દુનિયાના ખૂણે-ખૂણે ભારતીયોનો દબદબો, જાણો કયા દેશમાં કેટલી છે પ્રવાસી ભારતીયોની વસ્તી
આજે આખું ભારત પ્રવાસી ભારતીય દિવસ (Pravasi Bharatiya Divas 2026) ઉજવી રહ્યું છે. આ દિવસ એ કરોડો ભારતીયોને સમર્પિત છે, જેઓ સાત સમંદર પાર રહીને પણ પોતાના મૂળ, સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓને જીવંત રાખી રહ્યા છે. વિદેશમાં રહેતા આ ભારતીયો માત્ર ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં જ યોગદાન નથી આપતા, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતની ‘સોફ્ટ પાવર’ અને વૈશ્વિક છબીને પણ મજબૂત કરી રહ્યા છે.
મહાત્મા ગાંધીની દક્ષિણ આફ્રિકાથી સ્વદેશ વાપસીની યાદમાં ઉજવવામાં આવતો આ દિવસ આજના યુગમાં વધુ પ્રાસંગિક બન્યો છે, કારણ કે ભારત પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો ડાયસ્પોરા (પ્રવાસી સમુદાય) છે. ચાલો જાણીએ 2026 ના તાજેતરના આંકડા મુજબ, વિશ્વના કયા દેશોમાં ભારતીયોનો દબદબો છે અને ક્યાં તેમની સંખ્યા નહિવત છે.
ભારતનો વિશાળ વૈશ્વિક ડાયસ્પોરા: એક નજરે
ભારતનો વિશાળ વૈશ્વિક ડાયસ્પોરા: એક નજરેઆંતરરાષ્ટ્રીય અને સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, હાલમાં આશરે 35.4 મિલિયન (3.54 કરોડ) ભારતીય મૂળના લોકો ભારતની બહાર રહી રહ્યા છે. તેને મુખ્યત્વે બે શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે:
-
બિન-નિવાસી ભારતીય (NRI): આ એવા ભારતીય પાસપોર્ટ ધારકો છે જેઓ શિક્ષણ, રોજગાર કે વ્યવસાય માટે વિદેશમાં રહે છે. તેમની સંખ્યા અંદાજે 15.8 મિલિયન છે.
-
ભારતીય મૂળની વ્યક્તિ (PIO): આ એવા વિદેશી નાગરિકો છે જેમના મૂળ ભારતમાં છે. તેમની સંખ્યા આશરે 19.6 મિલિયન થી વધુ છે.
સૌથી વધુ ભારતીય વસ્તી ધરાવતા દેશો: અમેરિકા ટોચ પર
કુલ ભારતીય મૂળની વસ્તી (NRI + PIO) ના કિસ્સામાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા (USA) આ યાદીમાં ટોચ પર છે.
-
અમેરિકા: 2025-26 ના આંકડા મુજબ, અમેરિકામાં લગભગ 5.4 થી 5.7 મિલિયન ભારતીયો રહે છે. અમેરિકામાં ભારતીય સમુદાયનો પ્રભાવ રાજકારણ (જેમ કે કમલા હેરિસ), ટેકનોલોજી (Google, Microsoft ના CEO), તબીબી અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે અભૂતપૂર્વ છે. છેલ્લા બે દાયકામાં તેમનું આર્થિક અને રાજકીય કદ ઝડપથી વધ્યું છે.
NRIની પસંદ: સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)
જો આપણે ફક્ત બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRI) ની વાત કરીએ, જેઓ ભારતીય પાસપોર્ટ પર વિદેશમાં રહે છે, તો સંયુક્ત આરબ અમીરાત નંબર વન છે.
-
UAE: અહીં લગભગ 3.6 થી 3.9 મિલિયન ભારતીયો રહે છે, જે ત્યાંની કુલ વસ્તીના લગભગ ત્રીજા ભાગ જેટલા છે. આ લોકો બાંધકામ, આરોગ્ય સંભાળ, બેંકિંગ અને વ્યવસાય જેવા ક્ષેત્રોમાં કરોડરજ્જુ સમાન કામ કરે છે.
અન્ય અગ્રણી દેશો જ્યાં વસે છે ‘મિની ઈન્ડિયા’
અન્ય અગ્રણી દેશો જ્યાં વસે છે ‘મિની ઈન્ડિયા’અમેરિકા અને યુએઈ પછી, બીજા ઘણા દેશો છે જ્યાં ભારતીયોની વિશાળ વસ્તી વસે છે:
-
મલેશિયા: લગભગ 2.9 મિલિયન ભારતીયો. જેમાંથી મોટાભાગના એવા છે જેમના પૂર્વજો સંસ્થાનવાદી સમયગાળા દરમિયાન ત્યાં સ્થાયી થયા હતા.
-
કેનેડા: તાજેતરના વર્ષોમાં વિદ્યાર્થી સ્થળાંતર (Student Migration) અને PR ના નિયમોને કારણે કેનેડામાં ભારતીયોની સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. અહીં હવે 2.8 થી 2.9 મિલિયન ભારતીયો રહે છે.
-
સાઉદી અરેબિયા: ખાડી દેશોમાં યુએઈ પછી સાઉદી અરેબિયાનું સ્થાન છે, જ્યાં 2.5 થી 2.7 મિલિયન ભારતીયો (મુખ્યત્વે NRI) કાર્યરત છે.
-
યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK): બ્રિટનમાં અંદાજે 1.8 થી 2 મિલિયન ભારતીય મૂળના લોકો રહે છે, જેઓ ત્યાંની અર્થવ્યવસ્થા અને રાજકારણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.
તે દેશો જ્યાં ભારતીયો લગભગ ‘નહિવત’ છે
વિશ્વમાં એવા પણ કેટલાક સ્થળો છે જ્યાં ભારતીયોની સંખ્યા આંગળીના વેઢે ગણી શકાય તેવી છે:
-
વેટિકન સિટી અને સાન મરિનો: અહીં કોઈ કાયમી ભારતીય નિવાસી નથી.
-
પ્રશાંત મહાસાગરના ટાપુ દેશો: માઈક્રોનેશિયા અને કિરીબાતી જેવા નાના ટાપુ દેશોમાં ભારતીયોની સંખ્યા 5 થી પણ ઓછી છે.
-
બોલિવિયા: દક્ષિણ અમેરિકાના દેશ બોલિવિયામાં માત્ર 50-60 ભારતીયો રહે છે.
-
બોસ્નિયા અને હર્ઝેગોવિના: અહીં માત્ર 25 થી 30 ભારતીયો રહે છે.
-
અઝરબૈજાન: અહીં પણ NRI ની સંખ્યા 1000 થી ઓછી છે.
પ્રવાસી ભારતીયોનું મહત્વ
પ્રવાસી ભારતીયો માત્ર વિદેશમાં ભારતના સાંસ્કૃતિક રાજદૂત જ નથી, પરંતુ તેઓ રેમિટન્સ (Remittance) દ્વારા ભારતના જીડીપીમાં પણ મોટું યોગદાન આપે છે. વર્લ્ડ બેંકના રિપોર્ટ મુજબ ભારત વિશ્વમાં સૌથી વધુ રેમિટન્સ મેળવતો દેશ છે. શિક્ષણ અને કૌશલ્યના દમ પર આજે ભારતીય સમુદાય વિશ્વના સૌથી ધનિક અને પ્રભાવશાળી લઘુમતી સમુદાયોમાં ગણાય છે.
નિષ્કર્ષ
2026નો પ્રવાસી ભારતીય દિવસ આપણને યાદ અપાવે છે કે ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ નો નારો માત્ર શબ્દો પૂરતો મર્યાદિત નથી. આજે ભારતીય મૂળના લોકો અન્ટાર્કટિકાને છોડીને દરેક ખંડ અને લગભગ દરેક દેશની પ્રગતિમાં પોતાનો પરસેવો પાડી રહ્યા છે.
