તમિલનાડુ કેસ પછી ફેરફાર? SC એ કહ્યું- રાષ્ટ્રપતિ-રાજ્યપાલના નિર્ણય માટે કોર્ટ સમય મર્યાદા નક્કી કરી શકતી નથી
ગુરુવારે સુપ્રીમ કોર્ટે રાષ્ટ્રપતિ સંદર્ભ પર પોતાનો ચુકાદો આપ્યો જેમાં પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો કે શું બંધારણીય અદાલત રાજ્યપાલો અને રાષ્ટ્રપતિ માટે રાજ્ય વિધાનસભાઓ દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલોને મંજૂરી આપવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરી શકે છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ બીઆર ગવઈ, ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયાધીશ વિક્રમ નાથ, ન્યાયાધીશ પીએસ નરસિંહા અને ન્યાયાધીશ એએસ ચાંદુરકરની બનેલી બંધારણીય બેન્ચે 10 દિવસ સુધી દલીલો સાંભળી અને 11 સપ્ટેમ્બરના રોજ પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો.
‘બિલ મંજૂરી માટે કોર્ટ સમયમર્યાદા નક્કી કરી શકતી નથી’
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ન્યાયતંત્ર રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલો માટે રાજ્ય વિધાનસભાઓ દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલોને મંજૂરી આપવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરી શકતું નથી. મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈની આગેવાની હેઠળની બંધારણીય બેન્ચે કલમ 143 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સંદર્ભિત 14 બંધારણીય પ્રશ્નો પર પોતાનો અભિપ્રાય આપતા જણાવ્યું હતું કે આ મામલો બંધારણીય અધિકારીઓના વિવેકબુદ્ધિ અને સંઘીય માળખાની ગરિમા સાથે સંબંધિત છે. કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલની ભૂમિકા “બંધારણીય ફરજ” છે, પરંતુ ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ તેના પર સમય મર્યાદા લાદી શકતો નથી. કોર્ટે એ પણ ભાર મૂક્યો કે વધુ પડતો વિલંબ લોકશાહી શાસનના સારને નબળી પાડે છે, અને તેથી, આ પદો પાસેથી વાજબી સમયમાં નિર્ણયો લેવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.
બંધારણીય જોગવાઈઓ અને રાષ્ટ્રપતિની કાર્યવાહી
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ મે મહિનામાં બંધારણની કલમ 143(1) હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિપ્રાય માંગ્યો હતો. તેમણે પૂછ્યું હતું કે શું કોર્ટ રાષ્ટ્રપતિ અથવા રાજ્યપાલ દ્વારા બિલો પર નિર્ણય લેવાની સમયમર્યાદા નક્કી કરી શકે છે. પાંચ પાનાના સંદર્ભમાં, રાષ્ટ્રપતિએ 14 પ્રશ્નો પૂછ્યા હતા, જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટ પાસેથી જવાબો માંગવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રશ્નો મુખ્યત્વે કલમ 200 અને 201 સાથે સંબંધિત છે, જે રાજ્યપાલ અને રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓની રૂપરેખા આપે છે.
રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ સુપ્રીમ કોર્ટને આ 14 પ્રશ્નો પૂછ્યા
જો રાજ્યપાલ સમક્ષ બિલ રજૂ કરવામાં આવે છે, તો બંધારણની કલમ 200 હેઠળ તેમની પાસે કયા વિકલ્પો છે?
શું રાજ્યપાલ આ વિકલ્પો પર વિચાર કરતી વખતે મંત્રી પરિષદની સલાહથી બંધાયેલા છે?
શું કલમ 200 હેઠળ રાજ્યપાલ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયની ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે?
શું કલમ 361 કલમ 200 હેઠળ રાજ્યપાલ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયોની ન્યાયિક સમીક્ષાને સંપૂર્ણપણે બાકાત રાખી શકે છે?
શું અદાલતો કલમ 200 હેઠળ રાજ્યપાલ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયો માટે સમય મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે, જ્યારે બંધારણમાં આવી કોઈ સમય મર્યાદા ઉલ્લેખિત નથી?
શું કલમ 201 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયની સમીક્ષા કરી શકાય છે?
શું અદાલતો કલમ 201 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયો માટે સમય મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે?
જો રાજ્યપાલે કોઈ બિલને નિર્ણય માટે અનામત રાખ્યું હોય, તો શું સુપ્રીમ કોર્ટે કલમ 143 હેઠળ તેમની સલાહ લેવી જોઈએ?
શું અદાલતો અનુક્રમે કલમ 200 અને 201 હેઠળ રાજ્યપાલ અને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયો અમલમાં આવે તે પહેલાં સાંભળી શકે છે?
શું સુપ્રીમ કોર્ટ કલમ 142 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલની બંધારણીય સત્તાઓમાં સુધારો કરી શકે છે?
શું રાજ્ય સરકાર કલમ 200 હેઠળ રાજ્યપાલની મંજૂરી વિના કાયદો ઘડી શકે છે?
શું સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચ કલમ 145(3) હેઠળ બંધારણના અર્થઘટન સાથે સંકળાયેલા મુદ્દાઓને સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચને મોકલવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે?
શું સુપ્રીમ કોર્ટ એવા નિર્દેશો/આદેશો જારી કરી શકે છે જે બંધારણ અથવા હાલના કાયદાઓ સાથે અસંગત હોય?
શું બંધારણ, કલમ 131 હેઠળ, પરવાનગી આપે છે કે ફક્ત સુપ્રીમ કોર્ટ જ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચેના વિવાદોનું નિરાકરણ કરી શકે?
તમિલનાડુ કેસ અને સમયમર્યાદા
8 એપ્રિલના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટે, તમિલનાડુ વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલો પર ચુકાદો આપતાં, પ્રથમ વખત જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિએ રાજ્યપાલ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા કોઈપણ બિલ પર ત્રણ મહિનાની અંદર નિર્ણય લેવો જોઈએ. આ નિર્ણયને ઐતિહાસિક માનવામાં આવ્યો, કારણ કે આવી કોઈ સમયમર્યાદા પહેલાં નક્કી કરવામાં આવી ન હતી.
