સાંજના હળવા ભોજન કે નાસ્તા માટે શ્રેષ્ઠ વાનગી: લસણ-મરચાંના ચટાકા સાથે બનાવો પરફેક્ટ સેવ ખમણી
સુરતી ખમણી બનાવવાની કળા ગુજરાતનું સુરત શહેર જ્યારે પણ ચર્ચામાં આવે ત્યારે સૌથી પહેલાં તેની સ્વાદિષ્ટ અને ચટાકેદાર વાનગીઓ યાદ આવી જાય છે. “સુરતનું જમણ” એમનેમ પ્રખ્યાત નથી, પરંતુ ત્યાંની શેરીઓમાં મળતી વાનગીઓની સોડમ આખી દુનિયામાં જાણીતી છે. આ સુરતી ખાણી-પીણીના ખજાનામાં જો કોઈ વાનગીનો સૌથી વધુ દબદબો હોય, તો તે છે ‘સુરતી સેવ ખમણી’.
ચણાની દાળમાંથી બનતી આ વાનગી પોતાના ખાટા-મીઠા અને તીખા સ્વાદના અદ્ભુત સમન્વય માટે ઓળખાય છે. ઉપરથી ઉમેરાતી કરકરી સેવ, તાજી કોથમીર, દાડમના લાલચટક દાણા અને લીંબુ-ખાંડની મિષ્ટાસ તેના સ્વાદમાં ચાર ચાંદ લગાવી દે છે. સવારના હેલ્ધી નાસ્તા માટે કે પછી સાંજના સમયે હળવા ભોજન તરીકે સેવ ખમણી એક પૌષ્ટિક અને પરફેક્ટ ડિશ સાબિત થાય છે.
ખમણ અને વઘાર માટેની જરૂરી સામગ્રી
ઘરે જ અસલી સુરતી સ્ટાઈલ સેવ ખમણી બનાવવા માટે કેટલીક ખાસ સામગ્રીની જરૂર પડે છે. મૂળ બેઝ માટે ૧ કપ ચણાની દાળ (જેને આશરે ૫ કલાક પલાળેલી રાખવી), ૨ થી ૩ લસણની કળી, ૧ ઈંચ આદુનો ટુકડો, ૨ લીલાં મરચાં, સ્વાદ અનુસાર મીઠું, પા ચમચી હળદર પાવડર, એક ચપટી હિંગ, ૧ ચમચી લીંબુનો રસ અને અડધી ચમચી ઈનો ફ્રૂટ સોલ્ટ જરૂરી છે.
ખમણીના ખાસ વઘાર માટે ૨ ચમચી તેલ, ૧ ચમચી રાઈ (સરસવના દાણા), મીઠો લીમડો (કઢી પત્તા), ૨ બારીક સમારેલાં લીલાં મરચાં, ચપટી હિંગ અને મીઠાની જરૂર પડે છે. જ્યારે વાનગીની સજાવટ (Garnishing) માટે ઘણી બધી ઝીણી કરકરી સેવ, બારીક સમારેલી તાજી કોથમીર અને રસદાર દાડમના દાણા અનિવાર્ય છે.
સુરતી સ્ટાઈલ સેવ ખમણી બનાવવાની પરફેક્ટ રીત
પ્રથમ ચરણમાં, પલાળેલી ચણાની દાળમાંથી પૂરૂં પાણી નિતારી લેવું. ત્યારબાદ મિક્સર જારમાં પલાળેલી દાળ, લસણની કળી, આદુ, લીલાં મરચાં અને અત્યંત થોડું પાણી ઉમેરીને તેને બારીક પણ સહેજ દાણાદાર પીસી લેવું. આ તૈયાર મિશ્રણને એક મોટા બાઉલમાં કાઢી, તેમાં હળદર, હિંગ, સ્વાદ મુજબ મીઠું, લીંબુનો રસ અને ઈનો ઉમેરીને એક જ દિશામાં બરાબર મિક્સ કરી લેવું જેથી બેટર એકદમ હળવું અને ફ્લફી બની જાય.
બીજા ચરણમાં, તેલથી ગ્રીસ કરેલી સ્ટીમરની થાળી કે મોલ્ડમાં આ બેટર રેડી દેવું અને તેને ૧૫ થી ૨૦ મિનિટ સુધી મધ્યમ આંચ પર વરાળમાં બાફી લેવું. ખમણ બરાબર ચડી જાય એટલે તેને સ્ટીમરમાંથી બહાર કાઢી સંપૂર્ણપણે ઠંડુ થવા દેવું. ઠંડુ થયા બાદ તેને હાથની મદદથી એકદમ બારીક ભૂકો કરી લેવો.
છેલ્લા અને મહત્વના ચરણમાં, એક કઢાઈ કે પેનમાં તેલ ગરમ કરવું. તેલ ગરમ થાય એટલે તેમાં રાઈ, કઢી પત્તા, હિંગ, લીલાં મરચાં ઉમેરીને ચટકાદાર વઘાર તૈયાર કરવો. આ વઘારમાં ચણાની દાળનો કરેલો ભૂકો ઉમેરીને ધીમા તાપે બધું બરાબર મિક્સ કરી લેવું.
પીરસતી વખતે ગરમાગરમ ખમણી પર પુષ્કળ પ્રમાણમાં કરકરી સેવ, કોથમીર અને દાડમના દાણા ભભરાવીને તેને તીખી લીલી ચટણી સાથે પીરસવી. આ ચટાકેદાર વાનગી ઘરના દરેક સભ્યોનું દિલ જીતી લેશે.
