શું તમને પણ આવે છે આવા ફેક કોલ? હૈદરાબાદમાં નિવૃત્ત જિલ્લા ન્યાયાધીશ સાથે થઈ મોટી છેતરપિંડી
હૈદરાબાદમાં બનેલી એક ચોંકાવનારી ઘટનાએ સમગ્ર દેશને સ્તબ્ધ કરી દીધો છે. સાયબર ઠગોએ એક 69 વર્ષીય નિવૃત્ત જિલ્લા ન્યાયાધીશ (Retired District Judge) ને પોતાની જાળમાં ફસાવીને 1 કરોડ રૂપિયાથી વધુની છેતરપિંડી કરી છે. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે સાયબર ગુનેગારો કેટલા શાતિર બની ગયા છે કે કાયદાના જાણકાર વ્યક્તિ પણ તેમની જાળમાં ફસાઈ શકે છે. ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ (Digital Arrest) નામનો આ નવો સ્કેમ અત્યારે સૌથી મોટું જોખમ બનીને ઉભરી રહ્યો છે. ચાલો વિગતવાર જાણીએ કે આ છેતરપિંડી કેવી રીતે થઈ અને તમે તેનાથી કેવી રીતે બચી શકો છો.
શું છે ડિજિટલ અરેસ્ટ? નિવૃત્ત જજ સાથે કેવી રીતે થઈ છેતરપિંડી?
‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ એ સાયબર અપરાધીઓ દ્વારા અપનાવવામાં આવતી એક મનોવૈજ્ઞાનિક રમત છે. આ કિસ્સામાં, ઠગોએ નિવૃત્ત જજને ફોન કર્યો અને પોતાને તપાસ એજન્સી (ED અથવા CBI) ના ઉચ્ચ અધિકારીઓ તરીકે ઓળખાવ્યા. તેમણે જજને ડરાવ્યા કે તેમનો મોબાઈલ નંબર ‘મહિલા તસ્કરી’ (Human Trafficking) અને અન્ય ગંભીર મની લોન્ડરિંગ ગુનાઓ સાથે જોડાયેલો છે.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પર આવા ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે સ્વાભાવિક રીતે ગભરાઈ જાય છે. ઠગોએ જજને વીડિયો કોલ પર રહેવા અને ક્યાંય પણ ન જવા માટે દબાણ કર્યું, જેને તેઓ ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ કહે છે. તપાસના નામે અને કેસમાંથી મુક્તિ અપાવવાના બહાને, ઠગોએ જજ પાસેથી અલગ-અલગ હપ્તામાં 1 કરોડ રૂપિયાથી વધુની રકમ પોતાના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરાવી લીધી. જ્યારે જજને અહેસાસ થયો કે કોઈ પણ સરકારી એજન્સી આ રીતે ફોન પર પૈસા માંગતી નથી, ત્યારે તેમણે પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી.
સાયબર ઠગોની મોડસ ઓપરેન્ડી: કેવી રીતે ફસાવે છે જાળમાં?
સાયબર ગુનેગારો અત્યંત વ્યાવસાયિક રીતે કામ કરે છે, જેના કારણે સામાન્ય માણસને શંકા જતી નથી. તેઓ મુખ્યત્વે નીચે મુજબની રીતો અપનાવે છે:
-
નકલી ઓળખ અને વાતાવરણ: ઠગો ઘણીવાર પોલીસ સ્ટેશન જેવું બેકગ્રાઉન્ડ સેટ કરે છે અથવા પોલીસના યુનિફોર્મમાં વીડિયો કોલ કરે છે. તેઓ નકલી આઈડી કાર્ડ અને કોર્ટના નકલી વોરંટ પણ વોટ્સએપ પર મોકલે છે.
-
ગંભીર આરોપોનું દબાણ: તેઓ ડ્રગ્સની હેરાફેરી, પોર્નોગ્રાફી અથવા આતંકવાદી ગતિવિધિઓ જેવા ગંભીર આરોપો લગાવે છે જેથી વ્યક્તિ સામાજિક પ્રતિષ્ઠા ગુમાવવાના ડરથી તરત જ તેમની વાત માની લે.
-
ગોપનીયતાના સોગંદ: ઠગો પીડિતને કહે છે કે આ તપાસ અત્યંત ગુપ્ત છે અને જો તેઓ કોઈને પણ જણાવશે, તો તેમના પરિવારને પણ જેલમાં મોકલી દેવામાં આવશે. આ ડરને કારણે પીડિત વ્યક્તિ પોતાના સ્વજનોની સલાહ પણ નથી લઈ શકતી.
-
ત્વરિત પેમેન્ટ: ‘કેસ સેટલ’ કરવા અથવા બેંક ખાતાની તપાસના નામે તેઓ તાત્કાલિક પૈસા ટ્રાન્સફર કરવાનું દબાણ કરે છે.
ડિજિટલ અરેસ્ટ અને સાયબર ફ્રોડથી બચવા માટેની સાવચેતીઓ
કાયદાકીય રીતે જોઈએ તો ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ જેવી કોઈ જોગવાઈ ભારતીય કાયદામાં નથી. કોઈપણ પોલીસ કે તપાસ એજન્સી ક્યારેય વીડિયો કોલ પર કોઈને અરેસ્ટ કરતી નથી કે પૈસાની માંગણી કરતી નથી. બચવા માટે આ બાબતો ગાંઠે બાંધી લો:
૧. ગભરાશો નહીં: જો કોઈ તમને ફોન પર ડરાવે, તો સૌથી પહેલા શાંત રહો. યાદ રાખો કે સાચો પોલીસ અધિકારી ક્યારેય વોટ્સએપ વીડિયો કોલ પર તપાસ નહીં કરે.
૨. વિગતોની તપાસ કરો: જો કોઈ એજન્સીના નામે ફોન આવે, તો તરત જ નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈને તપાસ કરો અથવા સત્તાવાર હેલ્પલાઇન પર સંપર્ક કરો.
૩. પર્સનલ માહિતી શેર ન કરો: બેંક વિગતો, ઓટીપી અથવા તમારા દસ્તાવેજોની સોફ્ટ કોપી અજાણ્યા નંબર પર ક્યારેય મોકલશો નહીં.
૪. કોલ કાપી નાખો: જો તમને શંકા લાગે કે ફોન કરનાર વ્યક્તિ તમને બિનજરૂરી ડરાવી રહી છે, તો તરત જ કોલ કાપી નાખો અને તે નંબરને બ્લોક કરી દો.
સાયબર છેતરપિંડી થાય તો શું કરવું? (ઇમરજન્સી સ્ટેપ્સ)
જો કમનસીબે તમે અથવા તમારી ઓળખીતી કોઈ વ્યક્તિ આવા ફ્રોડનો શિકાર બને છે, તો સમય બગાડ્યા વગર નીચે મુજબના પગલાં ભરો:
-
ગોલ્ડન અવર (Golden Hour): છેતરપિંડી થયાના પ્રથમ ૧-૨ કલાક ખૂબ મહત્વના છે. જો તમે તરત જ જાણ કરશો, તો બેંક તે રકમને ફ્રીઝ કરી શકે છે અને તમારા પૈસા પાછા મળી શકે છે.
-
હેલ્પલાઇન નંબર ૧૯૩૦: તાત્કાલિક નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કોલ કરો.
-
ઓનલાઇન ફરિયાદ: ભારત સરકારના પોર્ટલ cybercrime.gov.in પર તમારી ફરિયાદ અને પુરાવા (સ્ક્રીનશોટ, ટ્રાન્ઝેક્શન આઈડી) અપલોડ કરો.
-
બેંકને જાણ કરો: તમારી બેંકમાં જઈને લેખિતમાં જાણ કરો જેથી તેઓ આગળના ટ્રાન્ઝેક્શન અટકાવી શકે.
આ નિવૃત્ત જજની ઘટના આપણને શીખવે છે કે સાયબર સુરક્ષાના મામલે જાગૃતિ જ સૌથી મોટું શસ્ત્ર છે. ભલે ગમે તેટલો મોટો અધિકારી હોવાનો દાવો કરે, ક્યારેય ડર્યા વગર કાયદાકીય પ્રક્રિયા પર ભરોસો રાખો.
