RBIએ વ્યાજદરમાં ફેરફાર ન કર્યો તો પણ EMI કેમ ઘટશે? સમજો MCLR ની ખાસ ફોર્મ્યુલા
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) એ તાજેતરમાં પોતાની મહત્વપૂર્ણ બેઠક બાદ નિર્ણય લેતા દેશમાં રેપો રેટ ૫.૨૫ ટકાના સ્તરે યથાવત રાખવાની જાહેરાત કરી છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ માં વ્યાજદરમાં ૨૫ બેસિસ પોઈન્ટનો ઘટાડો કર્યા બાદથી કેન્દ્રીય બેંકે નીતિગત દરોમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય અથવા સ્થાનિક સ્તરે સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા રેપો રેટ સ્થિર રાખવામાં આવે ત્યારે લોનધારકોની હોમ લોન કે અન્ય ફ્લોટિંગ રેટ લોનની ઇએમઆઈ (EMI) પણ સ્થિર રહે છે. પરંતુ બેંકિંગ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, રેપો રેટમાં ફેરફાર ન થાય તો પણ વર્ષ ૨૦૨૬ માં ઘણા ગ્રાહકોની હોમ લોનનો હપ્તો ઘટી શકે છે.
તમારી લોન કયા બેન્ચમાર્ક સાથે જોડાયેલી છે?
હોમ લોનનો હપ્તો ઘટશે કે વધશે તેનો મુખ્ય આધાર તમારી લોન કયા બેન્ચમાર્ક સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલી છે તેના પર રહેલો છે. વર્તમાન સમયમાં બેંકો મુખ્યત્વે બે પ્રકારના બેન્ચમાર્ક પર ફ્લોટિંગ રેટ લોન આપે છે. પહેલું છે બાહ્ય બેન્ચમાર્ક એટલે કે રેપો-લિંક્ડ લેન્ડિંગ રેટ (RLLR), અને બીજું છે બેંકનો આંતરિક બેન્ચમાર્ક એટલે કે માર્જિનલ કોસ્ટ ઓફ ફંડ્સ-બેઝ્ડ લેન્ડિંગ રેટ (MCLR).
જે ગ્રાહકોની લોન સીધી રેપો રેટ સાથે જોડાયેલી હોય છે, તેમના વ્યાજદરો આરબીઆઈના નિર્ણયની સાથે જ બદલાય છે. પરંતુ જો તમારી લોન થોડી જૂની હોય અને તે MCLR અથવા બેઝ રેટ સાથે જોડાયેલી હોય, તો રેપો રેટ સ્થિર હોવા છતાં પણ બેંક દ્વારા પોતાના ભંડોળના ખર્ચમાં કરાયેલા ઘટાડાનો લાભ તમને મળી શકે છે.
MCLR લોન અને રીસેટ ડેટનું સરળ ગણિત
જ્યારે તમે MCLR આધારિત હોમ લોન લો છો, ત્યારે બેંક સામાન્ય રીતે એક વર્ષની મુદત ધરાવતો વ્યાજદર નક્કી કરે છે. આ સિસ્ટમમાં કરાર મુજબ ‘રીસેટ તારીખ’ ઉમેરવામાં આવે છે. આરબીઆઈ જ્યારે પણ રેપો રેટમાં ઘટાડો કે વધારો કરે છે, તેની તુરંત અસર MCLR લોનધારકોના માસિક હપ્તા પર જોવા મળતી નથી.
ઉદાહરણ તરીકે, જો અગાઉના મહિનાઓમાં બેંકે પોતાના આંતરિક ખર્ચાઓ ઘટી જવાને કારણે MCLR દરમાં ઘટાડો કર્યો હોય, તો તે ઘટેલા દરનો લાભ તમને તમારી લોનની ‘રીસેટ તારીખ’ આવે ત્યારે જ મળશે. જો તમારી લોનની રીસેટ તારીખ આગામી દિવસોમાં આવી રહી હોય, તો ભલે આરબીઆઈએ હાલમાં રેપો રેટ સ્થિર રાખ્યો હોય, પરંતુ બેંકના અગાઉ ઘટેલા MCLR ના આધારે તમારો નવો વ્યાજદર આગામી એક વર્ષ માટે નીચલા સ્તરે લૉક થઈ જશે, જેનાથી તમારો માસિક ઇએમઆઈ ઓછો થઈ જશે.
બેંકોના આંતરિક કોસ્ટ ઓફ ફંડ્સમાં ફેરફાર
આરબીઆઈના નીતિગત દરો ઉપરાંત બેંકો પોતે ડિપોઝિટ દરો અને પોતાના ફંડિંગ ખર્ચના આધારે સમયાંતરે આંતરિક MCLR દરની સમીક્ષા કરતી હોય છે. જ્યારે બેંકો પોતાની થાપણો પરનું વ્યાજ ઘટાડે છે અથવા તેમની પાસે પર્યાપ્ત લિક્વિડિટી હોય છે, ત્યારે તેઓ પોતાના ધિરાણ દરો ઘટાડે છે. આથી, ૨૦૨૬ ના વર્ષમાં પોતાની લોન રીસેટ તારીખ નજીક આવતા જ હજારો હોમ લોન ગ્રાહકોને વ્યાજદરમાં ઘટાડાનો પ્રત્યક્ષ લાભ મળશે અને તેમની માસિક EMI માં રાહત જોવા મળશે.
