વૈશ્વિક રાજદ્વારી મંચ પર ભારતનો દબદબો: ફ્રાન્સમાં G7 સમિટ દરમિયાન પીએમ મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે ઐતિહાસિક મુલાકાતની શક્યતા; વિશ્વભરની નજર
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિ અને ભૌગોલિક-વ્યૂહાત્મક સમીકરણોની દ્રષ્ટિએ આગામી સપ્તાહ સમગ્ર વિશ્વ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થવાનું છે. ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આગામી ૧૬ અને ૧૭ જૂનના રોજ ફ્રાન્સના રમણીય શહેર ‘એવિયન’ (Evian) ખાતે યોજાનારી હાઈ-પ્રોફાઈલ G7 (ગ્રુપ ઓફ સેવન) સમિટમાં ભાગ લેવા જઈ રહ્યા છે. કેન્દ્રીય વિદેશ મંત્રાલયે મંગળવારે સત્તાવાર રીતે પીએમ મોદીના આ પ્રવાસની પુષ્ટિ કરી છે.
આ જાહેરાત બાદ જ વૈશ્વિક રાજદ્વારી વર્તુળોમાં અટકળો અને ચર્ચાઓનો દોર તેજ થઈ ગયો છે. આ પ્રવાસનું સૌથી મોટું આકર્ષણ પીએમ નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે યોજાનારી સંભવિત દ્વિપક્ષીય મુલાકાત છે. જોકે, વિદેશ મંત્રાલયે હજુ સુધી આ બેઠકના ચોક્કસ સમયપત્રક અંગે પત્તા ખોલ્યા નથી, પરંતુ પડદા પાછળ ચાલી રહેલી હલચલ સૂચવે છે કે ફ્રાન્સની ધરતી પર ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે એક નવો ઈતિહાસ રચાઈ શકે છે.
કટોકટીના સમયમાં ભારતનો એજન્ડા: G7 માં કયા મુદ્દાઓ ગાજશે?
ફ્રાન્સના એવિયનમાં વિશ્વની સૌથી મોટી સાત આર્થિક મહાસત્તાઓના આ મેળાવડામાં ભારત ‘આમંત્રિત ભાગીદાર દેશ’ તરીકે વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે. આ મંચ પર પીએમ મોદી માત્ર G7 સભ્ય દેશોના શાસકોને જ નહીં, પરંતુ વિશ્વના અન્ય પ્રભાવશાળી દેશોના નેતાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોના વડાઓ સાથે પણ શ્રેણીબદ્ધ બેઠકો કરશે.
૧. આંતરરાષ્ટ્રીય એકતા (International Solidarity): વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા યુદ્ધો અને પ્રાદેશિક સંઘર્ષો વચ્ચે દેશો વચ્ચે અરસપરસનો ભરોસો કેવી રીતે વધારવો.
૨. સમાન આર્થિક વિકાસ (Equitable Economic Growth): વિકાસશીલ અને વિકસિત દેશો વચ્ચે આર્થિક અસમાનતા ઘટાડવી અને ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઈનને વધુ મજબૂત બનાવવી.
૩. કૃત્રિમ બુદ્ધિ અને નવી ટેકનોલોજી (Artificial Intelligence): એઆઈ (AI) ના યુગમાં વૈશ્વિક સ્તરે નૈતિક નિયમો બનાવવાની સાથે ગરીબ દેશો સુધી ટેકનોલોજીનો લાભ પહોંચાડવો. આ મુદ્દે ભારત પોતાની ડિજિટલ ક્રાંતિના મોડલને વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરશે.
મોદી અને ટ્રમ્પની મુલાકાત કેમ ખાસ છે?
ગયા અઠવાડિયે ખુદ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ ફ્રાન્સમાં યોજાનારી G7 સમિટમાં હાજર રહેશે. ટ્રમ્પની આ જાહેરાત બાદ બંને નેતાઓ વચ્ચેની દ્વિપક્ષીય મુલાકાતની સંભાવનાઓ લગભગ નક્કી માનવામાં આવી રહી છે.
જો આ મુલાકાત ફ્રાન્સમાં થશે, તો ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ માં વડાપ્રધાન મોદીની યુએસ મુલાકાત બાદ બંને વૈશ્વિક નેતાઓ વચ્ચે આ પ્રથમ સામસામે (Face-to-Face) ઓફિશિયલ મુલાકાત હશે. છેલ્લા દોઢ વર્ષમાં ભારત અને અમેરિકાના સંબંધોમાં ઘણા ઉતાર-ચડાવ આવ્યા છે. અમેરિકામાં સત્તા પરિવર્તન અને નવી નીતિઓના કારણે બંને દેશો વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધોમાં કેટલીક જગ્યાએ ખરડાશ કે તણાવના સંકેતો પણ મળ્યા હતા. આવી સ્થિતિમાં, આ બેઠક બંને દેશોના ભવિષ્યના સંબંધોની નવી દિશા નક્કી કરશે.
પર્સનલ કેમિસ્ટ્રી અકબંધ: તણાવ વચ્ચે પણ મજબૂત સંપર્ક
રાજદ્વારી સ્તરે વિવિધ નીતિઓ અને કડક નિવેદનો છતાં, પીએમ મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ વચ્ચેની ‘વ્યક્તિગત રસાયણશાસ્ત્ર’ (Personal Chemistry) આજે પણ એટલી જ મજબૂત છે. બંને નેતાઓ વૈશ્વિક મંચ પર એકબીજાને સારા મિત્ર ગણાવતા આવ્યા છે. વિદેશ મંત્રાલયના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓ દરમિયાન બંને નેતાઓએ ફોન કોલ્સ દ્વારા નિયમિત સંવાદ જાળવી રાખ્યો છે, જેના કારણે સત્તાવાર સ્તરના તણાવની અસર ટોચની લીડરશિપ પર પડી નથી.
તાજેતરમાં યુએસ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ (વિદેશ મંત્રી) માર્કો રુબિયો ભારતની મુલાકાતે આવ્યા હતા. દિલ્હીમાં પીએમ મોદી સાથેની તેમની મુલાકાત બાદ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં આવેલો બરફ ઓગળતો દેખાયો છે. રુબિયોની મુલાકાત દરમિયાન સંરક્ષણ ક્ષેત્ર, વ્યુહાત્મક ટેકનોલોજી શેરિંગ, વેપાર-રોકાણ, ઉર્જા સુરક્ષા અને ઉચ્ચ શિક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં થયેલી પ્રગતિની વિગતવાર સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, જેણે આ G7 સમિટની મુલાકાત માટે મજબૂત પૃષ્ઠભૂમિ તૈયાર કરી છે.
ઐતિહાસિક વેપાર કરાર (Trade Deal) ની અણી પર બંને દેશો
આ હાઈ-પ્રોફાઈલ બેઠક પહેલા પડદા પાછળ એક બહુ મોટો અને ઐતિહાસિક વેપાર સોદો (Trade Deal) આખરી ઓપ લઈ રહ્યો છે. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારી અવરોધોને દૂર કરવા માટે તાજેતરમાં જ અમેરિકી વરિષ્ઠ અધિકારીઓનું એક ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ ભારત આવ્યું હતું. આ કરારથી બંને દેશોના બજારો એકબીજા માટે વધુ સરળ બનશે.
અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેનો વેપાર માત્ર આર્થિક બાબત નથી, પરંતુ ચીનના વધતા વૈશ્વિક પ્રભાવને રોકવા માટેનું એક વ્યૂહાત્મક હથિયાર પણ છે. ડિફેન્સ ડીલથી લઈને ટેરિફ ઘટાડવા સુધીના મુદ્દાઓ આ કરારમાં સામેલ હોઈ શકે છે, જેની સત્તાવાર જાહેરાત કદાચ મોદી-ટ્રમ્પ મુલાકાત દરમિયાન અથવા ત્યારબાદ થઈ શકે છે.
વિશ્વની નજર ફ્રાન્સ પર
G7 સમિટ ભલે સાત વિકસિત દેશોનું સંગઠન હોય, પરંતુ ભારતના વડાપ્રધાનની હાજરી વિના આ સમિટ અધૂરી ગણાય છે. ગ્લોબલ સાઉથ (વિકાસશીલ દેશો) ના નેતા તરીકે ભારતની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વની છે. ફ્રાન્સના એવિયન શહેરમાં જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એકબીજા સાથે હાથ મિલાવશે, ત્યારે તે દ્રશ્ય માત્ર ભારત-અમેરિકાના સંબંધોની મજબૂતી જ નહીં, પરંતુ બદલાતા વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલન (Global Power Balance) નો પણ પુરાવો આપશે. આગામી ૧૬ જૂન પર હવે માત્ર ભારતની જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના રાજદ્વારીઓની નજર ટકેલી છે.
