ચા કે ખીર? ચા ઉકાળવાની આ ખોટી ટેવ આજે જ બદલો!

સવાર-સવારમાં ગરમ-ગરમ ચાની ચુસકી મળે એટલે જાણે દિવસ બની જાય! ખાસ કરીને વરસાદી હવામાનમાં આદુ-મેથી કે મસાલા વાળી ચાનો સુગંધ જ અડધો થાક ઉતારી દે છે. ચા બનાવવી એ તો આપણા ભારતીયો માટે એક રોજિંદી ક્રિયા છે, પણ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જેને આપણે ‘અસલી કડક ચા’ માનીને પી રહ્યા છીએ, તે ખરેખર આપણા સ્વાસ્થ્ય સાથે મોટો ખેલ રમી રહી છે?

હા, આપણી વચ્ચે એવા ઘણા લોકો છે જે ચાને ગસ-ગસાવીને એટલી ઉકાળે છે જાણે ચા નહીં પણ દૂધપાક કે ખીર બનાવી રહ્યા હોય! કેટલાક લોકો તો સવારે બનાવેલી ચા સાંજે પણ ફરી ગરમ કરીને પીવાની આદત ધરાવે છે. જો તમે પણ આ યાદીમાં આવો છો, તો હવે ચેતી જવાનો સમય આવી ગયો છે. કારણ કે આ રીતે બનેલી ચા સ્વાસ્થ્ય માટે ‘અમૃત’ નહીં પણ ‘એસિડિટીનું પેકેટ’ બની જાય છે.

ઉકાળેલી ચા કેમ બને છે ઝેર? ટૈનિનનો ખેલ!

ચાની પત્તીમાં એક કુદરતી ઘટક હોય છે જેને ‘ટૈનિન’ (Tannin) કહેવામાં આવે છે. જ્યારે ચા પાણીમાં પડે છે, ત્યારે આ ટૈનિન પોતાનો રંગ અને હળવો સ્વાદ છોડે છે, જે યોગ્ય પ્રમાણમાં હોય તો ફાયદાકારક છે. પરંતુ જ્યારે તમે ચાને મિનિટો સુધી સતત ઉકાળ્યા કરો છો, ત્યારે આ ટૈનિન વધારે પડતા પ્રમાણમાં બહાર આવી જાય છે.

વધારે પડતું ટૈનિન ચાને માત્ર કડવી અને તૂરી જ નથી બનાવતું, પરંતુ તે આપણા શરીર માટે એક મોટું નુકસાન ઊભું કરે છે. તે આપણા પાચનતંત્રમાં જઈને આયર્ન (લોહતત્વ)ના શોષણને રોકે છે. આનો અર્થ એ થયો કે તમે ગમે તેટલો પૌષ્ટિક ખોરાક કે ફળો ખાતા હોવ, પણ જો તમે આવી અતિ-ઉકાળેલી ચા પીઓ છો, તો તમારું શરીર ખોરાકમાંથી આયર્ન પચાવી શકશે નહીં અને ધીમે ધીમે શરીરમાં લોહીની સમાન ઉણપ (એનિમિયા) ઊભી થઈ શકે છે.

પોષક તત્વોનો ખાતમો અને પેટની સમસ્યાઓ

ઘણા લોકો ચામાં દૂધ અને ચાની પત્તી સાથે ઉમેરીને ૧૦-૧૫ મિનિટ સુધી બરાબર ઉકાળે છે. દૂધમાં વિટામિન, કેલ્શિયમ અને અન્ય પોષક તત્વો રહેલા હોય છે. પરંતુ ચાની પત્તી સાથે દૂધને આટલી હદે ઊંચા તાપમાને ઉકાળવાથી દૂધના તમામ પોષક તત્વો નાશ પામે છે. પરિણામે, તમને જે મળે છે તે માત્ર રંગીન અને ખાંડવાળું પાણી જ હોય છે, જેમાં કોઈ ગુણ રહેતા નથી.

આ ઉપરાંત, ચાને વધુ પડતી ઉકાળવાથી તેની પીએચ (pH) વેલ્યુ બદલાઈ જાય છે, જેના કારણે તે વધુ પડતી એસિડિક બની જાય છે. આવી ચા પીવાથી:

• ગળામાં અને છાતીમાં બળતરા (Heartburn) થવી

• પેટમાં ગેસ અને એસિડિટી વધવી

• પેટ ફૂલી જવું (Bloating) અને અપચો થવો

જો તમને ચા પીધા પછી જીભ પર એક વિચિત્ર કોટિંગ અથવા કડવો અનુભવ થતો હોય, તો સમજી લેવું કે તમારી ચા ઉકાળવાની રીત તદ્દન ખોટી છે.

ચા બનાવવાની સાચી રીત: ‘બોઈલ’ નહીં, ‘બ્રૂ’ કરો!

હવે સવાલ એ થાય કે જો ઉકાળવાની નથી, તો પછી ચા બનાવવી કેવી રીતે? બ્રિટિશરો કે વિદેશીઓની જેમ ફેન્સી ટી-પોટ વાપરવાની જરૂર નથી, આપણી ભારતીય રસોઈમાં જ આ સાચી રીત સરળતાથી અપનાવી શકાય છે. ચાને ‘ઉકાળવા’ (Boil) કરતા ‘ઉકાળામાં પલાળવી’ (Brew) વધુ જરૂરી છે.

ચા બનાવવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ રીત:

૧. પાણી ઉકાળો: સૌપ્રથમ વાસણમાં જેટલું પાણી જોઈતું હોય તેટલું જ લઈ તેને બરાબર ઉકળવા દો. જો આદુ કે મસાલો ઉમેરવો હોય તો આ સમયે પાણીમાં ઉમેરી શકાય.

૨. ગેસ બંધ કરો: પાણી બરાબર ઉકળી જાય એટલે ગેસની જ્યોત તુરંત જ બંધ કરી દો.

૩. ચાની પત્તી ઉમેરો: હવે ઉકળતા પાણીમાં તમારી જરૂરિયાત મુજબ ચાની પત્તી ઉમેરો.

૪. ઢાંકણ ઢાંકી દો: વાસણ પર ઢાંકણ ઢાંકીને ૩ થી ૪ મિનિટ માટે રહેવા દો. આ સમય દરમિયાન ચાની પત્તીનો અસલી સ્વાદ, સુગંધ અને રંગ પાણીમાં કુદરતી રીતે ભળી જશે.

૫. દૂધ અને ખાંડ ઉમેરો: બીજી બાજુ ગરમ કરેલું દૂધ અને ખાંડ અલગથી ઉમેરીને ગાળી લો.

જો તમને દૂધ સાથે જ ચા બનાવવાની ટેવ હોય, તો પણ યાદ રાખો કે ચાની પત્તી ઉમેર્યા પછી તેને ૪ થી ૫ મિનિટથી વધુ સમય માટે ઉકાળવી જોઈએ નહીં.

ચાનો આનંદ લો, શરીરનો બગાડ નહીં!

ચા એ આપણા દેશમાં માત્ર એક પીણું નથી, પણ એક લાગણી છે. સવારની શરૂઆત હોય કે મિત્રો સાથેની મહેફિલ, ચા વગર બધું અધૂરું લાગે છે. પરંતુ આ લાગણી આપણી તંદુરસ્તી પર ભારે ન પડવી જોઈએ. ચા એવી હોવી જોઈએ જે તમારા મનને તાજગી આપે અને થાક દૂર કરે, નહીં કે તમારા પાચનતંત્રને નુકસાન પહોંચાડે.

કાલથી જ ચા બનાવતી વખતે ઘડિયાળના કાંટા પર નજર રાખો. યાદ રાખો—તમે રસોડામાં ચા બનાવી રહ્યા છો, ખીર કે પાયસમ નહીં! રીત બદલો, સ્વાદ પણ અદ્ભુત મળશે અને તંદુરસ્તી પણ જળવાઈ રહેશે.