મર્જરના ફાયદા બાકી છે અને સિદ્ધાંતો સાથે બાંધછોડ મંજૂર નથી – અતાનુ ચક્રવર્તીનો બેંકને આખરી સલામ
દેશની સૌથી મોટી ખાનગી બેંક, HDFC બેંકમાં અત્યારે વહીવટી અને નાણાકીય સ્તરે ભારે હલચલ જોવા મળી રહી છે. બેંકના પાર્ટ-ટાઈમ ચેરમેન અને ઈન્ડિપેન્ડન્ટ ડાયરેક્ટર અતાનુ ચક્રવર્તીએ 18 માર્ચના રોજ અચાનક પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દેતા બેંકિંગ જગતમાં સોપો પડી ગયો છે. ચક્રવર્તીએ માત્ર પદ જ નથી છોડ્યું, પરંતુ તેમના રાજીનામાના પત્રમાં જે કારણો આપ્યા છે તેણે રોકાણકારો અને ગ્રાહકોમાં ચિંતા જગાવી છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે બેંકની અંદર કેટલીક એવી પ્રક્રિયાઓ અને ઘટનાઓ બની રહી હતી જે તેમના નૈતિક મૂલ્યો અને સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ હતી. આ પ્રકારનું નિવેદન જ્યારે કોઈ ટોચના હોદ્દેદાર તરફથી આવે ત્યારે તે સંસ્થાની આંતરિક કામગીરી પર અનેક પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ઉભા કરે છે.
ચક્રવર્તીના આ પગલા બાદ ભારતીય રિઝર્વ બેંકે (RBI) ત્વરિત કાર્યવાહી કરી છે. બેંકમાં કામગીરી ખોરવાય નહીં તે માટે કેકી મિસ્ત્રીને 19 માર્ચથી ત્રણ મહિના માટે વચગાળાના પાર્ટ-ટાઈમ ચેરમેન તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, આ ફેરબદલ છતાં બજારમાં ભયનો માહોલ છે, જેની સીધી અસર બેંકના શેરના ભાવ પર જોવા મળી છે.
નૈતિકતાનો સંઘર્ષ અને રાજીનામા પાછળના ગંભીર સંકેતો
અતાનુ ચક્રવર્તી 2021માં HDFC બેંકના બોર્ડમાં જોડાયા હતા. એક અનુભવી વહીવટકર્તા તરીકે તેમની પાસેથી ઘણી અપેક્ષાઓ હતી. તેમણે પોતાના પત્રમાં પૃષ્ટિ કરી છે કે છેલ્લા બે વર્ષ દરમિયાન તેમણે બેંકની અંદર એવી કાર્યપદ્ધતિઓ જોઈ જે તેમની પર્સનલ એથિક્સ સાથે મેળ ખાતી નહોતી. સામાન્ય રીતે બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં આટલા મોટા પદ પર બેઠેલી વ્યક્તિ જ્યારે “નૈતિકતા” (Ethics) શબ્દનો પ્રયોગ કરે, ત્યારે તે કોઈ મોટી આંતરિક ગરબડ કે વહીવટી ખામી તરફ ઈશારો કરે છે.
ચક્રવર્તીએ ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે આ સિવાય રાજીનામું આપવાનું બીજું કોઈ મોટું કારણ નથી. આનો અર્થ એ થયો કે બેંકના મેનેજમેન્ટ અને ચેરમેન વચ્ચે કોઈ ગહન વૈચારિક મતભેદ અથવા તો પારદર્શિતાનો અભાવ હોઈ શકે છે. આ ઘટનાએ કોર્પોરેટ ગવર્નન્સના નિષ્ણાતોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે, કારણ કે HDFC જેવી મજબૂત સંસ્થામાં આ પ્રકારનો વિવાદ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.
HDFC અને HDFC Bank ના વિલીનીકરણ પર પ્રતિક્રિયા
પોતાના કાર્યકાળને યાદ કરતા અતાનુ ચક્રવર્તીએ HDFC લિમિટેડ અને HDFC બેંકના ઐતિહાસિક વિલીનીકરણનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે આ મર્જરથી બેંક દેશનું બીજા નંબરનું સૌથી મોટું બેંકિંગ જૂથ તો બની ગયું છે, પરંતુ તેના અસલી ફાયદાઓ હજુ સુધી ગ્રાહકો કે શેરધારકો સુધી પહોંચ્યા નથી. મર્જર પછી જે રીતે બેંકનું કદ વધ્યું છે, તેની સામે તેની કામગીરીમાં કેટલીક જટિલતાઓ પણ વધી છે.
તેમણે સંકેત આપ્યો કે આટલા મોટા પરિવર્તન પછી બેંક જે વ્યૂહાત્મક માર્ગ પર હોવી જોઈએ, તેમાં ક્યાંક ને ક્યાંક ખામી રહી ગઈ હોય તેવું તેમને લાગી રહ્યું છે. વિલીનીકરણ પછી બેંકના નફા અને ડિપોઝિટ ગ્રોથ પર જે દબાણ જોવા મળ્યું છે, તે કદાચ આ આંતરિક અસંતોષનું એક કારણ હોઈ શકે છે.
શેરબજારમાં કડાકો: રોકાણકારોના અબજો રૂપિયા ધોવાયા
ચેરમેનના રાજીનામાના સમાચાર વાયુવેગે ફેલાતા જ શેરબજારમાં HDFC બેંકના શેરમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી હતી. આજે ટ્રેડિંગ દરમિયાન શેરના ભાવમાં 8 ટકા જેટલો તોતિંગ ઘટાડો નોંધાયો છે. રોકાણકારોમાં એવી આશંકા છે કે જો ચેરમેન કક્ષાની વ્યક્તિ નૈતિકતાના મુદ્દે રાજીનામું આપતી હોય, તો બેંકની બેલેન્સશીટ અથવા આંતરિક વહીવટમાં કંઈક મોટું નુકસાન હોઈ શકે છે.
HDFC બેંક નિફ્ટી અને સેન્સેક્સમાં મોટું વજન ધરાવે છે, તેથી આ ઘટાડાની અસર આખા શેરબજાર પર જોવા મળી હતી. વિશ્લેષકો માને છે કે જ્યાં સુધી બેંક મેનેજમેન્ટ આ બાબતે વધુ સ્પષ્ટતા નહીં કરે અને નવા કાયમી ચેરમેનની નિમણૂક નહીં થાય, ત્યાં સુધી શેરના ભાવમાં અસ્થિરતા જળવાઈ રહેશે.
કેકી મિસ્ત્રીની વચગાળાની નિમણૂક અને ભવિષ્યના પડકારો
RBI દ્વારા કેકી મિસ્ત્રીને જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે, જેઓ HDFC ગ્રુપનો બહોળો અનુભવ ધરાવે છે. ત્રણ મહિનાના આ ટૂંકા ગાળામાં તેમની સામે સૌથી મોટો પડકાર રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ફરી જીતવાનો રહેશે. આ ઉપરાંત, અતાનુ ચક્રવર્તીએ જે પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે, તેની તપાસ કરવી અને બેંકની અંદર પારદર્શિતા લાવવી તે નવી મેનેજમેન્ટ ટીમ માટે પ્રાથમિકતા બની રહેશે.
આગામી દિવસોમાં HDFC બેંક માટે કસોટીનો સમય છે. બેંકે માત્ર પોતાની નાણાકીય સ્થિતિ જ નહીં, પરંતુ પોતાની છબીને પણ સુધારવી પડશે. જો અન્ય કોઈ ડાયરેક્ટર પણ આ વિવાદમાં સામેલ હોવાનું બહાર આવશે, તો મુશ્કેલીઓ વધી શકે છે. હાલમાં તો તમામની નજર આગામી બોર્ડ મીટિંગ અને બેંકના સત્તાવાર ખુલાસા પર ટકેલી છે.
