રામાયણનો પાઠ માટે પવિત્રતા શા માટે જરૂરી છે?
પ્રેમાનંદ મહારાજ વર્તમાન સમયના એવા પૂજ્ય સંતોમાંથી એક છે, જેના ઉપદેશો અને જીવનશૈલીથી લાખો લોકો પ્રભાવિત છે. તેમના વૃંદાવન સ્થિત રાધા હિત કેલી કુંજ આશ્રમ માં ભક્તો આધ્યાત્મિક અને જીવન સાથે જોડાયેલા અનેક સવાલોના જવાબ જાણવા માટે આવે છે. આવો જ એક મહત્વપૂર્ણ સવાલ એક ભક્તે રામાયણ જેવા પવિત્ર ગ્રંથના પાઠની મર્યાદા અને શુદ્ધતા વિશે પૂછ્યો.
ઘણા લોકોના મનમાં આ મૂંઝવણ રહે છે કે ગુટકા, તમાકુ અથવા અન્ય કોઈપણ નશીલા પદાર્થનું સેવન કર્યા પછી રામાયણ જેવા પવિત્ર ગ્રંથનો પાઠ કરવો યોગ્ય છે કે નહીં.
ભક્તે પ્રેમાનંદ મહારાજને શું કહ્યું?
ભક્તે પ્રેમાનંદ મહારાજને શું કહ્યું?એક જિજ્ઞાસુ ભક્તે પ્રેમાનંદ મહારાજ સમક્ષ આ વિષય પર પોતાની શંકા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું:
“મહારાજ જી, હું નિયમિતપણે રામાયણનો પાઠ કરું છું, અને મારી સાથે કેટલાક અન્ય લોકો પણ તેનો પાઠ કરે છે. પરંતુ તે લોકો તમાકુ અને ગુટકા ખાય છે. હું તેમને વારંવાર ના પાડું છું કે આવું ન કરો, કારણ કે તે પવિત્ર ગ્રંથની મર્યાદાની વિરુદ્ધ છે, પરંતુ તેઓ મારી વાત માનતા નથી. તેમનું કહેવું છે કે ક્યાંય પણ સ્પષ્ટપણે એવું લખ્યું નથી કે તમાકુ અને ગુટકા ખાધા પછી રામાયણનો પાઠ ન કરી શકાય. આ વ્યક્તિ મહારાજને પૂછે છે કે કૃપા કરીને જણાવો, શું આવું કરવું ધર્મ અનુસાર યોગ્ય છે કે ખોટું?”
આ પ્રશ્ન માત્ર એક વ્યક્તિનો નથી, પરંતુ સમાજમાં વ્યાપેલી એક સામાન્ય મૂંઝવણને દર્શાવે છે, જ્યાં લોકો નશાની આદતને ધાર્મિક વિધિઓની શુદ્ધતા પર હાવી થવા દે છે.
પ્રેમાનંદ મહારાજે શું સ્પષ્ટ ઉત્તર આપ્યો?
વ્યક્તિના આ સંવેદનશીલ સવાલનો જવાબ આપતાં પ્રેમાનંદ મહારાજે તુરંત અને સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે આવું કરવું બિલકુલ ખોટું છે અને સંપૂર્ણપણે નિષિદ્ધ (Forbidden) છે.
મહારાજે પોતાના ઉપદેશમાં આ વાત પર ભાર મૂક્યો કે:
-
પવિત્રતા સર્વોપરી: રામાયણ હિંદુ ધર્મનો એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને પવિત્ર ગ્રંથ છે, જેના પાઠથી મનને શાંતિ મળે છે અને સકારાત્મકતા જળવાઈ રહે છે. કોઈપણ ધાર્મિક કે પવિત્ર કાર્ય કરતાં પહેલાં વ્યક્તિએ શારીરિક અને માનસિક રીતે શુદ્ધ હોવું જોઈએ.
-
નશીલા પદાર્થોનો નિષેધ: ગુટકા, તમાકુ કે કોઈપણ પ્રકારના નશીલા પદાર્થનું સેવન માત્ર સ્વાસ્થ્ય માટે જ હાનિકારક નથી, પરંતુ તે શરીર અને મનની પવિત્રતાને પણ ભંગ કરે છે. આવા પદાર્થોનું સેવન કરીને કોઈ પવિત્ર ગ્રંથનો પાઠ કરવો મર્યાદાનું ઉલ્લંઘન છે.
-
ગ્રંથનું સન્માન: મહારાજે સમજાવ્યું કે ભલે કોઈ નિયમ પુસ્તિકામાં સ્પષ્ટપણે એવું ન લખ્યું હોય કે ‘તમાકુ ખાધા પછી રામાયણ ન વાંચો’, પરંતુ તે સામાન્ય જ્ઞાન અને ધાર્મિક વિધિઓ પ્રત્યે સન્માન નો વિષય છે. જો આપણે કોઈ સંત પાસે ગંદા મોં લઈને ન જઈએ, તો ભગવાનના શબ્દો (ગ્રંથ) પાસે પણ તે જ શુદ્ધતા સાથે જવું જોઈએ.
-
પાપ તરફ ઈશારો: પ્રેમાનંદ મહારાજે આ કાર્યને અત્યંત ખોટું ગણાવ્યું, જે આડકતરી રીતે તેને એક પ્રકારનું પાપ અથવા અનાદર દર્શાવે છે.
શુદ્ધતા જાળવવાનો ઉપાય
શુદ્ધતા જાળવવાનો ઉપાયજોકે મહારાજે નશીલી વસ્તુઓના સેવન પછી પાઠ કરવાને સંપૂર્ણપણે નિષિદ્ધ ગણાવ્યું, પણ તેમણે એક વૈકલ્પિક ઉપાય પણ સૂચવ્યો જે શુદ્ધતા જાળવી રાખે છે:
-
પાનનો વિકલ્પ: જો વ્યક્તિને મુખ શુદ્ધિ (મોં શુદ્ધ કરવા) માટે કંઈક ખાવું જ હોય, તો તે પાન (Betel Leaf) ખાઈ શકે છે. પરંતુ મહારાજે સ્પષ્ટ કર્યું કે તે પાનમાં કોઈપણ પ્રકારનો નશીલો પદાર્થ (જેમ કે તમાકુ, ચૂનો વગેરે) ન નાખેલો હોવો જોઈએ. માત્ર સાદું, ધાર્મિક રીતે સ્વીકૃત પાન ખાઈને મુખ શુદ્ધિ કરી શકાય છે.
ઉપદેશનો સાર
પ્રેમાનંદ મહારાજના આ ઉપદેશનો સાર એ છે કે ધાર્મિક ક્રિયાઓમાં બાહ્ય કર્મકાંડો કરતાં આંતરિક અને શારીરિક શુદ્ધિનું મહત્વ વધારે છે. રામાયણનો પાઠ મનને પવિત્ર કરવા માટે કરવામાં આવે છે; જો પાઠ કરનારનું મુખ અને મન પોતે જ નશીલા પદાર્થોથી દૂષિત હોય, તો પાઠનો વાસ્તવિક લાભ મળી શકતો નથી. આ સંદેશ તમામ ધાર્મિક ગ્રંથોના પાઠ પર લાગુ થાય છે, જ્યાં શ્રદ્ધા અને પવિત્રતા જ ચાવી છે.
