આંખોની નીચે ડાર્ક સર્કલ્સ કેમ થાય છે? જાણો મુખ્ય કારણો, ઘરગથ્થુ ઉપાય અને ક્યારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી
આંખોની નીચે કાળા ઘેરા એટલે કે ડાર્ક સર્કલ્સ આજકાલ ઘણા લોકોમાં જોવા મળતી સામાન્ય સમસ્યા છે. ખાસ કરીને ઊંઘની અનિયમિતતા, લાંબા સમય સુધી મોબાઈલ કે કમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ, તણાવ અને જીવનશૈલીમાં થયેલા ફેરફારને કારણે આંખોની આસપાસનો ભાગ થાકેલો દેખાઈ શકે છે. જોકે દરેક વ્યક્તિમાં ડાર્ક સર્કલ્સનું કારણ એકસરખું હોય એવું જરૂરી નથી.
કેટલાક લોકોમાં ડાર્ક સર્કલ્સ થોડા સમય માટે જોવા મળે છે, જ્યારે કેટલાકમાં તે લાંબા સમય સુધી રહે છે. ઉંમર વધવાની સાથે આંખોની આસપાસની ત્વચામાં થતા કુદરતી ફેરફારો પણ આ સમસ્યાને વધુ સ્પષ્ટ બનાવી શકે છે. તેથી માત્ર કોઈ એક કારણને જવાબદાર માનવાને બદલે તેની પાછળના સંભવિત કારણોને સમજવું જરૂરી છે.
ડાર્ક સર્કલ્સ એટલે શું?
આંખોની નીચેની ત્વચા ચહેરાના અન્ય ભાગની સરખામણીએ ખૂબ પાતળી અને સંવેદનશીલ હોય છે. આ વિસ્તારમાં લોહીની નસો વધુ દેખાઈ શકે છે અને ઉંમર, પિગમેન્ટેશન અથવા ત્વચાની રચનામાં થતા ફેરફારને કારણે આંખોની નીચેનો ભાગ ઘેરો દેખાઈ શકે છે.
ક્યારેક આંખોની નીચેનો કાળો દેખાતો ભાગ ખરેખર ત્વચાનો રંગ બદલાવવાને કારણે હોય છે, જ્યારે કેટલીક વખત આંખોની નીચે પડતી છાયાને કારણે પણ ડાર્ક સર્કલ્સ જેવા લાગે છે. એટલે ડાર્ક સર્કલ્સનું સ્વરૂપ વ્યક્તિ પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
પૂરતી ઊંઘ ન મળવી
ડાર્ક સર્કલ્સ પાછળનું સૌથી સામાન્ય કારણ ઊંઘની અછત માનવામાં આવે છે. જો તમે નિયમિત રીતે મોડા સૂવો છો અથવા ઊંઘનો સમય પૂરતો નથી, તો ચહેરો થાકેલો અને નિસ્તેજ દેખાઈ શકે છે.
ઊંઘ ઓછી થવાથી આંખોની નીચેની નસો વધુ સ્પષ્ટ દેખાઈ શકે છે. આંખોની આસપાસ સોજો અથવા થાક પણ દેખાઈ શકે છે, જેના કારણે નીચેનો ભાગ વધુ ઘેરો લાગતો હોય છે.
એટલે ડાર્ક સર્કલ્સ ઓછા કરવા માટે સૌથી પહેલાં તમારી ઊંઘની દિનચર્યા સુધારવી જરૂરી છે. પુખ્ત વયના મોટાભાગના લોકોને સામાન્ય રીતે દરરોજ લગભગ 7થી 9 કલાકની ઊંઘની જરૂર પડે છે.
મોબાઈલ અને કમ્પ્યુટરનો વધુ ઉપયોગ
આજની જીવનશૈલીમાં મોબાઈલ, લેપટોપ અને કમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ ટાળવો મુશ્કેલ છે. કલાકો સુધી સ્ક્રીન સામે બેસી રહેવાના કારણે આંખોમાં થાક, સૂકાશ અથવા અસ્વસ્થતા થઈ શકે છે.
સ્ક્રીનનો સીધો સંપર્ક ડાર્ક સર્કલ્સનું એકમાત્ર કારણ નથી, પરંતુ લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન જોવાને કારણે ઊંઘમાં વિક્ષેપ અને આંખોનો થાક વધે તો આંખોની નીચેનો ભાગ વધુ થાકેલો દેખાઈ શકે છે.
જો તમારું કામ સતત કમ્પ્યુટર પર હોય તો સમયાંતરે સ્ક્રીનથી નજર હટાવવી, આંખોને આરામ આપવો અને પૂરતી ઊંઘ લેવી ફાયદાકારક બની શકે છે.
શરીરમાં પાણીની કમી
શરીરને પૂરતું હાઇડ્રેશન ન મળે ત્યારે ત્વચા સૂકી અને નિસ્તેજ દેખાઈ શકે છે. આંખોની નીચેની પાતળી ત્વચા પર આ અસર વધુ સ્પષ્ટ દેખાઈ શકે છે.
તેથી દિવસ દરમિયાન નિયમિત રીતે પાણી પીવું જરૂરી છે. જોકે દરેક વ્યક્તિ માટે પાણીની જરૂરિયાત એકસરખી હોતી નથી. હવામાન, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ઉંમર અને અન્ય પરિબળો પ્રમાણે પાણીની જરૂરિયાત બદલાઈ શકે છે.
માત્ર ડાર્ક સર્કલ્સ દૂર કરવા માટે ખૂબ વધારે પાણી પીવાની જરૂર નથી. તેના બદલે શરીરને નિયમિત રીતે હાઇડ્રેટ રાખવાની ટેવ બનાવવી વધુ યોગ્ય છે.
વધુ પડતો તડકો પણ કારણ બની શકે
સૂર્યના અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોના લાંબા સમયના સંપર્કથી ત્વચામાં પિગમેન્ટેશન વધી શકે છે. આંખોની આસપાસની નાજુક ત્વચા પણ સૂર્યપ્રકાશથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
જો તમે લાંબા સમય સુધી બહાર રહેતા હો તો ચહેરા પર સનસ્ક્રીન લગાવવી અને આંખોને સીધા તડકાથી બચાવવા સનગ્લાસનો ઉપયોગ કરવો મદદરૂપ થઈ શકે છે.
આંખોની આસપાસ સનસ્ક્રીન લગાવતી વખતે તેને આંખની અંદર ન જાય તેનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
તણાવ અને અનિયમિત જીવનશૈલી
આજના સમયમાં કામનો વધતો બોજ, સતત તણાવ અને અનિયમિત દિનચર્યા પણ ચહેરા પર અસર કરી શકે છે. લાંબા સમય સુધી તણાવ રહેતો હોય અને તેની સાથે ઊંઘ પણ ઓછી થતી હોય તો આંખોની આસપાસ થાક વધુ સ્પષ્ટ દેખાઈ શકે છે.
તેથી માત્ર ક્રીમ કે ઘરગથ્થુ ઉપાય પર આધાર રાખવાને બદલે નિયમિત ઊંઘ, સંતુલિત આહાર, શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને તણાવ ઘટાડવાની ટેવ પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
વારસાગત કારણ પણ હોઈ શકે
દરેક ડાર્ક સર્કલ્સ પાછળ ખરાબ ઊંઘ અથવા મોબાઈલ જવાબદાર હોય એવું જરૂરી નથી. કેટલાક લોકોમાં આંખોની નીચેનો ઘેરો ભાગ વારસાગત રીતે હોય છે.
પરિવારમાં માતા-પિતા અથવા અન્ય નજીકના સભ્યોમાં આ પ્રકારની સમસ્યા જોવા મળતી હોય તો વ્યક્તિમાં પણ ડાર્ક સર્કલ્સ થવાની સંભાવના હોઈ શકે છે.
આવા કિસ્સામાં જીવનશૈલી સુધારવાથી દેખાવમાં થોડો સુધારો થઈ શકે છે, પરંતુ ડાર્ક સર્કલ્સ સંપૂર્ણપણે દૂર થાય તે જરૂરી નથી.
ઉંમર વધવાથી પણ ડાર્ક સર્કલ્સ દેખાઈ શકે
ઉંમર વધવાની સાથે ત્વચામાં કોલેજન અને કુદરતી સ્થિતિસ્થાપકતા ઘટી શકે છે. આંખોની આસપાસની ત્વચા પાતળી થવાથી નીચેની નસો વધુ સ્પષ્ટ દેખાઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત આંખોની આસપાસના ફેટમાં ફેરફાર થવાથી અથવા આંખોની નીચે ખાડા જેવા દેખાવાથી પડછાયો પડી શકે છે. પરિણામે ડાર્ક સર્કલ્સ વધુ દેખાય છે.
આ કુદરતી પ્રક્રિયા હોવાથી તેને માત્ર ઘરગથ્થુ ઉપાયથી સંપૂર્ણપણે દૂર કરવી હંમેશાં શક્ય નથી.
એલર્જી અને આંખોને વારંવાર ઘસવાની ટેવ
કેટલાક લોકોને એલર્જીના કારણે આંખોમાં ખંજવાળ, પાણી આવવું અથવા લાલાશ થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં આંખોને વારંવાર ઘસવાથી આસપાસની નાજુક ત્વચામાં બળતરા થઈ શકે છે અને ઘેરાશ વધુ દેખાઈ શકે છે.
જો તમને વારંવાર આંખોમાં ખંજવાળ કે પાણી આવતું હોય તો તેનું કારણ સમજવું જરૂરી છે. આંખોને ઘસવાને બદલે યોગ્ય તબીબી સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે.
ડાર્ક સર્કલ્સ ઘટાડવા માટે શું કરવું?
સૌથી પહેલાં તમારી રોજિંદી દિનચર્યા પર ધ્યાન આપો. દરરોજ લગભગ એકસરખા સમયે સૂવાની અને જાગવાની ટેવ બનાવો. પૂરતી ઊંઘ લો અને રાત્રે સૂતા પહેલાં મોબાઈલનો વધુ પડતો ઉપયોગ ટાળવાનો પ્રયાસ કરો.
દિવસ દરમિયાન પૂરતું પાણી પીવો અને આહારમાં વિવિધ પ્રકારના ફળો, શાકભાજી, દાળ, કઠોળ અને અન્ય પૌષ્ટિક ખોરાકનો સમાવેશ કરો. સંતુલિત આહાર ત્વચા સહિત સમગ્ર શરીરના સ્વાસ્થ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
બહાર નીકળતી વખતે સનસ્ક્રીન અને સનગ્લાસનો ઉપયોગ કરવો પણ ફાયદાકારક છે. ખાસ કરીને લાંબા સમય સુધી સીધા સૂર્યપ્રકાશમાં રહેવાનું હોય ત્યારે ત્વચાને સુરક્ષિત રાખવી જરૂરી છે.
આંખોની નીચે ઠંડી પટ્ટી રાખવાથી રાહત મળી શકે
જો આંખોની આસપાસ થાક અથવા હળવો સોજો હોય તો થોડીવાર માટે ઠંડી પટ્ટી રાખવાથી આરામ મળી શકે છે. ઠંડકને કારણે સોજો થોડો ઓછો દેખાઈ શકે છે.
પરંતુ બરફને સીધો આંખોની આસપાસની ત્વચા પર ન લગાવવો જોઈએ. ઠંડા પાણીમાં ભીંજવેલું સ્વચ્છ કપડું અથવા યોગ્ય કોલ્ડ કોમ્પ્રેસ ઉપયોગમાં લઈ શકાય.
આ ઉપાયથી ડાર્ક સર્કલ્સનું મૂળ કારણ દૂર થતું નથી, પરંતુ આંખોની આસપાસના થાકેલા દેખાવમાં અસ્થાયી રાહત મળી શકે છે.
આઈ ક્રીમ પસંદ કરતી વખતે રાખો સાવચેતી
ડાર્ક સર્કલ્સ માટે બજારમાં અનેક પ્રકારની આઈ ક્રીમ ઉપલબ્ધ છે. કેટલાક ઉત્પાદનોમાં વિટામિન C, હાયલ્યુરોનિક એસિડ અથવા રેટિનોઇડ જેવા ઘટકો હોય છે.
આ ઘટકો કેટલાક લોકોમાં ત્વચાના દેખાવને સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે, પરંતુ દરેક વ્યક્તિની ત્વચા અલગ હોય છે. આંખોની આસપાસની ત્વચા ખૂબ સંવેદનશીલ હોવાથી કોઈપણ નવી પ્રોડક્ટ સીધી રીતે નિયમિત ઉપયોગમાં લેતા પહેલાં સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
ખાસ કરીને રેટિનોલ અથવા અન્ય સક્રિય ઘટકો ધરાવતા ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરતા પહેલાં ત્વચા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય રહેશે. આંખની અંદર કોઈપણ ક્રીમ કે પ્રોડક્ટ ન જાય તેનું ધ્યાન રાખવું પણ ખૂબ જરૂરી છે.
ઘરગથ્થુ નુસખા અજમાવતા પહેલાં પણ સાવચેત રહો
ડાર્ક સર્કલ્સ માટે સોશિયલ મીડિયા પર અનેક ઘરગથ્થુ નુસખા જોવા મળે છે. પરંતુ આંખોની આસપાસની ત્વચા નાજુક હોવાથી લીંબુનો રસ, બેકિંગ સોડા અથવા અન્ય તીવ્ર વસ્તુઓ સીધી લગાવવી યોગ્ય નથી.
આવા પદાર્થોથી બળતરા, એલર્જી અથવા ત્વચાને નુકસાન થઈ શકે છે. ખાસ કરીને આંખની નજીક કોઈપણ વસ્તુનો ઉપયોગ કરતા પહેલાં તેની સલામતી વિશે ખાતરી કરવી જરૂરી છે.
ક્યારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી?
જો ડાર્ક સર્કલ્સ લાંબા સમયથી હોય અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કર્યા પછી પણ તેમાં કોઈ સુધારો ન દેખાય, તો ત્વચા નિષ્ણાત અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લઈ શકાય છે.
ખાસ કરીને જો આંખોની નીચે અચાનક વધારે સોજો આવે, એક જ આંખની આસપાસ અસામાન્ય ફેરફાર દેખાય, ત્વચામાં અન્ય સમસ્યાઓ સાથે ડાર્કનેસ વધે અથવા આંખોને લગતી બીજી તકલીફ પણ હોય તો તેને માત્ર સુંદરતાની સમસ્યા માનીને અવગણવી નહીં.
માત્ર સુંદરતાનો નહીં, જીવનશૈલીનો પણ સંકેત
ડાર્ક સર્કલ્સ હંમેશાં કોઈ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાનું લક્ષણ હોય એવું નથી. ઘણી વખત તે ઊંઘ, થાક, વારસાગત લક્ષણો, ત્વચાનો પ્રકાર અથવા સૂર્યપ્રકાશ જેવા સામાન્ય કારણો સાથે સંકળાયેલા હોય છે.
તેથી તેને ઘટાડવા માટે સૌથી પહેલાં પૂરતી ઊંઘ, યોગ્ય હાઇડ્રેશન, સંતુલિત આહાર, સૂર્યથી રક્ષણ અને આંખોની યોગ્ય કાળજી જેવી મૂળભૂત બાબતો પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. જો સમસ્યા સતત રહેતી હોય અથવા તેની સાથે અન્ય લક્ષણો જોવા મળે તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી સૌથી યોગ્ય રસ્તો છે.
