ચાંદીની ખરીદી કરવી પડશે મોંઘી? સરકારે બદલ્યા આયાતના નિયમો, જાણો તમારા ખિસ્સા પર શું થશે અસર?
કેન્દ્ર સરકારે એક નવી સૂચના બહાર પાડીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવેથી ચાંદીની આયાત કરવા માટે ડાયરેક્ટરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) પાસેથી પરવાનગી લેવી ફરજિયાત છે. અત્યાર સુધી આયાત પ્રક્રિયા ઘણી સરળ હતી, પરંતુ હવે નિયમો બદલાઈ ગયા છે. જે સંસ્થાઓ અને જ્વેલર્સ RBI દ્વારા નામાંકિત એજન્સીઓ, DGFT દ્વારા અધિકૃત સંસ્થાઓ અને ઈન્ડિયા ઈન્ટરનેશનલ બુલિયન એક્સચેન્જ (IIBX) મારફતે ચાંદી મંગાવતા હતા, તેમને હવે દરેક આયાત પહેલાં DGFT પાસેથી ‘ઈમ્પોર્ટ ઓથોરાઈઝેશન’ (આયાત અધિકૃતતા) મેળવવી પડશે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, હવે આયાતકારો પોતાની મરજીથી ગમે તેટલી ચાંદી મંગાવી શકશે નહીં. દરેક કન્સાઇનમેન્ટ માટે સરકારી મંજૂરી લેવી પડશે, જેથી સરકાર પાસે દેશમાં આવતી દરેક ગ્રામ ચાંદીનો હિસાબ રહે અને બિનજરૂરી આયાત પર અંકુશ લાવી શકાય.
કયા પ્રકારની ચાંદી પર લાગુ થશે નિયમ?
આ નવા નિયમો 99.9 ટકા અથવા તેનાથી વધુ શુદ્ધતા ધરાવતી ચાંદી પર લાગુ થાય છે. આમાં માત્ર ચાંદીના બાર (સળિયા) જ નહીં, પરંતુ દાણા (ગ્રેન્સ), પાઉડર, અર્ધ-નિર્મિત ઉત્પાદનો (સેમી-મેન્યુફેક્ચર્ડ) અને સોના કે પ્લેટિનમની પરત ચઢાવેલી ચાંદીનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ તમામ વસ્તુઓને હવે સરકારે ‘રિસ્ટ્રિક્ટેડ’ શ્રેણીમાં મૂકી છે. આનો અર્થ એ છે કે, આ વસ્તુઓની આયાત હવે કોઈ પણ પૂર્વ-મંજૂરી વગર કરી શકાશે નહીં.
સરકારને આ પગલું ભરવાની જરૂર કેમ પડી?
છેલ્લા કેટલાક સમયથી ભારતમાં ચાંદીની આયાતમાં જે રીતે તોતિંગ ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, તે સરકાર માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં ભારતે વિક્રમી 12 અબજ ડોલરની ચાંદી આયાત કરી છે. તેની સરખામણીએ અગાઉના વર્ષે આ આંકડો માત્ર 4.8 અબજ ડોલર હતો. એટલે કે, માત્ર એક વર્ષમાં ચાંદીની આયાતમાં લગભગ 150 ટકાનો વધારો થયો છે.
એપ્રિલ 2026માં પણ સ્થિતિમાં કોઈ સુધારો જોવા મળ્યો નથી; આ મહિને જ ચાંદીની આયાત 157 ટકા વધીને 411 મિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે. આટલી મોટી માત્રામાં ચાંદી ખરીદવા માટે દેશનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Foreign Exchange Reserve) વપરાય છે. વિશ્વમાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને તેલના ભાવમાં વધારાને કારણે દેશની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત રાખવા માટે વિદેશી ચલણને બચાવવું અત્યંત જરૂરી છે.
ભારત ચાંદી ક્યાંથી અને શા માટે ખરીદે છે?
ભારત પોતાની મોટાભાગની ચાંદીની જરૂરિયાતો સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE), યુનાઇટેડ કિંગડમ અને ચીન જેવા દેશોમાંથી પૂરી કરે છે. ચાંદીનો ઉપયોગ માત્ર ઘરેણાં બનાવવા માટે જ નથી થતો, પરંતુ આજના આધુનિક યુગમાં તે ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, સોલર એનર્જી પેનલ અને અનેક ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાં કાચા માલ તરીકે વપરાય છે. ઉદ્યોગોમાં ચાંદીની વધતી માંગને કારણે પણ આયાતનો આંકડો સતત વધી રહ્યો હતો.
શું આ નિર્ણયથી સામાન્ય માણસ પર અસર પડશે?
આ પ્રશ્ન સૌથી મહત્વનો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણયની સીધી અસર સ્થાનિક બજારમાં ચાંદીના ભાવ પર પડી શકે છે. જ્યારે આયાતના નિયમો કડક થાય છે અને સરકાર પરવાનગી આપતી વખતે ફિલ્ટર લગાડે છે, ત્યારે પુરવઠામાં ઘટાડો થવાની સંભાવના રહે છે. જો દેશમાં ચાંદીની સપ્લાય ઘટશે, તો સ્વાભાવિક રીતે કિંમતોમાં વધારો જોવા મળી શકે છે.
સામાન્ય ગ્રાહકો જેઓ ઘરેણાં ખરીદવા માંગે છે અથવા રોકાણકારો જેઓ ચાંદીમાં પૈસા રોકે છે, તેમને હવે પહેલા કરતા વધુ કિંમત ચૂકવવી પડી શકે છે. આ સિવાય, જે ઉદ્યોગો ઉત્પાદન માટે ચાંદી પર નિર્ભર છે, તેમની પ્રોડક્શન કોસ્ટ (ઉત્પાદન ખર્ચ) પણ વધી શકે છે, જે અંતે અંતિમ ગ્રાહક પર જ બોજ બનીને આવી શકે છે.
