રૂપિયામાં ૧૩૦ પૈસાનો ઐતિહાસિક ઉછાળો: RBI એ સટ્ટાખોરી રોકવા બેંકો પર કસ્યો સકંજો; ડોલર સામે રૂપિયો ₹૯૩.૫૯ ના સ્તરે
માર્ચ મહિનાની શરૂઆતથી ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષને કારણે ભારતીય રૂપિયો સતત દબાણમાં હતો. યુદ્ધ શરૂ થયા પછી રૂપિયો ૪% થી વધુ ઘટ્યો હતો, જેના કારણે તે એશિયાની સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરતી ચલણોમાં સામેલ થઈ ગયો હતો. જોકે, આજે સોમવારે સવારે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના એક કડક નિર્દેશને કારણે રૂપિયામાં ૧૩૦ પૈસાનો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. અગાઉના સત્રમાં ₹૯૪.૮૫ ના રેકોર્ડ નીચા સ્તરે બંધ થયેલો રૂપિયો આજે મજબૂતી સાથે ₹૯૩.૫૯ પર ખુલ્યો છે.
RBI ની કડકાઈ: શું છે નવો નિયમ?
રૂપિયાના મૂલ્યમાં થઈ રહેલા અસાધારણ ઘટાડાને રોકવા માટે RBI એ હસ્તક્ષેપ કર્યો છે. કેન્દ્રીય બેંકે તમામ ખાનગી અને વિદેશી બેંકોને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ ભારતીય ચલણમાં તેમની ‘નેટ ઓપન પોઝિશન’ (Net Open Position – NOP) ને $૧૦૦ મિલિયન સુધી સીમિત રાખે.
-
ડેડલાઈન: બેંકોએ ૧૦ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ સુધીમાં આ મર્યાદાનું ચુસ્તપણે પાલન કરવાનું રહેશે.
-
ઉદ્દેશ્ય: આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ ચલણ બજારમાં થતી સટ્ટાખોરીને અટકાવવાનો છે, જ્યાં બેંકો ડોલરનો સંગ્રહ કરીને રૂપિયા પર દબાણ વધારતી હોય છે.
યુદ્ધની અસરો અને રિકવરી
માર્ચ ૨૦૨૬ માં ઈરાન યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા પછી કાચા તેલના ભાવમાં થયેલા વધારાએ ભારતીય રૂપિયાને નબળો પાડ્યો હતો. RBI અત્યાર સુધી સ્પોટ અને ફોરવર્ડ માર્કેટમાં ડોલર વેચીને રૂપિયાને ટેકો આપી રહી હતી, પરંતુ આજનો આ વ્યૂહાત્મક નિર્ણય ‘ગેમ-ચેન્જર’ સાબિત થયો છે. બેંકોએ પોતાની વધારાની પોઝિશન હળવી કરવાની શરૂઆત કરતા જ બજારમાં ડોલરનો પુરવઠો વધ્યો અને રૂપિયો મજબૂત થયો.
નિષ્ણાતોનો મત: શું આ તેજી ટકશે?
બજારના નિષ્ણાતો માને છે કે રૂપિયામાં જોવા મળેલી આ મજબૂતી મુખ્યત્વે ટેકનિકલ અને નિયમનકારી ફેરફારોને કારણે છે. મૂળભૂત રીતે વૈશ્વિક સ્થિતિ હજુ પણ તણાવપૂર્ણ છે. જો યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે અને તેલના ભાવ વધશે, તો રૂપિયો ફરી દબાણમાં આવી શકે છે. જોકે, હાલ પૂરતું RBI ના આ પગલાએ રૂપિયાને વધુ ગગડતો અટકાવી દીધો છે.
સામાન્ય જનતા પર શું અસર થશે?
રૂપિયો મજબૂત થવાથી આયાત સસ્તી થશે, જે મોંઘવારી ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ વસ્તુઓ અને ખાદ્ય તેલ જેવી આયાતી ચીજોના ભાવમાં લાંબા ગાળે સ્થિરતા આવી શકે છે.
રોજ RBI એ સાબિત કર્યું છે કે તે ભારતીય અર્થતંત્રને સુરક્ષિત રાખવા માટે કોઈ પણ કડક નિર્ણય લેવા તૈયાર છે. આગામી ૧૦ એપ્રિલ સુધીમાં બેંકો કેવી રીતે આ નિયમનું પાલન કરે છે તેના પર રૂપિયાની ભાવિ દિશા નિર્ભર રહેશે.
