રાજેશ મહેતાની મુસીબત વધી: SEBIની તપાસમાં ખુલાસો, આટલી મોટી ગરબડ?
ભારતીય શેરબજારના નિયમનકાર સેબી (SEBI) એ તાજેતરમાં બેંગલુરુ સ્થિત જાણીતી ગોલ્ડ રિફાઇનર અને જ્વેલરી કંપની ‘રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ’ અને તેના પ્રમોટર રાજેશ મહેતા વિરુદ્ધ એક અત્યંત ગંભીર વચગાળાનો આદેશ જારી કર્યો છે. આ આદેશ બાદ રોકાણકારો અને કોર્પોરેટ જગતમાં ભારે ચર્ચા જાગી છે. સેબીએ કંપની પર નાણાકીય ગોટાળા, તપાસમાં અસહકાર અને કંપનીની આવક (Revenue) ને અનેક ગણી વધારીને દર્શાવવાનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
આ આખો મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે માર્ચ 2024માં એક શેરધારકે સેબીને ફરિયાદ કરી હતી. આ ફરિયાદમાં કંપનીના બુક-કીપિંગ અને ખાસ કરીને ‘ટ્રેડ રિસીવેબલ્સ’ (બાકી રહેલી લેણી રકમ) ને લઈને ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ ફરિયાદને ગંભીરતાથી લઈને સેબીએ એપ્રિલ 2020થી માર્ચ 2024 સુધીના સમયગાળાની તપાસ શરૂ કરી. આ તપાસ માટે સેબીએ ફોરેન્સિક ઓડિટર તરીકે ‘BDO India Services’ની નિમણૂક કરી હતી.
97% થી 99% આવક બનાવટી હોવાની આશંકા
109 પાનાના આ લાંબા અને ચોંકાવનારા આદેશમાં સેબીએ જણાવ્યું છે કે, પ્રાથમિક તપાસમાં એવા પુરાવા મળ્યા છે જે સૂચવે છે કે કંપનીએ પોતાની આવકને ખૂબ જ મોટા પાયે ફૂલાવીને દર્શાવી છે. સેબીનું માનવું છે કે કંપનીની કુલ આવકમાંથી લગભગ 97% થી 99% ભાગ કાં તો શંકાસ્પદ છે અથવા તે બનાવટી રીતે વધારીને દર્શાવવામાં આવ્યો છે. સેબીના પૂર્ણકાલિક સભ્ય કમલેશ ચંદ્ર વાર્ષ્ણેયે આ ઘટનાને ‘બેહદ ગંભીર અને અભૂતપૂર્વ’ ગણાવી છે.
તપાસમાં અસહકાર અને અધૂરા દસ્તાવેજો
સેબીનો આરોપ છે કે રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ અને તેના પ્રમોટરે તપાસ દરમિયાન બિલકુલ સહકાર આપ્યો નથી. કંપનીએ તપાસકર્તાઓને તેમના મુખ્ય એકાઉન્ટિંગ સિસ્ટમ સુધી પહોંચવા દીધા નથી અને ફોરેન્સિક ઓડિટર દ્વારા માંગવામાં આવેલા મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા નથી. પરિણામે, ફોરેન્સિક ઓડિટર કંપનીના મોટાભાગના નાણાકીય વ્યવહારોની ખરાઈ (Verification) કરવામાં અસમર્થ રહ્યા છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં, તો સપોર્ટિંગ ડોક્યુમેન્ટ્સ જ ઉપલબ્ધ નહોતા.
વિદેશી સબસિડિયરીઝનું શંકાસ્પદ નેટવર્ક
તપાસમાં માત્ર ભારતીય એકમો જ નહીં, પરંતુ વિદેશમાં આવેલી કંપનીઓની ભૂમિકા પણ શંકાના દાયરામાં છે. કંપનીની સિંગાપોર અને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ સ્થિત સબસિડિયરીઝ જેમ કે, ‘REL Singapore’, ‘Global Gold Refineries AG’ અને જાણીતી ગોલ્ડ રિફાઇનરી ‘Valcambi’ સાથેના વ્યવહારોની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. સેબીનું કહેવું છે કે કંપનીએ ફંડને એવી રીતે ફેરવ્યું છે (Round Tripping) કે જેથી નાણાંનો મૂળ સ્ત્રોત અને તેની છેલ્લી ડેસ્ટિનેશન જાણી શકાય નહીં. આ પ્રકારની નાણાકીય ગૂંચવણને કારણે કંપનીના બેલેન્સ શીટની વિશ્વસનીયતા પર મોટા પ્રશ્નાર્થ ચિન્હો લાગી ગયા છે.
પ્રમોટર રાજેશ મહેતા પર કડક કાર્યવાહી
સેબીએ કંપનીના પ્રમોટર રાજેશ મહેતા વિરુદ્ધ આકરા પગલાં લીધા છે. આગામી આદેશ સુધી રાજેશ મહેતાને રાજેશ એક્સપોર્ટ્સની સિક્યોરિટીઝ ખરીદવા, વેચવા કે તેમાં કોઈ પણ પ્રકારના સોદા કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણયનો હેતુ બજારમાં રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરવાનો અને શેરબજારની પારદર્શિતા જાળવી રાખવાનો છે.
