હવે હોર્મુઝની જરૂર નથી! સાઉદી અને UAE નો માસ્ટરપ્લાન, દરરોજ 3500 ટ્રકો મચાવી રહી છે ધૂમ
વિશ્વની જીવાદોરી ગણાતી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) પર ઈરાનની વધતી જતી પકડ અને ખાડી દેશોમાં સર્જાયેલા તણાવને કારણે વૈશ્વિક વેપારની દિશા બદલાઈ રહી છે. ઈરાન દ્વારા વારંવાર રસ્તો રોકવાની ધમકી અને અમેરિકા સાથેના પરમાણુ કરારમાં અનિશ્ચિતતાને કારણે સાઉદી અરેબિયા, ઓમાન અને યુએઈ (UAE) જેવા દેશોએ હવે પોતાના અર્થતંત્રને બચાવવા માટે ‘પ્લાન-બી’ પર અમલ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે.
હોર્મુઝનું સંકટ અને ખાડી દેશોનો ‘પ્લાન-બી’
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની માત્ર 34 કિલોમીટર પહોળો રસ્તો છે, પરંતુ વિશ્વનો 25 ટકા તેલ અને ગેસનો પુરવઠો અહીંથી જ પસાર થાય છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ઈરાને આ માર્ગ પર પોતાની ઘેરાબંધી મજબૂત કરી છે, જેના કારણે સાઉદી, કુવૈત, ઈરાક અને કતારનો વેપાર જોખમમાં મુકાયો છે. આ અનિશ્ચિતતાનો સામનો કરવા માટે ખાડી દેશોએ હવે સમુદ્ર પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને જમીની માર્ગ એટલે કે રસ્તા દ્વારા માલસામાનની હેરફેર કરવાનું નક્કી કર્યું છે.
રણના માર્ગે શરૂ થઈ નવી ક્રાંતિ: દરરોજ દોડે છે 3500 ટ્રકો
વૉલ સ્ટ્રીટ જર્નલના અહેવાલ મુજબ, હોર્મુઝના વિકલ્પ તરીકે હવે એક વિશાળ રોડ નેટવર્ક તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ રૂટ યુએઈના ફુજેરાહ અને ખોર ફક્કન બંદરોથી શરૂ થાય છે. અહીં જહાજો દ્વારા આવતો માલ ઉતારવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ ટ્રકો દ્વારા ઓમાન થઈને સાઉદી અરેબિયાના લાલ સાગર (Red Sea) બંદરો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. ત્યાંથી ફરીથી જહાજોમાં માલ ભરીને સ્વેઝ નહેર દ્વારા યુરોપ અને બાકીના વિશ્વમાં મોકલવામાં આવે છે. હાલમાં દરરોજ લગભગ 3500 જેટલી માલવાહક ટ્રકો આ રણના માર્ગે દોડી રહી છે.
ખર્ચ અને ક્ષમતાનું ગણિત: ‘સુરક્ષા પ્રીમિયમ’
સમુદ્રી માર્ગ છોડીને જમીની માર્ગ અપનાવવો એ આર્થિક રીતે થોડો મોંઘો સોદો છે, પરંતુ સુરક્ષા માટે તે અનિવાર્ય બન્યો છે:
-
ખર્ચમાં વધારો: લોજિસ્ટિક્સ નિષ્ણાતોના મતે, સમુદ્રી માર્ગની સરખામણીએ સડક માર્ગે માલ મોકલવાનો ખર્ચ 25% થી 40% વધુ આવે છે. ટ્રકોનું બળતણ, ડ્રાઈવરોનો પગાર અને સરહદી ટેક્સ આ ખર્ચમાં વધારો કરે છે. તેમ છતાં, યુદ્ધની સ્થિતિમાં જહાજો જપ્ત થવા કે ડૂબવા કરતા આ વધારાનો ખર્ચ ‘સુરક્ષા પ્રીમિયમ’ તરીકે જોવામાં આવે છે.
-
પુરવઠાની મર્યાદા: જમીની માર્ગ સમુદ્રની બરાબરી કરી શકતો નથી. એક મોટું તેલ ટેન્કર (VLCC) જેટલું તેલ લઈ જઈ શકે છે, તેની સરખામણીએ હજારો ટ્રકોની જરૂર પડે છે. હાલમાં સાઉદી અરેબિયા પાઈપલાઈન અને ટ્રકો દ્વારા તેના કુલ તેલ પુરવઠાનો માત્ર 15-20% હિસ્સો જ ડાયવર્ટ કરી શક્યું છે.
શું હોર્મુઝનું વર્ચસ્વ ખતરેમાં છે?
લાંબા સમયથી ઈરાન હોર્મુઝના રસ્તાનો ઉપયોગ હથિયાર તરીકે કરતું આવ્યું છે. પરંતુ હવે ખાડી દેશોએ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે તેઓ માત્ર એક જ રસ્તાના ભરોસે બેસી રહેશે નહીં. જો આ ‘લેન્ડ બ્રિજ’ સફળ રહે છે, તો ભવિષ્યમાં હોર્મુઝ પરની નિર્ભરતા કાયમ માટે ઘટી શકે છે. આનાથી ઈરાનની વ્યૂહાત્મક પકડ નબળી પડી શકે છે અને મધ્ય પૂર્વમાં સત્તાનું સંતુલન બદલાઈ શકે છે.
