રિલાયન્સની ડિજિટલ ત્રાડ: ગૂગલના 1 GW પ્રોજેક્ટને પછાડી અંબાણી બનાવશે એશિયાનું સૌથી મોટું AI ડેટા હબ
રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે વિશાખાપટ્ટનમમાં ૧.૫ ગીગાવોટ (GW) ક્ષમતા ધરાવતું ડેટા સેન્ટર ક્લસ્ટર સ્થાપવાની જાહેરાત કરી છે. ₹૧.૬ લાખ કરોડના આ પ્રોજેક્ટમાં માત્ર ડેટા સ્ટોરેજ જ નહીં, પણ સોલાર બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે તે જ પ્રદેશમાં સ્થિત ગૂગલના ૧ ગીગાવોટના પ્રોજેક્ટ કરતા પણ મોટો અને આધુનિક હશે.
રોકાણનું ગણિત: ₹૧.૬ લાખ કરોડ ક્યાં વપરાશે?
રિલાયન્સના આ મેગા પ્રોજેક્ટને બે મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે: ૧. ડેટા સેન્ટર ક્લસ્ટર: આ પ્રોજેક્ટમાં અંદાજે ₹૧.૦૮ લાખ કરોડનું રોકાણ ડેટા સેન્ટરના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને AI સર્વર્સ પાછળ કરવામાં આવશે. ૨. નવીનીકરણીય ઊર્જા (Renewable Energy): ડેટા સેન્ટરને સતત પાવર સપ્લાયની જરૂર હોય છે. આ માટે રિલાયન્સ ₹૫૧,૩૦૦ કરોડનો ખર્ચ સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ અને બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ પાછળ કરશે, જેથી આ ક્લસ્ટર સંપૂર્ણપણે ગ્રીન એનર્જી પર ચાલી શકે.
ત્રણ તબક્કામાં તૈયાર થશે ‘ગીગા-સ્કેલ AI’ હબ
રિલાયન્સે આ ક્લસ્ટરને ત્રણ તબક્કામાં તૈયાર કરવાની યોજના બનાવી છે. કંપનીએ સરકાર પાસે કુલ ૯૩૫ એકર જમીનની માંગણી કરી છે.
-
પ્રથમ તબક્કો (૫૦૦ MW): વિશાખાપટ્ટનમના પોલીપલ્લી ગામમાં ૩૦૦ એકર જમીન પર પ્રથમ તબક્કાનું કામ શરૂ થશે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૮ સુધીમાં અહીં વાણિજ્યિક ઉત્પાદન શરૂ થઈ જવાની ધારણા છે.
-
બીજો અને ત્રીજો તબક્કો: બીજા તબક્કા માટે ૬૩૫ એકર જમીન ફાળવવામાં આવશે, જ્યાં બાકીની ૧ GW ક્ષમતા વિકસાવવામાં આવશે. આ ક્લસ્ટર ભોગપુરમ એરપોર્ટની નજીક હોવાથી તેને લોજિસ્ટિક્સનો મોટો ફાયદો મળશે.
ગૂગલ વિરુદ્ધ રિલાયન્સ: વિશાખાપટ્ટનમમાં ટક્કર
વિશાખાપટ્ટનમ હાલમાં ડેટા સેન્ટરોનું વૈશ્વિક હબ બની રહ્યું છે. મંગળવારે ગૂગલના ૧૫ બિલિયન ડોલરના ૧ GW પ્રોજેક્ટનું ઉદ્ઘાટન થવાનું છે, પરંતુ રિલાયન્સે ૧.૫ GW ની જાહેરાત કરીને પહેલેથી જ ગૂગલને પાછળ છોડી દીધું છે. આ ઉપરાંત, Sify (૫૦૦ MW), અદાણીકોનેક્સ, ટાટા અને એરટેલ જેવી કંપનીઓ પણ આ રેસમાં છે. આંધ્રપ્રદેશ સરકારે ૨૦૨૬ સુધીમાં ૬ GW હોસ્ટિંગ ક્ષમતાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, જેમાં રિલાયન્સનો ફાળો સૌથી મોટો રહેશે.
સરકાર તરફથી મળતા લાભો અને પ્રોત્સાહનો
આંધ્રપ્રદેશની ‘ડેટા સેન્ટર પોલિસી ૪.૦’ હેઠળ રિલાયન્સને અનેક મોટા ફાયદાઓ મળશે:
-
GST ભરપાઈ: કેપિટલ ગુડ્સ પર ૧૦૦% સ્ટેટ જીએસટી પરત મળશે.
-
મશીનરી સબસિડી: મશીનરીની ખરીદી પર ૧૦% કેપિટલ સબસિડી આપવામાં આવશે.
-
વીજળીનો સીધો લાભ: ૩૦૦ MW થી મોટી ક્ષમતા ધરાવતા પ્રોજેક્ટ્સને સીધી વીજળી ખરીદવા માટે ‘ડીમ્ડ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન લાઇસન્સ’ મળશે, જેનાથી પાવર ખર્ચમાં ધરખમ ઘટાડો થશે.
ભારત માટે આ પ્રોજેક્ટ કેમ મહત્વનો છે?
૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના આ પ્રોજેક્ટથી ભારત હવે ડેટા માટે વિદેશી કંપનીઓ પર નિર્ભર નહીં રહે. AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) ના યુગમાં ડેટા પ્રોસેસિંગની ક્ષમતા જે દેશ પાસે વધુ હશે, તે જ દેશ વિશ્વ પર રાજ કરશે. રિલાયન્સનો આ ગીગા-સ્કેલ પ્રોજેક્ટ ભારતના ડિજિટલ અર્થતંત્રને નવી ઊંચાઈએ લઈ જશે અને વિશાખાપટ્ટનમને વિશ્વના ડેટા મેપ પર ટોચનું સ્થાન અપાવશે. આ માત્ર એક બિઝનેસ ડીલ નથી, પણ ‘આત્મનિર્ભર ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ તરફનું સૌથી મોટું ડગલું છે
