ભારત-સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સંબંધોને નવી દિશા, 15 વર્ષમાં 100 અબજ ડોલરના રોકાણનું લક્ષ્ય
ભારત અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં સોમવાર, 5 ઓક્ટોબરનો દિવસ મહત્વપૂર્ણ રહ્યો. નવી દિલ્હીના હૈદરાબાદ હાઉસ ખાતે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને સ્વિસ સંઘના પ્રમુખ ગાય પાર્મેલિનની હાજરીમાં બંને દેશો વચ્ચે અનેક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતીઓ અને કરારોનું આદાન-પ્રદાન થયું. વેપાર અને રોકાણથી લઈને સંરક્ષણ, પરમાણુ ઊર્જા, માળખાકીય સુવિધાઓ, વિજ્ઞાન, ટેક્નોલોજી અને યુવા ક્ષેત્ર સુધી સહયોગ વધારવા માટે ચર્ચા કરવામાં આવી.
આ મુલાકાત દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદીએ ભારત અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ વચ્ચેના સંબંધોને માત્ર પરંપરાગત રાજદ્વારી ભાગીદારી સુધી મર્યાદિત ન રાખીને તેને આર્થિક વિકાસ, નવીનતા અને ટેક્નોલોજીના નવા તબક્કામાં લઈ જવાની વાત કરી. ખાસ કરીને ભારત અને યુરોપિયન ફ્રી ટ્રેડ એસોસિએશન એટલે કે EFTA દેશો વચ્ચે થયેલા વેપાર અને આર્થિક ભાગીદારી કરારને બંને દેશો માટે મોટી તક તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો.
15 વર્ષમાં 100 અબજ ડોલરના રોકાણનો મોટો લક્ષ્યાંક
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ જણાવ્યું કે ભારત અને EFTA દેશો વચ્ચેનો ટ્રેડ એન્ડ ઇકોનોમિક પાર્ટનરશિપ એગ્રીમેન્ટ યુરોપના કોઈ આર્થિક જૂથ સાથે ભારતનો પ્રથમ FTA છે. આ કરાર દ્વારા આગામી 15 વર્ષ દરમિયાન ભારતમાં આશરે 100 અબજ ડોલરના રોકાણને આકર્ષવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
આ રોકાણ માત્ર મૂડી સુધી સીમિત નહીં રહે, પરંતુ તેના માધ્યમથી રોજગારીની નવી તકો ઊભી કરવાની પણ યોજના છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય આ ભાગીદારી દ્વારા લગભગ 10 લાખ સીધી નોકરીઓ સર્જવાનો છે. જો આ લક્ષ્યાંક હાંસલ થાય છે તો મેન્યુફેક્ચરિંગ, ટેક્નોલોજી, સંશોધન, સેવાઓ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં ભારતીય યુવાનો માટે નવી તકો ઊભી થઈ શકે છે.
ભારત માટે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ માત્ર એક યુરોપિયન દેશ નથી, પરંતુ નાણાકીય સેવાઓ, ચોકસાઈવાળી એન્જિનિયરિંગ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ઘડિયાળ ઉદ્યોગ, મશીનરી અને ઉચ્ચ ટેક્નોલોજી માટે વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્રોમાંનું એક છે. તેથી સ્વિસ કંપનીઓનું ભારતમાં વધતું રોકાણ દેશની ઔદ્યોગિક ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
વેપાર વધારવા માટે નવા ક્ષેત્રો પર ભાર
બંને દેશોએ વેપારને વધુ સંતુલિત અને વ્યાપક બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. ભારતના કૃષિ ઉત્પાદનો, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ટેક્સટાઇલ્સ અને એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનો માટે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં બજારની પહોંચ વધારવા માટે પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
બીજી તરફ, ભારતમાં સ્વિસ કંપનીઓ માટે બાયોટેકનોલોજી, લાઇફ સાયન્સ, બેન્કિંગ, વીમા, ફૂડ પ્રોસેસિંગ અને સસ્ટેનેબિલિટી જેવા ક્ષેત્રોમાં રોકાણની મોટી સંભાવનાઓ છે. ભારતનું વિશાળ બજાર અને ઝડપથી વધી રહેલી અર્થવ્યવસ્થા સ્વિસ રોકાણકારો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની શકે છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે બંને દેશો વચ્ચેની ભાગીદારીનો આગામી તબક્કો માત્ર માલના વેપાર પૂરતો નહીં રહે. ટેક્નોલોજી, મૂડી, કુશળતા અને સંશોધનના આદાન-પ્રદાનને પણ આ સંબંધનો મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બનાવવામાં આવશે.
સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં પણ સહયોગ વધશે
ભારત અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ વચ્ચે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સહયોગ વધારવાની નવી શક્યતાઓ પર પણ ચર્ચા થઈ. બંને દેશોએ સૈન્ય સ્તરે આદાન-પ્રદાન અને સંરક્ષણ ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં સહકારની સંભાવનાઓ ઓળખી છે.
ભારત છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં ટેક્નોલોજી અને નિષ્ણાતી ધરાવતા દેશો સાથે સહયોગ ભારતના સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
સૈન્ય તાલીમ, નિષ્ણાતીનું આદાન-પ્રદાન અને સંરક્ષણ ઉત્પાદન જેવી બાબતોમાં સહયોગ વધવાથી બંને દેશોની સંસ્થાઓ વચ્ચે સંપર્ક પણ વધુ ગાઢ બની શકે છે.
પરમાણુ ઊર્જામાં સહયોગને નવી ગતિ
પરમાણુ ઊર્જા પણ બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચાનો મહત્વપૂર્ણ વિષય રહ્યો. ભારત વધતી ઊર્જા જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પરમાણુ ઊર્જાને મહત્વ આપી રહ્યું છે. સ્વચ્છ અને ઓછા કાર્બન ઉત્સર્જનવાળા ઊર્જા સ્ત્રોત તરીકે પરમાણુ ઊર્જાની ભૂમિકા આગામી વર્ષોમાં વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આ ક્ષેત્રમાં ભારત અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ વચ્ચે સહયોગ મજબૂત કરવાની સંમતિથી સંશોધન, ટેક્નિકલ જ્ઞાન અને ઊર્જા ક્ષેત્રની ક્ષમતાઓમાં નવા દ્વાર ખુલી શકે છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સ્વિસ કંપનીઓ માટે મોટી તક
ભારતમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં મોટા પાયે વિકાસ થઈ રહ્યો છે. રેલવે, એરપોર્ટ, ટનલ, રોપ-વે અને શહેરી પરિવહન જેવી યોજનાઓમાં અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજીની જરૂરિયાત વધી રહી છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ ભારત-સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સહયોગના ઉદાહરણ તરીકે વારાણસી રોપ-વે, નોઇડા સ્થિત જેવર એરપોર્ટ તેમજ પર્વતીય વિસ્તારોમાં રેલવે અને ટનલિંગ પ્રોજેક્ટ્સનો ઉલ્લેખ કર્યો.
ભારતે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડની ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપનીઓને દેશમાં વધુ મોટા પાયે રોકાણ કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું છે. ડિઝાઇન, ટેક્નિકલ ક્ષમતા, ઉત્પાદન અને કન્સ્ટ્રક્શન જેવા ક્ષેત્રોમાં સ્વિસ નિષ્ણાતી ભારતના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ માટે ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
ખાસ કરીને પહાડી વિસ્તારોમાં ટનલ અને રેલવે પ્રોજેક્ટ્સ માટે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડનો લાંબો અનુભવ ભારત માટે મહત્વનો બની શકે છે.
વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીમાં સંયુક્ત સંશોધન
ભારત અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ હવે વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં પણ સહયોગને નવી ઊંચાઈ આપવા જઈ રહ્યા છે. હેલ્થકેર, ક્લીન એનર્જી અને સ્પેસ જેવા ક્ષેત્રોમાં નવા સંયુક્ત સંશોધન પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવાની દિશામાં ચર્ચા થઈ છે.
આ ઉપરાંત ભારતીય વિજ્ઞાન આધારિત સ્ટાર્ટઅપ્સની ક્ષમતા વધારવા માટે ઝ્યુરિખ યુનિવર્સિટી સાથે થયેલી સમજૂતીને પણ મહત્વપૂર્ણ ગણાવવામાં આવી છે.
ભારતમાં સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ ઝડપથી વિકસી રહી છે. બીજી તરફ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સંશોધન, ઉચ્ચ શિક્ષણ અને નવીન ટેક્નોલોજી માટે જાણીતું છે. બંને દેશોની ક્ષમતાઓને જોડવાથી સંશોધન આધારિત નવા ઉદ્યોગો અને ટેક્નોલોજી સોલ્યુશન્સ વિકસાવી શકાય છે.
ભારતીય યુવાનો માટે નવી તકો
બંને દેશો વચ્ચેની ભાગીદારીનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવીય પાસો યુવાનો અને કુશળ કર્મચારીઓ સાથે જોડાયેલો છે. માઇગ્રેશન એન્ડ મોબિલિટી પાર્ટનરશિપ એગ્રીમેન્ટ અને યંગ પ્રોફેશનલ્સ એગ્રીમેન્ટ દ્વારા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, વ્યાવસાયિકો અને યુવાનો માટે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં નવા અવસરો ઊભા થઈ શકે છે.
વિદેશમાં અભ્યાસ અને કામ કરવા ઇચ્છતા ભારતીય યુવાનો માટે આવા કરારો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. બીજી તરફ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડને પણ કુશળ માનવશક્તિનો લાભ મળી શકે છે.
યોગ અને આયુર્વેદ જેવા ભારતની પરંપરાગત જ્ઞાન પદ્ધતિઓના ક્ષેત્રમાં પણ બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ વધારવાની ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આથી સાંસ્કૃતિક સંબંધોને પણ આર્થિક અને ટેક્નોલોજીકલ ભાગીદારી સાથે જોડવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
શાંતિ અને વૈશ્વિક સ્થિરતા પર પણ ચર્ચા
વડાપ્રધાન મોદીએ ભારત અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ વચ્ચેની દ્વિપક્ષીય ભાગીદારી ઉપરાંત વૈશ્વિક મુદ્દાઓ અંગે પણ બંને દેશોની ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ કર્યો. યુક્રેન અને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલી પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારત શાંતિ માટેના દરેક ગંભીર અને રચનાત્મક પ્રયાસનું સમર્થન કરતું આવ્યું છે.
મોદીએ જણાવ્યું કે વૈશ્વિક શાંતિ અને સ્થિરતા માટે બંને દેશો સાથે મળીને કામ કરશે. તેમણે બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓમાં સુધારાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો.
આ સંદેશ એ પણ દર્શાવે છે કે ભારત હવે દ્વિપક્ષીય સંબંધોની સાથે વૈશ્વિક સ્તરે પણ સમાન વિચાર ધરાવતા દેશો સાથે સહકાર વધારવા માંગે છે.
AI ક્ષેત્રમાં ભારત-સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સહયોગ
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે AI પણ બંને દેશોની નવી ભાગીદારીમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. વડાપ્રધાન મોદીએ જણાવ્યું કે ભારતે આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં મોટા પાયે AI સમિટનું આયોજન કર્યું હતું, જ્યારે આગામી વર્ષે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના જિનેવામાં AI સમિટ યોજાવાની છે.
AIનો ઉપયોગ આરોગ્ય, શિક્ષણ, ઉદ્યોગ, ખેતી અને જાહેર સેવાઓ સહિત અનેક ક્ષેત્રોમાં ઝડપથી વધી રહ્યો છે. જોકે તેની સાથે ડેટા સુરક્ષા, જવાબદારી અને માનવ અધિકારો જેવા પ્રશ્નો પણ જોડાયેલા છે.
ભારત અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ AIને જવાબદાર, સમાવેશી અને માનવકેન્દ્રિત બનાવવાની દિશામાં સાથે મળીને કામ કરી શકે છે. ટેક્નોલોજીના વિકાસ સાથે તેના યોગ્ય અને સુરક્ષિત ઉપયોગ પર ભાર મૂકવો બંને દેશો માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
7 ઓક્ટોબરે પ્રૉસ્પેરિટી સમિટ
બંને દેશોની આર્થિક ભાગીદારીને આગળ વધારવા માટે 7 ઓક્ટોબરે ભારત-EFTA બિઝનેસ લીડર્સ સાથે પ્રૉસ્પેરિટી સમિટનું આયોજન કરવામાં આવશે. સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના પ્રમુખ ગાય પાર્મેલિનની હાજરીમાં યોજાનારી આ બેઠકમાં વેપાર અને રોકાણની સંભાવનાઓ પર ચર્ચા થશે.
આ સમિટને માત્ર ચર્ચાનું મંચ નહીં પરંતુ કરારોને વાસ્તવિક રોકાણ અને પ્રોજેક્ટમાં પરિવર્તિત કરવાની તક તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. ભારત અને EFTA દેશો વચ્ચેના આર્થિક કરારને એક વર્ષ પૂર્ણ થવાના સંદર્ભમાં પણ આ કાર્યક્રમનું વિશેષ મહત્વ છે.
ત્રણ દિવસની ભારત મુલાકાતે સ્વિસ પ્રમુખ
વડાપ્રધાન મોદીના આમંત્રણ પર સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના પ્રમુખ ગાય પાર્મેલિન ત્રણ દિવસની સત્તાવાર ભારત મુલાકાતે આવ્યા છે. તેમની સાથે વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને કોર્પોરેટ ક્ષેત્રના પ્રતિનિધિઓનો ઉચ્ચસ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ પણ આવ્યું છે.
આ મુલાકાતનો મુખ્ય હેતુ વેપાર, રોકાણ, વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ, ટેક્નોલોજીકલ નવીનતા અને કુશળ કર્મચારીઓની અવરજવર જેવા ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે.
પ્રમુખ પાર્મેલિન રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ સાથે પણ મુલાકાત કરશે. રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુ તેમના સન્માનમાં ઔપચારિક ભોજનનું આયોજન કરશે.
આવનારા સમયમાં સંબંધો વધુ ગાઢ થવાની સંભાવના
ભારત અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ વચ્ચેની નવી સમજૂતીઓ દર્શાવે છે કે બંને દેશો પોતાના સંબંધોને પરંપરાગત વેપારથી આગળ લઈ જઈ રહ્યા છે. રોકાણ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સંરક્ષણ, પરમાણુ ઊર્જા, AI, સંશોધન, યુવા અને કુશળ માનવશક્તિ જેવા ક્ષેત્રો હવે આ ભાગીદારીના નવા આધારસ્તંભ બની રહ્યા છે.
આગામી 15 વર્ષમાં 100 અબજ ડોલરના રોકાણ અને 10 લાખ સીધી રોજગારીનું લક્ષ્યાંક ખૂબ મોટું છે. તેને હાંસલ કરવા માટે માત્ર સરકારી કરારો પૂરતા નહીં હોય, પરંતુ બંને દેશોની ખાનગી કંપનીઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને સ્ટાર્ટઅપ્સે પણ સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી પડશે.
જો કરારોનું અસરકારક અમલીકરણ થાય અને રોકાણ વાસ્તવિક પ્રોજેક્ટ્સમાં પરિવર્તિત થાય, તો ભારત-સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સંબંધો આગામી વર્ષોમાં આર્થિક અને ટેક્નોલોજીકલ ભાગીદારીનું એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ બની શકે છે. ભારત માટે તે વૈશ્વિક મૂડી અને અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજી મેળવવાની તક છે, જ્યારે સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ માટે ભારતનું વિશાળ બજાર અને ઝડપથી વિકસતું અર્થતંત્ર નવી સંભાવનાઓનું દ્વાર ખોલી શકે છે.
