ભારત-ચીન સાથે રશિયાના સંબંધોમાં સંતુલન: પુતિનનું સ્પષ્ટ વલણ
રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનના ભારત પ્રવાસના પગલે ભારત અને ચીન બંને મહાસત્તાઓ સાથે રશિયા કેવી રીતે પોતાના સંબંધોમાં સંતુલન જાળવી રાખે છે તે અંગેની તેમની ટિપ્પણીઓ ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે. પુતિને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રશિયા ભારત અને ચીન વચ્ચેના સરહદી વિવાદમાં દખલ નહીં કરે. તેમણે બંને દેશોને ‘નજીકના મિત્રો’ ગણાવ્યા અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આ મુદ્દાઓનો ઉકેલ લાવવાની જવાબદારી નવી દિલ્હી અને બેઇજિંગના નેતૃત્વની છે.
ત્રિપક્ષીય સંબંધોનું મહત્વ
આંતરરાષ્ટ્રીય ભૂ-રાજકારણના વર્તમાન સંજોગોમાં, ભારત, ચીન અને રશિયાના ત્રિપક્ષીય સંબંધોનું મહત્વ ખૂબ વધી ગયું છે. યુક્રેન યુદ્ધને કારણે પશ્ચિમી દેશો દ્વારા રશિયા પર લગાવવામાં આવેલા વ્યાપક પ્રતિબંધો વચ્ચે, રશિયા માટે ભારત અને ચીન બંને સાથેના સંબંધોને મજબૂત કરવા અનિવાર્ય બન્યું છે. રશિયા આ બે એશિયન શક્તિઓ સાથેના વેપાર, ઊર્જા અને સુરક્ષા સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાના પ્રભાવને જાળવી રાખવા માંગે છે.
પુતિનનું સંતુલિત વલણ
એક ઇન્ટરવ્યુમાં, રશિયન રાષ્ટ્રપતિ પુતિનને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે એશિયાની આ બે મોટી શક્તિઓ — ભારત અને ચીન — જેમના વચ્ચે સરહદી મુદ્દાઓને લઈને સતત તણાવ રહે છે, તેમની સાથે રશિયા કેવી રીતે પોતાના સંબંધોને સંતુલિત કરે છે.
પુતિને સ્પષ્ટ જવાબ આપ્યો કે:
- દખલગીરીનો ઇનકાર: “રશિયા ભારત અને ચીન વચ્ચેના મામલામાં દખલ નહીં કરે.”
- નજીકના મિત્રો: તેમણે બંને દેશોને “અમારા સૌથી નજીકના મિત્રો” ગણાવ્યા.
- દ્વિપક્ષીય મામલો: પુતિને ભારપૂર્વક કહ્યું કે ભારત અને ચીન વચ્ચેના કોઈપણ મતભેદો સંપૂર્ણપણે દ્વિપક્ષીય મામલો છે અને તેને ઉકેલવાની જવાબદારી બંને દેશોની છે. તેમણે કહ્યું કે રશિયાને આ દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી.
આ નિવેદનો રશિયાની વિદેશ નીતિમાં વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા અને બંને દેશો સાથે સમાન અંતર જાળવી રાખવાની તેની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. રશિયા ભારત સાથે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વિશેષ અને વિશેષાધિકૃત વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી (દક્ષ, ઊર્જા, ન્યુક્લિયર કોઓપરેશન)ને અત્યંત મહત્વ આપે છે, જ્યારે બીજી તરફ, રશિયાની ચીન સાથેની ભાગીદારી પણ મજબૂત થઈ છે, ખાસ કરીને પશ્ચિમી દબાણ સામે.
મોદી અને શી જિનપિંગ પર વિશ્વાસ
પુતિને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ બંનેના નેતૃત્વમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો. તેમણે કહ્યું, “હું જાણું છું કે વડાપ્રધાન મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ તમામ મુદ્દાઓ, ભલે તે ગમે તેટલા જટિલ કેમ ન હોય, તેનો ઉકેલ શોધવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.”
તેમણે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો કે બંને નેતાઓ તણાવને ઓછો કરવા માંગે છે અને તેઓ આ સમસ્યાઓનો ઉકેલ શોધવા માટે સંપૂર્ણ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. તાજેતરમાં SCO (શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન) શિખર સંમેલન દરમિયાન પુતિન, મોદી અને શી જિનપિંગ વચ્ચેની અનૌપચારિક વાતચીતો પણ વૈશ્વિક મંચ પર આ ત્રણેય નેતાઓ વચ્ચેના વ્યક્તિગત સ્તરેના સારા સંબંધોનો સંકેત આપે છે.
રશિયાના દ્વિપક્ષીય સંબંધોનું કેન્દ્ર
રશિયાનું આ સંતુલિત વલણ દર્શાવે છે કે તે એકબીજા સાથે જોડાયેલા સંબંધોની નીતિમાં માને છે. રશિયા માને છે કે ભારત અને ચીન સાથેના તેના મજબૂત સંબંધો વિશ્વની સ્થિરતા માટે જરૂરી છે. તે કોઈ એક પક્ષે નમીને બીજા સાથેના સંબંધોને બગાડવા માંગતું નથી, પરંતુ બંનેને તેમના રાષ્ટ્રીય હિતો માટે મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર માને છે. આ નીતિથી રશિયાને વૈશ્વિક શક્તિ તરીકે પોતાનો પ્રભાવ જાળવી રાખવામાં અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં વિવિધતા લાવવામાં મદદ મળે છે.
પુતિને વડાપ્રધાન મોદીની પણ પ્રશંસા કરી હતી અને કહ્યું હતું કે મોદી કોઈના દબાણ સામે ઝૂકનારા નેતા નથી અને ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા જાળવી રાખવાની ક્ષમતાની દુનિયાએ નોંધ લીધી છે. રશિયાના મતે, ભારત એક “મહાન દેશ” છે જે ઝડપથી વિકાસ કરી રહ્યું છે અને મોદીના નેતૃત્વમાં દેશ આત્મનિર્ભરતાના લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરી રહ્યો છે.
સમગ્ર રીતે, પુતિનના નિવેદનો રશિયાની સામુદ્રિક વિદેશ નીતિને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે ભારત અને ચીન બંને સાથેના વ્યૂહાત્મક સંબંધોને એકબીજાથી સ્વતંત્ર રીતે અને પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોના આધારે આગળ વધારવા પર ભાર મૂકે છે.
