બંગાળ ચૂંટણી પહેલા મતદાર યાદી પર સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો નિર્ણય: 1.25 કરોડ નામો જાહેર કરવાનો આદેશ
પશ્ચિમ બંગાળમાં આગામી 2026ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા મતદાર યાદીઓના ‘વિશેષ ગહન સુધારણા’ (SIR) અંગે ચાલી રહેલા વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશ આપ્યો છે. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યા કાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે ચૂંટણી પંચ (ECI) ને આદેશ આપ્યો છે કે તે એવા 1.25 કરોડ મતદારોના નામ સાર્વજનિક રીતે પ્રદર્શિત કરે, જેમને ‘તાર્કિક વિસંગતતાઓ’ (logical discrepancies) ની શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યા છે.
ગ્રામ પંચાયતો અને બ્લોક ઓફિસોમાં નામો મુકાશે
અદાલતે નિર્દેશ આપ્યો છે કે આ મતદારોની યાદી ગ્રામ પંચાયત ભવનો, બ્લોક ઓફિસો અને વોર્ડ ઓફિસોમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવે જેથી પ્રભાવિત લોકો પોતાના દસ્તાવેજો જમા કરાવી શકે અથવા વાંધા નોંધાવી શકે. કોર્ટે ચૂંટણી પંચને નિર્દેશ આપ્યો છે કે જે લોકોએ હજુ સુધી પોતાના વાંધા નોંધાવ્યા નથી, તેમને નોટિસ પ્રદર્શિત થયા પછી 10 દિવસનો વધારાનો સમય આપવામાં આવે. અંતિમ મતદાર યાદીનું પ્રકાશન 14 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ થવાનું નક્કી છે.
મમતા બેનર્જીની રૂબરૂ હાજરી અને ગંભીર આક્ષેપો
પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ પોતે સુપ્રીમ કોર્ટમાં હાજર રહીને આ પ્રક્રિયા પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે આ સુધારણા નવા નામ ઉમેરવા માટે નહીં, પરંતુ નામ હટાવવા (deletion) માટે કરવામાં આવી રહી છે. બેનર્જીએ દાવો કર્યો કે ‘તાર્કિક વિસંગતતાઓ’ ના નામે લગભગ 58 લાખ મતદારોના નામ હટાવી દેવામાં આવ્યા છે, જેમાં મોટી સંખ્યામાં મહિલાઓ, સ્થળાંતર કરનારાઓ અને ગરીબ લોકો સામેલ છે. તેમણે કોર્ટને વિનંતી કરી કે 2026ની ચૂંટણી 2025ની મતદાર યાદીના આધારે કરાવવામાં આવે.
ચૂંટણી પંચની દલીલો અને સુરક્ષાની ચિંતા
બીજી તરફ, ચૂંટણી પંચે સોગંદનામામાં જણાવ્યું હતું કે બંગાળમાં મતદાર યાદી સુધારણાની પ્રક્રિયા હિંસા, ડરાવવા-ધમકાવવા અને રાજકીય હસ્તક્ષેપથી પ્રભાવિત થઈ છે. પંચે જણાવ્યું કે રાજ્ય સરકાર દ્વારા પૂરતા ‘ગ્રુપ બી’ અધિકારીઓ ઉપલબ્ધ ન કરાવવાને કારણે 8,300 માઇક્રો-ઓબ્ઝર્વર્સની નિમણૂક કરવી પડી હતી. કોર્ટે રાજ્ય સરકારને નિર્દેશ આપ્યો કે તે સોમવાર સુધીમાં એવા અધિકારીઓની યાદી સોંપે જેમને આ કાર્યમાં લગાવી શકાય.
“આ કોર્ટ છે, બજાર નહીં”: સુપ્રીમ કોર્ટની કડક ટિપ્પણી
સુનાવણી દરમિયાન જ્યારે અનેક પક્ષોએ એકસાથે બોલવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે ચીફ જસ્ટિસએ નારાજગી વ્યક્ત કરતા કહ્યું, “આ કોર્ટ નંબર 1 છે, કોઈ બજાર નથી”. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે અદાલત SIR પ્રક્રિયામાં કોઈ પણ પ્રકારનો અવરોધ સહન કરશે નહીં અને તમામ રાજ્યોએ આ સમજવું જોઈએ.
ED અને I-PAC સર્ચનો વિવાદ
આ જ કેસ સાથે જોડાયેલી અન્ય એક ઘટનામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) ના અધિકારીઓ વિરુદ્ધ પશ્ચિમ બંગાળ પોલીસ દ્વારા નોંધવામાં આવેલી FIR પર રોક લગાવી દીધી છે. ED એ આરોપ લગાવ્યો હતો કે રાજકીય સલાહકાર ફર્મ I-PAC ની ઓફિસ અને તેના સહ-સ્થાપકના નિવાસસ્થાને સર્ચ દરમિયાન મુખ્યમંત્રી અને રાજ્ય પોલીસે અવરોધ ઊભો કર્યો હતો. જોકે, પશ્ચિમ બંગાળ સરકારે આ આરોપોને ફગાવી દેતા ED ના પોતાના પંચનામાનો હવાલો આપ્યો હતો, જેમાં સર્ચ પ્રક્રિયાને શાંતિપૂર્ણ ગણાવવામાં આવી હતી.
