરાંત, યુએસ ટ્રેડ ટીમ સાથેના એજન્ડામાં સૌથી ઉપર યુએસ સેક્શન ૩૦૧ (US Section 301) ની તપાસમાંથી ભારતીય નિકાસકારોને ટેરિફ એટલે કે કસ્ટમ ડ્યુટીમાં મોટી રાહત અપાવવાનો મુદ્દો સામેલ છે.
વ્યાપક દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર (BTA) તરફ કદમ
આ ત્રિદિવસીય ચર્ચાઓનો અંતિમ ઉદ્દેશ્ય ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે સૂચિત ‘વ્યાપક દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર’ (Comprehensive Bilateral Trade Agreement – BTA) ના પ્રથમ તબક્કાને કોઈપણ અવરોધ વિના આગળ વધારવાનો છે. આ કરાર માત્ર સાદા ખરીદ-વેચાણ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તે બંને દેશો વચ્ચેના આર્થિક સંબંધોનું માળખું બદલી નાખશે. તેમાં કસ્ટમ્સ પ્રક્રિયાઓનું સરલીકરણ, રોકાણોને પ્રોત્સાહન અને ભારત-પ્રશાંત (Indo-Pacific) ક્ષેત્રમાં આર્થિક સુરક્ષા સહયોગ જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વના ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે.
વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે આશા વ્યક્ત કરી છે કે બંને પક્ષો વચ્ચે પરસ્પર હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ પ્રથમ તબક્કો ટૂંક સમયમાં જ સંપન્ન થશે, જે આગામી સમયમાં ભારતીય ઉદ્યોગો, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને આઈટી સેક્ટર માટે અમેરિકાના દ્વાર વધુ વ્યાપક રીતે ખોલી દેશે.
