અંતરિક્ષની ‘પરી’ની વિદાય: સુનિતા વિલિયમ્સ 27 વર્ષની ઐતિહાસિક કારકિર્દી બાદ નાસામાંથી નિવૃત્ત
ભારતીય મૂળના પ્રખ્યાત અમેરિકન અવકાશયાત્રી સુનિતા વિલિયમ્સે અવકાશ સંશોધનમાં એક યુગનો અંત લાવતા, નાસા (NASA) માંથી તેમની 27 વર્ષની શાનદાર સેવા બાદ નિવૃત્તિ લીધી છે. નાસાએ સત્તાવાર રીતે જાહેરાત કરી છે કે તેમની નિવૃત્તિ 27 ડિસેમ્બર, 2025 થી અમલી બની છે.
રેકોર્ડબ્રેક કારકિર્દીની સફર
60 વર્ષીય સુનિતા વિલિયમ્સે તેમની કારકિર્દી દરમિયાન ત્રણ મહત્વપૂર્ણ અવકાશ મિશન પૂર્ણ કર્યા અને માનવ અવકાશ ઉડ્ડયનમાં અનેક નવા કીર્તિમાન સ્થાપિત કર્યા. નાસાના જણાવ્યા અનુસાર, તેમના મુખ્ય રેકોર્ડ નીચે મુજબ છે:
- અવકાશમાં વિતાવેલા દિવસો: તેમણે કુલ 608 દિવસ અવકાશમાં વિતાવ્યા, જે કોઈપણ નાસાના અવકાશયાત્રી દ્વારા વિતાવવામાં આવેલો બીજો સૌથી વધુ સમય છે.
- સ્પેસવોકનો કીર્તિમાન: સુનિતાએ કુલ 9 સ્પેસવોક કર્યા, જેનો કુલ સમયગાળો 62 કલાક અને 6 મિનિટ રહ્યો. કોઈપણ મહિલા અવકાશયાત્રી દ્વારા સ્પેસવોકમાં વિતાવેલો આ સૌથી વધુ સમય છે.
- અવકાશમાં મેરેથોન: તેઓ અવકાશમાં મેરેથોન દોડનારા વિશ્વના પ્રથમ વ્યક્તિ પણ બન્યા.
અંતિમ મિશન: પડકારોથી ભરેલો 9 મહિનાનો પ્રવાસ
સુનિતા વિલિયમ્સનું અંતિમ મિશન સૌથી પડકારજનક રહ્યું. તેમણે જૂન 2024માં બોઇંગના સ્ટારલાઇનર (Starliner) અવકાશયાનની પ્રથમ ક્રૂ ટેસ્ટ ફ્લાઇટમાં ઉડાન ભરી હતી. મૂળભૂત રીતે આ મિશન માત્ર 8 દિવસ માટે નિર્ધારિત હતું, પરંતુ હિલિયમ લીક અને થ્રસ્ટરની ટેકનિકલ સમસ્યાઓને કારણે તેમના પરત ફરવામાં વિલંબ થયો હતો. અંતે, તેઓ અને તેમના સાથી બુચ વિલ્મોર માર્ચ 2025માં સ્પેસએક્સ (SpaceX) ના ક્રૂ-9 મિશન દ્વારા પૃથ્વી પર સુરક્ષિત રીતે પરત ફર્યા હતા.
આરોગ્ય સંબંધી પડકારો અને સાહસ
અવકાશમાં 9 મહિનાના આ લાંબા પ્રવાસ દરમિયાન સુનિતાને અનેક સ્વાસ્થ્ય જોખમોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. તેમણે પૃથ્વી કરતા 20 ગણું વધુ રેડિયેશન સહન કર્યું, જેનાથી ભવિષ્યમાં કેન્સરનું જોખમ વધી શકે છે. આ ઉપરાંત, માઇક્રોગ્રેવિટીને કારણે હાડકાની ઘનતામાં ઘટાડો અને SANS (Spaceflight-Associated Neuro-ocular Syndrome) જેવી સમસ્યાઓનો પણ સામનો કરવો પડ્યો, જે દ્રષ્ટિ અને મગજની રચનાને અસર કરે છે.
ભારત સાથે ગાઢ જોડાણ
સુનિતા વિલિયમ્સ, જેમના પિતા દીપક પંડ્યા ગુજરાતના ઝુલાસણ ગામના હતા, તેમણે હંમેશા તેમના ભારતીય મૂળ પ્રત્યે ગર્વ વ્યક્ત કર્યો છે. તેમની તાજેતરની ભારત મુલાકાત દરમિયાન તેમણે તેને “ઘર વાપસી” ગણાવી હતી અને દિલ્હીમાં દિવંગત અવકાશયાત્રી કલ્પના ચાવલાના પરિવાર સાથે મુલાકાત કરી હતી. તેમણે ચાવલાના માતાને ભેટીને ભાવુક કરી દીધા હતા અને તેમને પોતાના પરિવારના સભ્ય સમાન ગણાવ્યા હતા.
નાસા અને ભવિષ્ય માટે વારસો
નાસાના એડમિનિસ્ટ્રેટર જેરેડ આઇઝેકમેને તેમને “માનવ અવકાશ ઉડ્ડયનના અગ્રેસર” (trailblazer) ગણાવતા કહ્યું કે તેમના નેતૃત્વએ ભવિષ્યના આર્ટેમિસ (ચંદ્ર) અને મંગળ મિશનનો પાયો નાખ્યો છે. પોતાની નિવૃત્તિ પર સુનિતાએ કહ્યું, “અવકાશ મારી સૌથી પ્રિય જગ્યા છે. મને આશા છે કે અમે જે પાયો નાખ્યો છે, તે ભવિષ્યના સાહસિક પગલાંને સરળ બનાવશે.”
સુનિતા વિલિયમ્સની કારકિર્દી માત્ર રેકોર્ડ્સ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે વિશ્વભરની મહિલાઓ અને યુવાનો માટે STEM (વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને ગણિત) ના ક્ષેત્રમાં પ્રેરણાનું એક મોટું પ્રતીક બની રહેશે.
