સાઉદી અરેબિયાની સૌથી મોટી રિફાઇનરી પર હુથીઓનો હુમલો: ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ભડાકાભેર વધીને ૧૧૫ ડોલરને પાર
મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ અને સંઘર્ષે હવે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારને હચમચાવી દીધું છે. યમનના હુતી બળવાખોરોએ સાઉદી અરેબિયાની સૌથી મોટી અને મહત્વપૂર્ણ તેલ રિફાઇનરી ‘રાસ તનુરા’ (Ras Tanura) પર બેલિસ્ટિક મિસાઇલથી ભયાનક હુમલો કરવાનો મોટો દાવો કર્યો છે. આ સમાચાર વાયરસ થતાંની સાથે જ આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા બજારોમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે અને વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ) ના ભાવ ભડાકાભેર વધીને ફરી એકવાર ૧૧૫ ડોલરની સપાટીને વટાવી ગયા છે.
બુધવાર, ૨૮ ઑક્ટોબરના રોજ ટ્રેડિંગની શરૂઆત થતાં જ બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૧૫ ડોલરથી ઉપર નીકળી ગયા હતા, જ્યારે યુએસ ડબ્લ્યુટીઆઈ (WTI) ક્રૂડ ઓઇલ પણ ૧૦૧ ડોલરની સપાટી ફાટીને ઉપર ટ્રેડ થવા લાગ્યું હતું. આ હુમલાના દાવાઓ સામે આવતા પહેલા મંગળવારે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ વાટાઘાટોની આશાઓ વચ્ચે તેલના ભાવમાં આશરે 2 ડોલરનો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ આ તાજા ઘટનાક્રમે બજારનું ચિત્ર એક જ રાતમાં પલટી નાખ્યું છે.
બ્રેન્ટ ક્રૂડ $૧૧૫ ને પાર અને સાઉદી પ્રતિક્રિયા
બુધવારે સવારના સત્રમાં ઉર્જા બજારમાં ભારે ઉથલપાથલ જોવા મળી હતી. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ ૧.૪૮ ડોલર એટલે કે ૧.૩ ટકાના ઉછાળા સાથે ૧૧૫.૩૬ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું હતું. બીજી તરફ, અમેરિકન વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ ઓઇલ પણ ૧.૨૨ ડોલર અથવા ૧.૨૨ ટકા વધીને ૧૦૧.૧૨ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર વેપાર કરતું જોવા મળ્યું હતું.
દરમિયાન, સાઉદી અરેબિયાના અધિકૃત અધિકારીઓ દ્વારા આ રિફાઇનરી પર કોઈ સીધા કે મોટા નુકસાનની તાત્કાલિક પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. સાઉદી સ્રોતોના જણાવ્યા મુજબ, સુરક્ષા પ્રણાલી દ્વારા મિસાઇલોને હવામાં જ અટકાવી દેવામાં આવી હતી, જોકે રાસ તનુરા સંકુલની આસપાસના વિસ્તારમાં આગ લાગી હોવાના અહેવાલો જરૂર સામે આવ્યા હતા. દરિયાઈ સુરક્ષા એજન્સી ‘વાનગાર્ડ’ ના અહેવાલ મુજબ આગ પર કાબૂ મેળવી લેવામાં આવ્યો છે, પરંતુ મિસાઇલ હુમલાને કારણે થયેલી વાસ્તવિક નુકસાની અને તેલ લોડિંગની કામગીરી પર તેની શી અસર પડી છે તે અંગે હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટ ચિત્ર બહાર આવ્યું નથી.
રાસ તનુરા રિફાઇનરીનું વૈશ્વિક ઉર્જા ક્ષેત્રે મહત્વ
સાઉદી અરેબિયાના પૂર્વ કિનારે ફારૂસી અખાત પાસે સ્થિત રાસ તનુરા એ સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયા અને દુનિયાનું સૌથી મોટું તેમજ મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. આશરે ૫૫૦,૦૦૦ બેરલ પ્રતિ દિવસની વિશાળ રિફાઇનિંગ ક્ષમતા ધરાવતા આ સંકુલમાં દુનિયાનું એક અત્યંત વ્યૂહાત્મક નિકાસ ટર્મિનલ પણ આવેલું છે.
સાઉદી અરેબિયા વિશ્વનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલ નિકાસકાર દેશ છે, અને લાલ સમુદ્રના કિનારે આવેલા ‘યાનબુ’ તથા પૂર્વ કિનારાના ‘રાસ તનુરા’ તેના તેલ નિકાસના બે સૌથી મુખ્ય આધારસ્તંભ બંદરો છે. આ બંને કેન્દ્રોની આસપાસ જો કોઈપણ લશ્કરી ગતિવિધિ કે હુમલો થાય, તો તે સીધી રીતે વૈશ્વિક સ્તરે તેલના પુરવઠાની સાંકળ (Supply Chain) માં મોટો વિક્ષેપ પેદા કરી શકે છે, જેની ડાયરેક્ટ અસર આખી દુનિયાની અર્થવ્યવસ્થા પર પડે છે. હુતી પ્રવક્તા યાહ્યા સરીએ દાવો કર્યો છે કે આ બેલિસ્ટિક મિસાઇલ હુમલાથી સંકુલમાં વ્યાપક આગ લાગી છે, જેનાથી બજારમાં ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે.
ભારતીય અર્થતંત્ર અને આયાત બિલ પર તેની અસર
સાઉદી અરેબિયામાં બનેલી આ ઘટનાની સૌથી પહેલી અને સીધી અસર ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશો પર પડવાની પૂરી શક્યતા છે. ભારત પોતાની કુલ ઉર્જા અને ઇંધણની જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો વિદેશી દેશોમાંથી આયાત થતા ક્રૂડ ઓઇલ દ્વારા જ પૂર્ણ કરે છે.
જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની કિંમતો આ પ્રકારે ઊંચી જ રહે છે, તો ભારતની સરકારી અને ખાનગી રિફાઇનરીઓનું આયાત બિલ ખૂબ જ વધી જશે. આયાત મોંઘી થવાથી દેશમાં વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડાર પર દબાણ વધશે, રૂપિયો નબળો પડી શકે છે અને સ્થાનિક બજારમાં ફુગાવા (Inflation) તથા મોંઘવારીનું જોખમ અનેકગણું વધી જશે.
પેટ્રોલિયમ પ્લાનિંગ એન્ડ એનાલિસિસ સેલ (PPAC) ના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, તાજેતરના મહિનાઓમાં ભારતીય બાસ્કેટમાં ક્રૂડ ઓઇલની આયાતનો સરેરાશ ભાવ ૧૨૦ ડોલર પ્રતિ બેરલની ઉપર જ રહ્યો છે. એટલું જ નહીં, મંગળવારે જ ભારતે સરેરાશ ૧૨૩ ડોલર પ્રતિ બેરલના ઊંચા ભાવે ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી કરી હતી. જો મધ્ય પૂર્વનો આ સંઘર્ષ વધુ લાંબો ચાલશે તો ભારતની રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) અને સામાન્ય નાગરિકોનું બજેટ બંને ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
