શું HDFC બેંક સંકટમાં છે? જાણો RBI એ શા માટે બેંકને ‘D-SIB’ (મહત્વની બેંક) ગણાવીને રોકાણકારોને આશ્વાસન આપ્યું
HDFC બેંકના ચેરમેન અતાનુ ચક્રવર્તીના અચાનક રાજીનામા બાદ જે અફરાતફરી સર્જાઈ હતી, તેમાં હવે દેશની સર્વોચ્ચ બેંક એટલે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ મધ્યસ્થી કરી છે. ચક્રવર્તીએ જ્યારે ‘નૈતિકતા અને સિદ્ધાંતો’ના મુદ્દે પદ છોડ્યું, ત્યારે રોકાણકારો અને લાખો ગ્રાહકોના મનમાં એક જ ફાળ પડી હતી કે શું આટલી મોટી બેંકના આંતરિક વહીવટમાં કોઈ મોટું જોખમ છે? આ ડરને દૂર કરવા માટે ગુરુવારે RBI એ એક મહત્વનું નિવેદન બહાર પાડ્યું છે. RBI એ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે તેઓએ બેંકમાં બનેલી તાજેતરની ઘટનાઓની નોંધ લીધી છે અને ચેરમેન પદ માટે નવી વચગાળાની વ્યવસ્થાને મંજૂરી આપી દીધી છે.
સૌથી રાહતની વાત એ છે કે RBI એ બેંકના કામકાજ કે ગવર્નન્સ (વહીવટ) ને લઈને ચાલી રહેલી તમામ અટકળો પર પૂર્ણવિરામ મૂકતા કહ્યું છે કે રેકોર્ડ પર એવી કોઈ મોટી ચિંતા નથી જેનાથી ગભરાવું પડે. કેન્દ્રીય બેંકના મતે HDFC બેંકનું સંચાલન યોગ્ય રીતે ચાલી રહ્યું છે અને રાજીનામાની અસર બેંકની દૈનિક કામગીરી પર નહીં પડે.
D-SIB નો દરજ્જો અને બેંકની આર્થિક સદ્ધરતા
RBI એ પોતાના નિવેદનમાં HDFC બેંકને ‘ડોમેસ્ટિકલી સિસ્ટમિકલી ઈમ્પોર્ટન્ટ બેંક’ (D-SIB) ગણાવી છે. આ એવો દરજ્જો છે જેનો અર્થ થાય છે કે આ બેંક દેશના અર્થતંત્ર માટે એટલી મહત્વની છે કે તેનું ડૂબવું અશક્ય છે (Too big to fail). RBI ના મતે બેંકના ફાઈનાન્શિયલ રિપોર્ટ્સ અત્યંત મજબૂત છે, તેનું બોર્ડ પ્રોફેશનલ રીતે કાર્ય કરે છે અને મેનેજમેન્ટ ટીમ પણ સંપૂર્ણ રીતે સક્ષમ છે. સમયાંતરે કરવામાં આવતા મૂલ્યાંકનના આધારે બેંકની આંતરિક સિસ્ટમમાં કોઈ ખામી જોવા મળી નથી.
બેંકની આર્થિક સ્થિતિ વિશે વાત કરતા RBI એ ઉમેર્યું કે બેંક પાસે પૂરતી મૂડી (Capital) ઉપલબ્ધ છે અને લિક્વિડિટી (રોકડ પ્રવાહ) ની પણ કોઈ અછત નથી. આનો સીધો અર્થ એ છે કે બેંકના ગ્રાહકોની થાપણો સંપૂર્ણ સુરક્ષિત છે. જોકે, અતાનુ ચક્રવર્તીએ જે ‘મૂલ્યો અને નૈતિકતા’ના મતભેદોની વાત કરી છે, તે બાબતે RBI બોર્ડ અને મેનેજમેન્ટ સાથે સતત સંપર્કમાં રહેશે જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ પારદર્શિતાનો અભાવ ન રહે.
શેરબજારમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ: ઘટાડા બાદ રિકવરીનો પ્રયાસ
19 માર્ચની સવાર HDFC બેંકના શેરધારકો માટે આંચકા સમાન હતી. ચેરમેનના રાજીનામાના સમાચારની અસરમાં શેર 8 ટકાથી વધુના ઘટાડા સાથે રૂ. 770 ના સ્તરે ખુલ્યા હતા. આટલા મોટા ઘટાડાથી બજારમાં હાહાકાર મચી ગયો હતો. જોકે, બપોરના સમયે જ્યારે RBI નું નિવેદન આવ્યું કે બેંકના કામકાજમાં કોઈ જોખમ નથી, ત્યારે શેરમાં થોડી રિકવરી જોવા મળી હતી. બપોરે 12 વાગ્યાની આસપાસ શેર લગભગ 4 ટકાના ઘટાડા સાથે રૂ. 808 ના સ્તરે ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો.
રોકાણકારો અત્યારે ‘થોભો અને રાહ જુઓ’ની નીતિ અપનાવી રહ્યા છે. બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે RBI ની દખલગીરીથી ગભરાટ ઓછો થયો છે, પરંતુ અતાનુ ચક્રવર્તી જેવા અનુભવી અધિકારીએ ઉઠાવેલા સવાલો હજુ પણ હવામાં છે. બેંકના શેર માટે આગામી થોડા દિવસો કટોકટીના રહેશે, કારણ કે રોકાણકારો હવે બેંકના ત્રિમાસિક પરિણામો અને નવા ચેરમેન દ્વારા લેવામાં આવનારા નિર્ણયો પર નજર રાખશે.
કેકી મિસ્ત્રીની વચગાળાની જવાબદારી અને ટ્રાન્ઝિશન પિરિયડ
અતાનુ ચક્રવર્તીના રાજીનામા બાદ ખાલી પડેલી જગ્યા ભરવા માટે HDFC બેંકે કેકી મિસ્ત્રીને વચગાળાના પાર્ટ-ટાઈમ ચેરમેન તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. કેકી મિસ્ત્રી એચડીએફસી ગ્રુપના જૂના જોગી ગણાય છે અને તેમની પાસે દાયકાઓનો અનુભવ છે. RBI એ આ ‘ટ્રાન્ઝિશન એરેન્જમેન્ટ’ને મંજૂરી આપી છે જેથી બેંકના નેતૃત્વમાં કોઈ શૂન્યાવકાશ ન સર્જાય.
આ નિમણૂક પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બેંકના કામકાજમાં સાતત્ય જાળવી રાખવાનો અને રોકાણકારોને એવો સંદેશ આપવાનો છે કે બેંક અનુભવી હાથોમાં સુરક્ષિત છે. જોકે, આ માત્ર ત્રણ મહિના માટેની વચગાળાની વ્યવસ્થા છે. આ સમયગાળા દરમિયાન બેંકે કાયમી ચેરમેનની શોધ કરવી પડશે જે અતાનુ ચક્રવર્તીએ ઉભા કરેલા નૈતિક પ્રશ્નોનું નિરાકરણ લાવી શકે અને મેનેજમેન્ટ સાથે તાલમેલ બેસાડી શકે.
ભવિષ્યની વ્યૂહરચના અને મર્જરના અધૂરા ફાયદા
અતાનુ ચક્રવર્તીએ તેમના રાજીનામાના પત્રમાં HDFC લિમિટેડ અને HDFC બેંકના મર્જરનો ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે આ મર્જરથી બેંક મોટી તો બની છે, પણ તેના ખરા ફાયદા હજુ સામે આવવાના બાકી છે. RBI પણ આ બાબતે સજાગ છે. મર્જર પછી જે પ્રકારની ઓપરેશનલ પડકારો ઉભા થયા છે, તેને પહોંચી વળવા માટે બેંકનું સંચાલન પારદર્શક હોવું અનિવાર્ય છે.
RBI એ ખાતરી આપી છે કે તેઓ બેંકના બોર્ડ સાથે સતત સંવાદ ચાલુ રાખશે. આનો સંકેત એ છે કે ભલે અત્યારે કોઈ ગંભીર ચિંતા નથી, પરંતુ રેગ્યુલેટર તરીકે RBI હવે HDFC બેંકની પ્રત્યેક હિલચાલ પર ઝીણવટભરી નજર રાખશે. બેંક માટે હવે પડકાર એ છે કે તે પોતાની છબી સુધારે અને એ સાબિત કરે કે તેના ‘મૂલ્યો અને નૈતિકતા’ એટલા જ મજબૂત છે જેટલી તેની બેલેન્સશીટ.
