‘શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ભારતની એકતા દેખાવી જોઈએ’: UGC ના નવા નિયમો પર સુપ્રીમ કોર્ટની આકરી ટિપ્પણી
દેશની ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં જાતિ આધારિત ભેદભાવની વ્યાખ્યા અને UGC ના નવા રેગ્યુલેશન (નિયમો) વિરુદ્ધ દાખલ કરાયેલી અરજીઓ પર આજે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસની બેન્ચે ભારતની વિવિધતા અને એકતાને લઈને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું હતું. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, આપણી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ એવી હોવી જોઈએ જ્યાં ભારતની એકતા અને અખંડિતતાના દર્શન થાય.
‘અત્યારે તો આપણે એક છત નીચે રહી રહ્યા છીએ…’
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે સામાજિક વિભાજન અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના માળખા પર ટિપ્પણી કરતા કહ્યું:
“અત્યારે તો આપણે બધા એક જ છત નીચે રહી રહ્યા છીએ… આપણી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ભારતની એકતા દેખાવી જોઈએ. ત્યાં જાતિ કે વર્ગના આધારે કોઈ પણ પ્રકારનું વિભાજન સ્વીકાર્ય નથી.”
કોર્ટની આ ટિપ્પણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે અરજદારોએ દાવો કર્યો છે કે UGC ના નવા નિયમો જાતિ આધારિત ભેદભાવને રોકવાને બદલે તેને અલગ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરીને મૂંઝવણ ઊભી કરી રહ્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો નજરિયો: બંધારણીયતાની તપાસ
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે તેઓ આ મામલે ભાવનાત્મક નહીં પણ કાયદાકીય પાસાઓ પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે.
- વૈધતાની તપાસ: કોર્ટે કહ્યું, “અમે અત્યારે ફક્ત આ નિયમોની संवैधानिकता (Constitutionality) અને વૈધતા (Legality) ના આધારે તપાસ કરી રહ્યા છીએ. શું આ નિયમો બંધારણના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે કે નહીં, તે અમારો મુખ્ય વિષય છે.”
- એકતા પર ભાર: કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજો એ એવા સ્થાનો છે જ્યાં ભાવિ પેઢી તૈયાર થાય છે, તેથી ત્યાં કોઈ પણ પ્રકારના ભેદભાવની વ્યાખ્યા સ્પષ્ટ અને કડક હોવી જોઈએ.
શું છે વિવાદનું મુખ્ય કારણ?
UGC એ તાજેતરમાં ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં જાતિગત ભેદભાવ રોકવા માટે નવા દિશાનિર્દેશો બહાર પાડ્યા હતા. જોકે, દલિત અને પછાત વર્ગના અધિકારો માટે કામ કરતા સંગઠનોએ આનો વિરોધ કર્યો છે:
- વ્યાખ્યામાં ફેરફાર: અરજદારોનો દાવો છે કે ભેદભાવની વ્યાખ્યા નબળી પાડવામાં આવી છે.
- ફરિયાદ નિવારણ: નવી વ્યવસ્થામાં ફરિયાદ કરવાની જે પ્રક્રિયા છે તે વિદ્યાર્થીઓ માટે જટિલ હોવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે.
- રાજકીય પડઘા: વિપક્ષી નેતાઓએ પણ આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર અને UGC ને ઘેરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
આગળ શું થશે?
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને UGC પાસે આ મામલે જવાબ માંગ્યો છે. કોર્ટે સંકેત આપ્યા છે કે જો નિયમોમાં કોઈ પણ પ્રકારની અસ્પષ્ટતા જણાશે જે ભારતના બંધારણીય મૂલ્યોની વિરુદ્ધ હશે, તો કોર્ટ તેમાં સુધારો કરવાનો આદેશ આપી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની “એક છત નીચે રહેવાની” ટિપ્પણી એ વાતનો સંકેત છે કે ન્યાયતંત્ર શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં સામાજિક સમરસતા જાળવવા માટે મક્કમ છે. હવે આગામી સુનાવણીમાં સરકાર આ નિયમોના પક્ષમાં શું દલીલો રજૂ કરે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
