ભારત-મ્યાનમાર સંબંધોનો નવો અધ્યાય: રાષ્ટ્રપતિ આંગ હ્લેઇંગની દિલ્હી યાત્રા અને તેના વ્યૂહાત્મક આયામો
ભારત અને મ્યાનમાર વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે મ્યાનમારના રાષ્ટ્રપતિ યુ મીન આંગ હ્લેઇંગ પાંચ દિવસની ભારત યાત્રા પર નવી દિલ્હી પહોંચ્યા. દિલ્હીના ઐતિહાસિક હૈદરાબાદ હાઉસ ખાતે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સાથેની તેમની મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર, સુરક્ષા અને કનેક્ટિવિટીના નવા રસ્તાઓ ખોલવાની દિશામાં એક મોટું પગલું છે. મ્યાનમારમાં તાજેતરમાં થયેલી ચૂંટણીઓ બાદ રાષ્ટ્રપતિ બન્યાના બે મહિનાની અંદર જ આ મુલાકાત થવી એ ભારત સાથેના સંબંધોને મ્યાનમાર કેટલી પ્રાથમિકતા આપે છે, તે સ્પષ્ટ કરે છે.
ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અને બદલાતા સમીકરણો
મ્યાનમાર માટે આ મુલાકાત રાજકીય સ્થિરતાના સંદર્ભમાં અત્યંત મહત્વની છે. ફેબ્રુઆરી 2021 માં સત્તા પલટા અને ત્યારબાદ વર્ષો સુધી ચાલેલા આંતરિક સંઘર્ષ પછી, ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીમાં યોજાયેલી ચૂંટણીઓ દેશમાં લોકશાહી પ્રક્રિયાને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ છે. આ પ્રક્રિયા બાદ નવનિર્વાણની રાહ પર રહેલા મ્યાનમાર માટે ભારત એક વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ હૈદરાબાદ હાઉસમાં તેમનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કર્યું હતું, જે ભારતની ‘એક્ટ ઈસ્ટ’ નીતિ અને પડોશી દેશો સાથેના મજબૂત સંબંધોની પ્રાથમિકતાને દર્શાવે છે.
સુરક્ષા અને સરહદી સહયોગ: ભારતની પ્રાથમિકતા
મ્યાનમાર અને ભારત વચ્ચે 1,640 કિલોમીટર લાંબી સરહદ છે, જે માત્ર ભૂગોળની દ્રષ્ટિએ જ નહીં, પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ પણ અત્યંત સંવેદનશીલ છે. મણિપુર અને નાગાલેન્ડ જેવા ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યો, જે લાંબા સમયથી આતંકવાદ અને બળવાખોરીની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે, તેની સરહદો મ્યાનમારને અડેલી છે. આ સંદર્ભમાં, પ્રધાનમંત્રી મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ આંગ હ્લેઇંગ વચ્ચેની વાટાઘાટોમાં સરહદી સુરક્ષા સર્વોપરી રહી હતી.
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલ દ્વારા કરવામાં આવેલી મુલાકાત એ સંકેત આપે છે કે ભારત મ્યાનમાર સાથે માત્ર આર્થિક જ નહીં, પરંતુ સુરક્ષા ક્ષેત્રે પણ ગાઢ સહકાર ઈચ્છે છે. આતંકવાદી ગતિવિધિઓ પર અંકુશ મેળવવા અને સરહદી વિસ્તારોમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે બંને દેશો વચ્ચેની ગુપ્તચર માહિતીની આપ-લે અને સંરક્ષણ સહયોગ અત્યંત અનિવાર્ય છે.
આર્થિક કનેક્ટિવિટી અને વેપારી સંબંધો
વાટાઘાટોમાં આર્થિક સહયોગનો મુદ્દો પણ મુખ્ય રહ્યો હતો. મ્યાનમાર ભારત માટે દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાનું પ્રવેશદ્વાર છે. કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સ, જેમ કે ‘કલાદાન મલ્ટિ-મોડલ ટ્રાન્ઝિટ ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રોજેક્ટ’, બંને દેશોના વેપારને વેગ આપવા માટે નિર્ણાયક છે. રાષ્ટ્રપતિ આંગ હ્લેઇંગની 2 જૂને મુંબઈની મુલાકાત પણ આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ છે. ત્યાં તેઓ ઉદ્યોગપતિઓ સાથે વાતચીત કરશે, જેનો ઉદ્દેશ્ય બંને દેશો વચ્ચે રોકાણ અને વ્યાપારિક સંભાવનાઓને વધારવાનો છે.
મ્યાનમારના નેતા સાથે આવેલા ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળમાં કેબિનેટ મંત્રીઓ અને વ્યાપારી નેતાઓનો સમાવેશ, ભારત સાથેના આર્થિક સંબંધોને મજબૂત કરવાની તેમની ગંભીરતા દર્શાવે છે. ભારત ટેક્નોલોજી, કૃષિ, અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે મ્યાનમારને સહાય કરવામાં રસ ધરાવે છે.
