કેદારનાથ ધામમાં આસ્થાનો મહાસાગર: આવકમાં 34% નો જંગી ઉછાળો, જાણો ક્યાં વપરાય છે ભક્તોનું દાન
ઉત્તરાખંડના પવિત્ર હિમાલયમાં સ્થિત કેદારનાથ મંદિર પ્રત્યે દેશ-વિદેશના શ્રદ્ધાળુઓની શ્રદ્ધા સતત વધી રહી છે. નોઈડાના RTI કાર્યકર્તા અમિત ગુપ્તા દ્વારા માંગવામાં આવેલી માહિતીમાં ચોંકાવનારા અને સુખદ આંકડા સામે આવ્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 દરમિયાન કેદારનાથ મંદિરની કુલ આવક 71.06 કરોડ રૂપિયા નોંધાઈ છે. આ રકમ ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 34.32% વધુ છે. ગયા વર્ષે (2023-24) આ આવક 52.90 કરોડ રૂપિયા હતી, જેનો અર્થ છે કે માત્ર એક જ વર્ષમાં મંદિરે 18 કરોડ રૂપિયાની વધારાની કમાણી કરી છે.
આવકના મુખ્ય સ્ત્રોત: ક્યાંથી આવ્યા આટલા નાણાં?
મંદિર સમિતિએ આપેલી માહિતી મુજબ, આ 71.06 કરોડ રૂપિયાની આવક માત્ર દાનપેટીમાંથી જ નથી આવી, પરંતુ તેમાં વિવિધ સેવાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે:
વિશેષ પૂજા: ભક્તો દ્વારા કરવામાં આવતી વિશેષ પૂજાઓમાંથી મંદિરને 14.18 કરોડ રૂપિયા મળ્યા છે.
થાળી ભેટ (દાન): મંદિરમાં ધરાવવામાં આવતી થાળી અને સીધા દાન દ્વારા 9.59 કરોડ રૂપિયા એકત્ર થયા છે.
હેલિકોપ્ટર સેવા: કેદારનાથ જવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી હેલિકોપ્ટર સેવાઓ દ્વારા સમિતિને 3.19 કરોડ રૂપિયાની આવક થઈ છે.
હુંડી અને વિશેષ દાન: દાનપેટી (હુંડી) અને મોટા દાતાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા વિશેષ દાનમાંથી 4.46 કરોડ રૂપિયા પ્રાપ્ત થયા છે.
અન્ય: ‘યાત્રી ભોગ’ સેવા દ્વારા 1.56 કરોડ અને રોકાણ પરના વ્યાજ દ્વારા 2.75 કરોડ રૂપિયાની આવક થઈ છે.
ગયા વર્ષના બાકી રહેલા 3.77 કરોડ રૂપિયા ઉમેરતા, રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લામાં મંદિર પાસે કુલ 74.84 કરોડ રૂપિયાનું ભંડોળ ઉપલબ્ધ હતું.
ખર્ચનો હિસાબ: ક્યાં ખર્ચાય છે આ કરોડો રૂપિયા?
જ્યાં આવક વધી છે, તેની સામે વ્યવસ્થાઓ પાછળનો ખર્ચ પણ વધ્યો છે. વર્ષ 2024-25 દરમિયાન મંદિરનો કુલ ખર્ચ 66.39 કરોડ રૂપિયા રહ્યો હતો. તેની સરખામણીએ વર્ષ 2023-24માં આવક 52.90 કરોડ હતી જ્યારે ખર્ચ 54.16 કરોડ રૂપિયા થયો હતો. એટલે કે ગયા વર્ષે આવક કરતા ખર્ચ વધુ હતો, જે આ વર્ષે સરભર થયો છે.
કર્મચારીઓનો પગાર અને જાળવણી
મંદિર સમિતિના અધ્યક્ષ હેમંત દ્વિવેદીએ જણાવ્યું હતું કે સમિતિ માત્ર કેદારનાથ જ નહીં, પણ બદ્રીનાથ સહિત અન્ય 47 મંદિરોનું સંચાલન કરે છે. આ વિશાળ વ્યવસ્થા ચલાવવા માટે મોટી માનવશક્તિની જરૂર પડે છે.
કર્મચારીઓ: સમિતિ પાસે કાયમી અને સીઝનલ મળીને અંદાજે 600 થી 700 કર્મચારીઓ છે.
પગાર: આ કર્મચારીઓના પગાર પાછળ જ વાર્ષિક 20 થી 25 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે.
સંપત્તિની જાળવણી: દાનની આ રકમથી મંદિરો ઉપરાંત સમિતિ હસ્તકના 27 ગેસ્ટ હાઉસ અને 7 શાળાઓનું સંચાલન અને જાળવણી કરવામાં આવે છે.
શ્રદ્ધાળુઓની સુવિધાઓ પર ભાર
અધ્યક્ષે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે આવકનો મોટો હિસ્સો શ્રદ્ધાળુઓ અને પ્રવાસીઓની સુવિધાઓ વધારવા માટે વાપરવામાં આવે છે. કેદારનાથ જેવા દુર્ગમ વિસ્તારમાં મંદિર ખુલવા અને બંધ થવાના સમયગાળા દરમિયાન ભારે સમારકામ અને જાળવણીના કામો કરવા પડે છે, જેમાં મોટો ખર્ચ થાય છે. વીજળી, પાણી, સફાઈ અને મુસાફરો માટે રહેવા-જમવાની વ્યવસ્થા આ બજેટમાંથી જ પૂરી કરવામાં આવે છે.
