RBIએ બેંકોને આપ્યો ₹૩૦૦ કરોડનો મોટો ફટકો, હવે ગ્રાહકો પાસેથી SMS એલર્ટના નામે નહીં વસૂલાય ચાર્જ
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ દેશભરના લાખો અને કરોડો સામાન્ય બેંક ખાતાધારકોના હિતમાં એક અત્યંત પ્રશંસનીય અને મોટો નિર્ણય લીધો છે. આરબીઆઈના આ કડક આદેશથી દેશની સરકારી અને ખાનગી ક્ષેત્રની મોટી બેંકોને બહુ મોટો આર્થિક આંચકો લાગ્યો છે. ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ (ET) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્રીય બેંકે એક નવો ક્રાંતિકારી દિશાનિર્દેશ જારી કર્યો છે, જેમાં બેંકો દ્વારા નિયમોના પાલન, પ્રમોશનલ મેસેજ કે સામાન્ય જાગૃતિના નામે ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવામાં આવતી એસએમએસ (SMS) ફી પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. આરબીઆઈના આ આકરા વલણને કારણે દેશની બેંકોને વાર્ષિક અંદાજે ₹૩૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી ગુમાવવી પડે તેવી પ્રબળ સંભાવના સેવાઈ રહી છે. આ નિર્ણયથી સામાન્ય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પરનો બોજ ચોક્કસપણે ઓછો થશે.
ગ્રાહકોના ખાતામાંથી કપાતા રૂપિયા હવે બચશે
અત્યાર સુધી દેશની લગભગ તમામ નાની-મોટી વ્યાપારી બેંકો પોતાના ગ્રાહકોને બેંકિંગ વ્યવહારો અને અન્ય માહિતી આપવા બદલ દર ત્રણ મહિને (ક્વાર્ટરલી) અંદાજે ૧૫ થી ૧૮ રૂપિયા વત્તા ટેક્સ ગ્રાહકોના ખાતામાંથી ગુપચુપ રીતે કાપી લેતી હતી. સામાન્ય ગ્રાહક માટે આ રકમ નાની હોઈ શકે છે, પરંતુ કરોડો ગ્રાહકોના ખાતા ધરાવતી મોટી બેંકો માટે આ વાર્ષિક કમાણીનો બહુ મોટો સ્ત્રોત હતો.
નવા પ્રતિબંધો બાદ, દરેક મોટી બેંકને વાર્ષિક આશરે ૩૬૦ કરોડ રૂપિયા સુધીનું જંગી નુકસાન સહન કરવું પડી શકે છે. જો કે, બેંકિંગ ક્ષેત્રના અગ્રણી વિષ્ણાતોનું એવું પણ માનવું છે કે બેંકો આ કરોડો રૂપિયાના નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે કોઈ નવો પિત્તો અજમાવી શકે છે. એવું બની શકે કે આગામી સમયમાં બેંકો ગુપ્ત રીતે એકાઉન્ટ મેન્ટેનન્સ ચાર્જ વધારી દે અથવા ખાતામાં લઘુત્તમ બેલેન્સ (મિનિમમ બેલેન્સ) ન જાળવવા બદલ વસૂલાતો દંડ વધુ કડક કરી દે.
₹૫૦૦ થી નાના વ્યવહારો માટે હવે એસએમએસ ફરજિયાત નથી
રિઝર્વ બેંકે બેંકો પર કડક નિયંત્રણો લાદવાની સાથે સાથે તેમને ડિજિટલ ખર્ચ ઘટાડવા માટે એક નાની રાહત પણ આપી છે. નવા નિયમ મુજબ, ₹૫૦૦ કે તેથી ઓછી રકમના સૂક્ષ્મ વ્યવહારો (માઈક્રો ટ્રાન્ઝેક્શન) માટે ગ્રાહકોને એસએમએસ એલર્ટ મોકલવું હવે બેંકો માટે કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત રહેશે નહીં, પરંતુ વૈકલ્પિક રહેશે.
આમ છતાં, એચડીએફસી (HDFC) અને આઈસીઆઈસીઆઈ (ICICI) જેવી દેશની અગ્રણી ખાનગી બેંકો નાના વ્યવહારો માટે પણ સંદેશા મોકલવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ નહીં કરે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ડિજિટલ યુગમાં ગ્રાહકો દરેક નાના-મોટા ટ્રાન્ઝેક્શનની ત્વરિત માહિતી મેળવવા ટેવાયેલા છે. તદુપરાંત, આજે પણ ઓનલાઈન બેંકિંગ ફ્રોડ અને સાયબર ગુનાઓને અટકાવવા માટે તાત્કાલિક એસએમએસ એલર્ટને સૌથી સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય માધ્યમ માનવામાં આવે છે.
ટેલિકોમ સેક્ટર પ્રભાવિત થશે, સ્માર્ટ એપ્સનો માર્ગ ખુલશે
આરબીઆઈના આ એક જ નિર્ણયની સીધી અસર માત્ર બેંકો પર જ નહીં, પરંતુ દેશની મોટી ટેલિકોમ કંપનીઓ પર પણ પડવાની છે. એક આંકડા મુજબ, ભારતમાં થતા કુલ રિટેલ અને ઓનલાઈન વ્યવહારોમાંથી આશરે ૬૦ થી ૭૦ ટકા વ્યવહારો ₹૫૦૦ થી ઓછી રકમના હોય છે. હવે જ્યારે આ નાના વ્યવહારો પર એસએમએસ મોકલવાની અનિવાર્યતા ઘટી જશે, ત્યારે ટેલિકોમ કંપનીઓના કોમર્શિયલ એસએમએસ ટ્રાફિકમાં સીધો ૨૦ ટકાનો ઘટાડો નોંધાશે, જે તેમની આવક ઘટાડશે.
બીજી તરફ, બેંકો હવે ટેલિકોમના મોંઘા એસએમએસ ખર્ચમાંથી બચવા માટે ટેકનોલોજીનો આશરો લેશે. ગ્રાહકોનો ડિજિટલ અનુભવ સુધારવા અને પોતાનો ઓપરેટિંગ ખર્ચ બચાવવા માટે હવે બેંકો વોટ્સએપ (WhatsApp Business), ગૂગલ આરસીએસ (Google RCS) અને પોતાની સત્તાવાર મોબાઈલ એપ્લિકેશનની ફ્રી પુશ નોટિફિકેશન (Push Notifications) જેવા અત્યંત સસ્તા, હાઈટેક અને સ્માર્ટ ડિજિટલ વિકલ્પો તરફ ઝડપથી આગળ વધશે.
