ભગવાન અને ભક્તનો અનોખો સંબંધ: આપણી ઇચ્છાઓ ક્યારે અને કેવી રીતે પૂરી થાય છે?
ઘણીવાર આપણે મંદિરના પગથિયાં એ આશા સાથે ચઢીએ છીએ કે ત્યાં બેઠેલો ઈશ્વર આપણી ઝોળી ભરી દેશે. આપણે આપણી લાંબી ઈચ્છાઓની યાદી ભગવાન સામે રાખીએ છીએ અને તેના પૂરા થવાની રાહ જોઈએ છીએ. પરંતુ જ્યારે પ્રાર્થનાઓ અધૂરી રહી જાય છે, ત્યારે મનમાં શંકા, નિરાશા અને ક્યારેક ક્રોધ પણ જન્મે છે. આધુનિક યુગના મહાન સંત પૂજ્ય શ્રી હિત પ્રેમાનંદ ગોવિંદ શરણ જી મહારાજ આ વિષય પર ખૂબ જ તાર્કિક અને આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિકોણ રજૂ કરે છે.
ઇચ્છાઓની અનંત સાંકળ
માનવ સ્વભાવ છે કે તે હંમેશા ‘અપૂર્ણતા’ અનુભવે છે. એક ઈચ્છા પૂરી થાય કે તરત બીજી જન્મ લે છે. પ્રેમાનંદ જી મહારાજ કહે છે કે આપણે અવારનવાર ભગવાન પાસે એક ‘ભિખારી’ બનીને જઈએ છીએ, ‘ભક્ત’ બનીને નહીં. આપણે તેમની પાસે તે માંગીએ છીએ જે આપણને ગમે છે, પરંતુ ભગવાન આપણને તે આપે છે જે આપણા માટે કલ્યાણકારી હોય છે. જ્યારે આપણી કોઈ મનોકામના પૂરી નથી થતી, ત્યારે આપણે પ્રશ્ન કરીએ છીએ— “શું ભગવાન આપણને ભૂલી ગયા છે?”
શું તમે ‘પાત્રતા’ કેળવી છે?
મહારાજ જી એક કડવો પણ સત્ય સવાલ પૂછે છે— “ભગવાન તમારી ઈચ્છા કેમ પૂરી કરે?”
સંસારનો નિયમ છે કે કંઈક મેળવવા માટે કંઈક આપવું પડે છે અથવા પોતાની યોગ્યતા સાબિત કરવી પડે છે. મહારાજ જી કહે છે કે જો તમે ભગવાન પાસે કંઈક માંગી રહ્યા છો, તો જરા આત્મમંથન કરો:
-
શું તમે ક્યારેય નિઃસ્વાર્થ ભાવે તેમનું નામ લીધું છે?
-
શું તમે કઠિન તપસ્યા, વ્રત કે અનુષ્ઠાન કર્યા છે?
-
શું તમે તમારા જીવનમાં દીન-દુખિયાઓની સેવા કરી છે?
-
શું તમે દરેક સુખ-દુઃખમાં તેમને યાદ કર્યા, કે માત્ર મુસીબત આવતા જ તેમને પોકાર્યા?
જો આપણું જીવન માત્ર ઈન્દ્રિય સુખ અને સ્વાર્થમાં જ વીત્યું હોય, તો આપણે કયા અધિકારથી ઈશ્વર પાસે વિશેષ કૃપાની અપેક્ષા રાખી શકીએ?
ભગવાન સાથે ‘સોદો’ નહીં, ‘સંબંધ’ બાંધો
પ્રેમાનંદ જી મહારાજ એક ખૂબ જ સુંદર ઉદાહરણ આપે છે. તેઓ કહે છે કે આ સંસારને એક દુકાન સમજી લો અને ઈશ્વરને તેના માલિક.
-
ગ્રાહકનો સંબંધ: જ્યારે કોઈ અજાણ્યો ગ્રાહક દુકાન પર જાય છે, ત્યારે દુકાનદાર તેને વસ્તુ ત્યારે જ આપે છે જ્યારે તે તેની પૂરી કિંમત ચૂકવે છે. તેવી જ રીતે, જો તમારે ભગવાન પાસેથી કંઈક જોઈતું હોય, તો તમારે તેના બદલામાં ‘પુણ્ય’ અથવા ‘તપ’ની કિંમત ચૂકવવી પડશે.
-
પોતાપણાનો સંબંધ: પરંતુ જો દુકાનદારનો પોતાનો પુત્ર કે પરિવારનો કોઈ સભ્ય દુકાને આવે, તો દુકાનદાર તેને કોઈ પણ પૈસા લીધા વગર બધું જ આપી દે છે. કેમ? કારણ કે ત્યાં ‘સોદો’ નથી, ‘પોતાપણું’ છે.
મહારાજ જી કહે છે કે જે દિવસે તમે ભગવાનને પોતાના બનાવી લેશો, તમારે માંગવાની જરૂર જ નહીં પડે. જ્યારે તમે તેમના દાસ બની જાવ છો, તેમના સખા બની જાવ છો, ત્યારે તમારી દરેક જવાબદારી તેમની બની જાય છે.
વેપાર વાળી ભક્તિનો ત્યાગ કરો
વેપાર વાળી ભક્તિનો ત્યાગ કરોઘણીવાર લોકો ભગવાન સામે શરત રાખે છે— “હે ઈશ્વર, મારું આ કામ કરી દો, તો હું 11 કિલો લાડુ ચઢાવીશ અથવા સવા મહિનો દીવો પ્રગટાવીશ.” પ્રેમાનંદ જી મહારાજ આને ખૂબ જ ખોટું માને છે.
તેઓ કહે છે કે જે ઈશ્વરે આખા બ્રહ્માંડની રચના કરી છે, જેના ચરણોમાં લક્ષ્મીજી સ્વયં સેવા કરે છે, શું તે તમારા બે લાડુના ભૂખ્યા છે? ઈશ્વરને લાંચ આપી શકાતી નથી. આવો વ્યવહાર કોઈ રાજા સાથે નહીં, પણ કોઈ નોકર કે સામાન્ય વ્યક્તિ સાથે કરવામાં આવે છે. ભગવાનને એમ કહેવું કે “હું આ આપીશ તો તમે તે આપજો,” એ તેમના પ્રત્યેના તમારા અવિશ્વાસને દર્શાવે છે.
ભગવાન ક્યારે સાંભળે છે?
પ્રેમાનંદ જીના મતે, ભગવાન બે મુખ્ય સ્થિતિમાં મનોકામનાઓ પૂરી કરે છે:
-
પ્રારબ્ધ અને પુરુષાર્થનું મિલન: જ્યારે તમારા પૂર્વ જન્મોના પુણ્ય પ્રબળ હોય અને તમે વર્તમાનમાં સાચી દિશામાં પ્રયત્ન કરો છો, ત્યારે ભગવાનની કૃપા તેને ફળદાયી બનાવે છે.
-
પૂર્ણ શરણાગતિ: જ્યારે ભક્ત પૂરી રીતે ભગવાન પર આશ્રિત થઈ જાય છે અને કહે છે કે “પ્રભુ, હવે હું તમારો છું, તમે જે ઈચ્છો તે કરો,” ત્યારે ભગવાન તે ભક્તની દરેક જરૂરિયાતની જવાબદારી પોતે ઉપાડી લે છે.
ભક્તિનો સાચો માર્ગ શું છે?
મહારાજ જીનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે: ભગવાન પાસે વસ્તુઓ ન માંગો, પરંતુ સ્વયં ભગવાનને જ માંગી લો.
-
નામ જપ: નિરંતર ભગવાનના નામનું સ્મરણ કરો. આ તમારા અંતરાત્માને શુદ્ધ કરે છે.
-
નિઃસ્વાર્થ સેવા: કોઈ પણ ફળની ચિંતા કર્યા વગર કર્મ કરો.
-
સ્વીકાર્યતા: જે મળી રહ્યું છે, તેને ભગવાનનો પ્રસાદ સમજીને સ્વીકારો. જે નથી મળી રહ્યું, તેમાં પણ ભગવાનની કોઈ છુપી ભલાઈ જુઓ.
નિષ્કર્ષ
પ્રેમાનંદ જી મહારાજ શીખવે છે કે ભગવાન આપણી મનોકામનાઓ ત્યારે પૂરી કરે છે જ્યારે આપણે તેમના પ્રેમમાં ડૂબી જઈએ છીએ. ભક્તિ એ કોઈ વેપાર નથી, એ એક સંબંધ છે. જ્યારે તમે ભગવાનને પોતાના માનીને તેમને પ્રેમ કરવા લાગો છો, ત્યારે તેઓ માત્ર તમારી ઈચ્છાઓ જ પૂરી નથી કરતા, પરંતુ તમને તે ‘પરમાનંદ’ આપે છે જેની આગળ સંસારની તમામ મનોકામનાઓ તુચ્છ લાગે છે.
તેથી, હવે પછી જ્યારે મંદિરે જાઓ, ત્યારે તમારી યાદી ન ખોલો. બસ એટલું જ કહો— “પ્રભુ, હું તમારો છું અને તમે મારા છો.” આ જ એ રહસ્ય છે જેનાથી ઈશ્વરનું હૃદય જીતી શકાય છે.
